II SA/Gl 218/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 stycznia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2109/2024/322 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. M. D. (dalej: "skarżący") wnioskiem z dnia 14 listopada 2023 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta w T. (dalej: "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą w stopniu znacznym żoną-A. D. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na mocy decyzji organu I instancji z dnia 22 maja 2023 r., nr [...], skarżący jest uprawniony do zasiłku stałego w okresie od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 30 września 2026 r. Organ I instancji decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną, a w wyniku rozpoznania jego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy" lub "Kolegium") z dnia 1 lutego 2024 r., nr [...], utrzymało ją w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając w dniu 21 sierpnia 2024 r. skargę skarżącego na powyższą decyzję uchylił ją wraz z decyzją organu I instancji (por. wyrok o sygn. akt II SA/Gl 297/24). W uzasadnieniu Sąd zalecił by pouczono skarżącego o możliwości rezygnacji z zasiłku stałego. Wyjaśnił, że postępowanie ma odbyć się z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego (zwłaszcza art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1, art. 9, art. 10, art. 12, art. 77 § 1, art. 79a, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), z uwzględnieniem wyjątku od zasady zmiany lub uchylenia decyzji ze skutkiem ex nunc oraz stanowiskiem ujętym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Organ I instancji pismem z dnia 21 listopada 2024 r. poinformował skarżącego o możliwości rezygnacji z prawa do zasiłku stałego, a decyzją z dnia 25 listopada 2024 r., nr [...], wobec złożenia takiego oświadczenia, uchylił z dniem 1 grudnia 2024 r. decyzję własną z dnia 22 maja 2023 r., przyznającą skarżącemu prawo do zasiłku stałego od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 30 września 2026 r. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji decyzją z dnia 4 grudnia 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: "u.ś.r."), odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną. W uzasadnieniu wskazał, że jak wynika z załączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] żona skarżącego została zaliczona do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 31 października 2025 r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 20 lipca 2023 r. Skarżący zrezygnował z pracy od dnia [...] grudnia 2022 r. i od tego czasu sprawuje opiekę nad żoną w sposób ciągły, co zostało potwierdzone przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 27 listopada 2023 r. Skarżący przejął wszystkie obowiązki domowe oraz opiekuńcze, tj. pomoc w myciu, ubieraniu, załatwianiu potrzeb higienicznych, przygotowywanie posiłków dietetycznych, podawanie leków. Odnosząc powyższe okoliczności faktyczne do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, oraz stanowiska z dnia 9 maja 2018 r., znajdującego się na oficjalnej rządowej stronie internetowej Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej organ I instancji wywiódł, że niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, zatem należy odmówić przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z wydaną decyzją podając, że żona bez jego pomocy nie dojdzie do łazienki, nie umyje się i nie ubierze. Z uwagi na liczne schorzenia żony podaje jej również leki, zamawia wizyty lekarskie domowe, przygotowuje posiłki dietetyczne i dba o czystość. Wskazał, że wykonuje wszystkie obowiązki domowe, ale głównie przy żonie. Opiekę nad żoną i dwójką dzieci w wieku szkolnym sprawuje od dwóch lat oraz z tego powodu zrezygnował z pracy i z zasiłku stałego, który był powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej w skrócie: "Kolegium") decyzją z dnia 9 stycznia 2025 r., nr SKO.PSS/41.5/2109/2024/322, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 21 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu zreferowało stan faktyczny sprawy oraz przytoczyło jej podstawy prawne, podkreślając, że skarżący legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 września 2026 r., ale może pracować w warunkach pracy chronionej i zatrudniony był do dnia [...] grudnia 2022 r. Obecnie nie pracuje, a na mocy decyzji z dnia 22 maja 2023 r., nr [...], w okresie od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 30 września 2026r. był uprawniony do zasiłku stałego. Na mocy decyzji organu I instancji z dnia 25 listopada 2024 r., nr [...], uchylono z dniem 1 grudnia 2024 r. to prawo, w związku z rezygnacją skarżącego z dnia 21 listopada 2024 r. Kolegium obszernie wyjaśniło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) wprowadzająca m.in. zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie art. 43 tej ustawy zmianie uległ art. 17 u.ś.r. dotyczący prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z przepisem art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o oświadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zatem ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonana w oparciu o przepisy u.ś.r. obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. i w oparciu o ten stan prawny powinna zostać wydana decyzja. Przywołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz w oparciu o aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, wywiodło, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro, zatem skarżący na dzień 31 grudnia 2023 r. posiadał ustalone prawo do zasiłku stałego, które zostało uchylone dopiero z dniem 1 grudnia 2024 r., to w związku z czym nie był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku stałego do dnia 30 listopada 2024 r. (por. decyzja organu I instancji z dnia 25 listopada 2024 r.). Pismem z dnia 16 stycznia 2025 r. skarżący złożył skargę na powyższą decyzję Kolegium nie zgadzając się z jej treścią z uwagi wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/GI 297/24 oraz podał, że został niesprawiedliwie potraktowany, a organy administracji zarówno I, jak i II instancji dopuściły się licznych zaniedbań. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., z uwagi na wniosek organu przy braku żądania skarżącego co do przeprowadzenia rozprawy. Ocenie Sądu została poddana zaskarżona decyzja Kolegium z dnia 9 stycznia 2025 r., która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia 21 grudnia 2023 r., o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecnie przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza nowego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. art. 43 pkt 4 u.ś.w.) prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby, w tym przepisie wymienione, jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg osób uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do tego świadczenia (por. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Począwszy od dnia 1 stycznia 2024 r., zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w., w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący wnioskiem z dnia 14 listopada 2023 r. zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą w stopniu znacznym żoną i wówczas to na mocy decyzji organu I instancji z dnia 22 maja 2023 r. był uprawniony do zasiłku stałego, w okresie od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 30 września 2026 r. Tymczasem, jak wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu dotychczasowym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2-19 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Z tego powodu, jak wyżej wskazano, nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego. Sam okres, na jaki strona wnioskująca może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznane prawo do zasiłku stałego, to musi z niego zrezygnować i wystąpić o uchylenie decyzji przyznającej jej to prawo, albo zaczekać do momentu wygaśnięcia decyzji przyznającej. W przedmiotowej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dnia 14 listopada 2023 r. i wówczas na mocy decyzji organu I instancji z dnia 22 maja 2023 r. był uprawniony do zasiłku stałego, w okresie od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 30 września 2026 r., oraz nie wniósł jednocześnie o jej uchylenie w przypadku wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Koniecznym było, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, zostało w odpowiedniej procedurze uchylone prawo do świadczenia niższego, ale taka sytuacja nie nastąpiła. Skarżący uczynił to dopiero na skutek informacji organu I instancji w dniu 25 listopada 2024 r., który to organ z dniem 1 grudnia 2024 r. uchylił decyzję własną z dnia 22 maja 2023 r. Jednakże w dacie rezygnacji z prawa do zasiłku stałego nie obowiązywał już przepis prawa materialnego, pozwalający na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Tym samym, w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona pozytywna przesłanka jego przyznania, określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz nie doszło do naruszenia art. 6-9 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 art. i 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak też art. 153 p.p.s.a. Nadmienić przyjdzie, że aktualnie prawa osób niepełnosprawnych są zabezpieczone w normach zawartych w przepisach u.ś.w., stąd też sama żona skarżącego może skorzystać z zawartych w niej nowych regulacji (świadczenie wspierające). Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.