II SA/Gl 194/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z [...] r. nr [...]; 2) zasądza na rzecz strony skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy P. orzekł o odmowie rozłożenia na raty należności dłużnika alimentacyjnego – obecnie skarżącego P.S. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynoszących na dzień wydania decyzji 65.226,52 zł (należność główna) oraz 30.045,97 zł (odsetki ustawowe. W uzasadnieniu organ I instancji po przeanalizowaniu sytuacji życiowej, zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej skarżącego stwierdził, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które przemawiałyby za zastosowaniem tej ulgi.  Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. ponownie odmówił skarżącemu rozłożenia na raty przedmiotowych należności. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż analiza sytuacji życiowej, zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej strony wskazuje, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które przemawiałyby za zastosowaniem ulgi wobec dłużnika alimentacyjnego, ponieważ jego sytuacja nie należy do sytuacji, w której ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów można by stwierdzić, że strona musi wystąpić o jedną z przewidzianych prawem ulg. Według organu dłużnik powinien wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego w pełnym wymiarze, gdyż średni miesięczny dochód wynosi 7.000 zł, dłużnik nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i nie ma ograniczeń do wykonywania pracy zarobkowej. Rozpoznając odwołanie skarżącego od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na wstępie, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie: Dz. U. z 2021 r., poz. 877), zwana dalej u.p.u.a. Zacytował przepisy art. 27 ust. 1 i 1a oraz art. 30 ust. 2 i 3 tej ustawy. Dalej organ stwierdził, że skarżący decyzją z dnia [...]r. został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a w dniu [...]r. złożył wniosek o rozłożenie zadłużenia z tego tytułu na raty w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie, płatnych do 10 dnia każdego miesiąca, począwszy od kwietnia 2020 r. Organ wskazał też, że w toku postępowania skarżący wyjaśnił, iż przebywa za granicą, jest osobą rozwiedzioną i samotną, posiada prawo do ¼ części domu o powierzchni 140 m2, nie posiada żadnych ruchomości, nieruchomości rolnych czy zasobów pieniężnych. Ma zasądzone alimenty na dwoje dzieci: A. i O. w kwocie po 500,00 zł miesięcznie. W okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających przeprowadzenie wywiadu uzyskiwał dochód miesięczny w wysokości 7.000,00 zł, obecnie nie ma stałego zatrudnienia, poszukuje pracy, nie jest osobą niepełnosprawną i nie ma problemów zdrowotnych. Skarżący wyraził chęć spłaty zadłużenia względem wierzyciela alimentacyjnego jak i dokonywanie regularnych wpłat tytułem bieżących alimentów. Na dowód powyższego przedłożył potwierdzenie dokonania wpłaty kwoty 1.200,00 zł tytułem zaległych alimentów oraz kwoty 600,00 zł tytułem alimentów bieżących. Nadto reguluje alimenty na córkę. Z kolei z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia [...] r. wynika, że w sprawie egzekucyjnej przeciwko skarżącemu od lutego 2019 r. dłużnik alimentacyjny za pośrednictwem kancelarii nie dokonał żadnej wpłaty na poczet dochodzonych należności alimentacyjnych. W dalszych rozważaniach organ odwoławczy wyjaśnił, że w postępowaniu toczącym się w trybie art. 30 ust. 2 u.p.u.a., organ ustalając przesłanki zastosowanie jednej z ulg w spłacie należności z funduszu alimentacyjnego, może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem "organ może" oznacza, że decyzja organu ma charakter uznaniowy. O możliwości rozłożenia na raty zobowiązania zwrotu wypłaconych należności do funduszu alimentacyjnego przesądzającą kwestią powinno być odniesienie się do aktualnie otrzymywanego przez dłużnika dochodu, lecz nie jest to jedyna okoliczność przesądzająca o możliwości przyznania tej ulgi. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy nakazuje bowiem uwzględnić nie tylko sytuację dochodową, ale również sytuację rodzinną dłużnika. Sytuacji rodzinnej nie można utożsamiać z kryterium dochodowym, co oznacza, że omawiany przepis obliguje organ do przeprowadzenia oceny w zakresie tego, czy w indywidualnie określonym przypadku zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, przemawiające za zastosowaniem ulgi. Konkludując organ odwoławczy zważył, że w toku postępowania skarżący wyjaśnił tylko niektóre aspekty sprawy. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji odnośnie aktualnej sytuacji rodzinnej skarżącego oraz odnośnie aktualnych kosztów utrzymania. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego osiągane dochody. Pomimo deklaracji regularnych wpłat tytułem bieżących alimentów dokonał tylko jednej wpłaty tytułem zaległych alimentów w zadeklarowanej kwocie 1.200,00 zł oraz dwóch wpłat bieżących alimentów po 600,00 zł. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że organ I instancji zasadnie uznał, że w sytuacji życiowej skarżącego nie występują takie okoliczności, które uzasadniają rozłożenie na raty należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 u.p.u.a. poprzez jego błędną wykładnię i przekroczenie granic uznania administracyjnego i w konsekwencji całkowicie nieuzasadnione przyjęcie, iż zasadnym jest odmówienie dłużnikowi rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jak i odsetek ustawowych, podczas gdy dłużnik wyraził chęć dobrowolnego rozpoczęcia spłaty zadłużenia, chęć spłaty dłużnik przekształcił w rzeczywiste działanie, m.in. rozpoczął spłatę zadłużenia względem wierzyciela alimentacyjnego, reguluje bieżące alimenty na rzecz małoletnich dzieci - bezpośrednio do komornika sądowego i również na rachunek przedstawicielki ustawowej; 2. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności objawiające się w przyjęciu ustaleń organu I instancji bez ponownego, samodzielnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy; 3. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a., poprzez pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy zasady bezstronności oraz interesu społecznego, podczas gdy prawidłowa i wyczerpująca analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwala na przyjęcie, iż dłużnik podjął rzeczywiste działania celem spłaty ciążącego nad nim zobowiązania, oraz wciąż wywiązuje się z płatności alimentów bieżących, wobec powyższego wyraża on wolę dokonywania spłat na rzecz wierzyciela, a także dokonywania spłat bieżących rat alimentacyjnych; 4. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wydanej decyzji, a to art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób całkowicie dowolny oraz w sposób sprzeczny z zasadami logiki, co doprowadziło do nieuzasadnionego przyjęcia, iż w niniejszej sprawie brak jest przesłanek umożliwiających zastosowanie wobec dłużnika ulgi w postaci rozłożenia należności alimentacyjnych na raty, podczas gdy dłużnik składał zapewnienia co do woli i możliwości spłaty w ratach zobowiązania, a także podjął w tym celu odpowiednie i rzeczywiste działania poprzez dokonywanie co miesięcznych wpłat na rzecz wierzyciela; 5. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wydanej decyzji, a to art. 11 i art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń co do braku zasadności rozłożenia dłużnikowi należności alimentacyjnych na raty oraz brak sprecyzowania, uzasadnienia i wykazania z jakich powodów organ odmówił dłużnikowi rozłożenia należności alimentacyjnych na raty i dlaczego organ uzależnia pozytywne rozstrzygnięcie od uzyskania informacji m.in. w zakresie sytuacji mieszkalnej dłużnika. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów odwołując się przy tym do wybranych orzeczeń sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie powtarzając swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się uzasadnione. Wskazać na wstępie przyjdzie, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, pomimo jego obszerności, nie sposób odczytać, co w istocie przesądziło o rozstrzygnięciu, co z kolei stanowi istotne naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy wprawdzie trafnie zauważył, że decyzja w przedmiocie rozłożenia zadłużenia alimentacyjnego na raty ma charakter uznaniowy, jednak wbrew swoim własnym twierdzeniom uczynił z tej decyzji rozstrzygnięcie arbitralne. Dokonując bowiem oceny sytuacji skarżącego uznał, że nie daje ona podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi, nie wyjaśniając przy tym ani dlaczego tak uważa, ani też jakie warunki musiałby spełnić skarżący, aby jego wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika ponadto, że organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania we własnym zakresie, ograniczając się do bezkrytycznego zaakceptowania ustaleń i rozważań poczynionych przez organ I instancji, czym naruszył art. 15 k.p.a. Ponadto organom obu instancji całkowicie umknął z pola widzenia interes wierzyciela, co z uwagi na charakter przedmiotowych zobowiązań skarżącego bezpośrednio przekłada się na interes publiczny. Organy skupiając się wyłącznie na interesie dłużnika alimentacyjnego, traktując instytucję rozłożenia zadłużenia na raty li tylko jako ulgę w spłacie zobowiązań, doprowadziły bez dania temu wyrazu w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć do sytuacji, w której zagrożony został interes publicznego wierzyciela. Zgromadzony bowiem w sprawie materiał dowodowy wskazuje na prawdopodobieństwo, że brak rozłożenia zadłużenia na raty, przy jednoczesnym nieefektywnym postępowaniu egzekucyjnym, doprowadzi do znacznego lub wręcz całkowitego braku zaspokojenia wierzyciela. Z kolei kwota zadłużenia w dodatku z powiązaniem z bieżącymi zobowiązaniami skarżącego z tytułu alimentów, jest niebagatelna, co dodatkowo winno stanowić argument dla zadbania o publiczne finanse. Nie sposób też dopuścić do sytuacji, w której z pola widzenia umknęłyby interesy uprawnionych do alimentów małoletnich dzieci skarżącego przejawiające się w obowiązku skarżącego do terminowego regulowania na ich rzecz bieżących alimentów w pełnej wysokości. Niezależnie od powyższego, wskazać przyjdzie, że instytucja rozłożenia na raty należności alimentacyjnych ma umożliwić dłużnikowi dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i pozwolić na uniknięcie sytuacji, gdy przymusowe egzekwowanie długu (co niewątpliwie rzutuje na jego powiększenie) prowadzić będzie do uczynienia z niego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, a w dalszej konsekwencji uniemożliwi odzyskanie wypłaconych ze środków publicznych świadczeń. Uzależnienie zatem możliwości rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń wyłącznie od jego sytuacji materialnej i rodzinnej, jest w ocenie Sądu nieuprawnione i w istocie prowadzi do wypaczenia tej instytucji. Adresatami bowiem pomocy przewidzianej w art. 30 ust. 2 u.p.u.a., przy takim podejściu mogły by być co do zasady jedynie osoby o ustabilizowanej sytuacji finansowej i osobistej, a więc te, które są w stanie na bieżąco samodzielnie realizować swoje zobowiązania, co sprzeczne by było z przesłankami tej pomocy określonymi przez ustawodawcę. Bez znaczenia, z punktu widzenia przesłanek pozwalających na rozłożenie zaległych należności funduszu na raty jest również to jak długo, przy pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji, będzie trwało spłacanie należności. Ustawodawca nie określił bowiem maksymalnego ani minimalnego okresu, w którym należności wypłacone osobie uprawnionej mają być zwrócone do funduszu. Istotne jest w tym wypadku wszak zaspokojenie wierzyciela, a nie czas realizacji zobowiązania przez dłużnika (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2488/12; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 934/15). Wskazać też przyjdzie, że rozpoznając wniosek o rozłożenie przedmiotowych należności na raty, organ nie jest bezwzględnie związany zaproponowaną przez dłużnika wysokością i terminami poszczególnych rat. Przeprowadzenie rzetelnej oceny wszystkich towarzyszących sprawie okoliczności może skutkować rozłożeniem zadłużenia na inne, niż wnioskowane raty. Nic też nie stoi na przeszkodzie, aby w toku postępowania, przed wydaniem decyzji, kwestie wysokości i terminów rat zostały wyjaśnione z udziałem wnioskodawcy (art. 9 zd. pierwsze i art. 10 § 1 k.p.a.). Na kanwie okoliczności towarzyszących niniejszej sprawie podkreślenia wymaga, że organy winny ustrzegać się przed stosowaniem utrwalonych schematów przy rozpoznawaniu tego rodzaju spraw, w szczególności gdy przedmiotem wniosku jest rozłożenie zadłużenia na raty. W przeciwnym wypadku może bowiem dojść do sytuacji, w której nie tyle, że zignorowane zostanie przewidziane prawem uprawnienie dłużnika, co publiczny wierzyciel pozbawiony zostanie realnego zaspokojenia należności. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego organy będą miały na uwadze poczynione wyżej rozważania i po wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności oraz po zaktualizowaniu informacji dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, wydadzą stosowne rozstrzygnięcie ważąc zarówno interes strony jak i interes społeczny (publiczny). Wskazać też przyjdzie, że ewentualna decyzja w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może zostać uchylona lub wygaszona w sytuacji nie wywiązywania się przez dłużnika z jej wykonywania w określonych ratach i terminach. Jakkolwiek w u.p.u.a. brak jest przepisu, który mógłby stanowić podstawę do wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego, to jednak na mocy art. 25 tej ustawy w sprawie znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. To zaś oznacza, że w takim przypadku należałoby rozważyć zastosowanie instytucji z art. 162 § 1 pkt 1 przyjmując interes społeczny za samodzielną przesłankę wygaszenia decyzji. Dodać jeszcze wypadnie, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na wniosek organu przy jednoczesnym braku żądania skarżącego co do przeprowadzenia rozprawy. Z kolei powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl