II SA/Gl 221/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020 r. (sygn. akt II SA/G11173/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany prawa do świadczenia wychowawczego. W motywach wyroku Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że wskazaną decyzją z [...]r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm. — dalej "u.p.p.w.d."), Prezydent Miasta C. zmienił S. T. prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na syna – K. T. za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r. w ten sposób, że obecnie przyznał wnioskodawczyni kwotę 250 zł miesięcznie. Organ uznał, że podstawę wszczęcia postępowania stanowiło pismo MOPR w P. z dnia [...] r., z którego treści wynikało, iż: "tamtejszy organ nie zmienił i nie widzi podstaw do zmiany swego rozstrzygnięcia w sprawie K.T. -ojca dziecka, a któremu ustalono uprawnienie do świadczenia wychowawczego na syna K. T, w wysokości odpowiadającej połowie kwoty ustawowej przysługującej na dziecko". MOPR w P. twierdził bowiem, że niniejszym przypadku zachodziła przesłanka z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., gdyż —jego zdaniem — rodzicielski plan wychowawczy, który rodzice dziecka złożyli do akt sprawy o rozwód oraz wyrok rozwodowy z 2013 r., wskazywały na sprawowanie nad dzieckiem opieki naprzemiennej. Z treści wyroku rozwodowego wynikało zaś, że oboje rodzice wykonują władzę rodzicielską nad dzieckiem przy każdoczesnym miejscu zamieszkania dziecka w miejscu zamieszkania matki. Od ojca zostały zaś na dziecko zasądzone alimenty. W uzasadnieniu w/w decyzji Prezydent Miasta C. podkreślał też, że nie była prawidłowa sytuacja, w której świadczenie wychowawcze na jedno dziecko przekraczało kwotę 500 zł. W związku z tym — zdaniem organu — w zaistniałej sytuacji jedynym możliwym rozwiązaniem było: albo dokonanie zmiany wysokości przyznanego matce dziecka świadczenia, albo też uchylenie uprawnień ojcu dziecka przyznanych jednakże przez inny organ. Z uwagi natomiast na fakt, że Prezydent Miasta C. jako drugi przyznawał w tym wypadku świadczenie matce dziecka, wobec braku weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego wcześniej przyznanego ojcu dziecka, organ ostatecznie uznał, że należało zmienić S. T. wysokość przyznanego wcześniej w pełnej wysokości świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2020 r. do 31 maja 2021 r., zmniejszając je do kwoty 250 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...]., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie SKO, akta sprawy dawały podstawę do wysnucia wniosku o tym, iż opieka nad dzieckiem była w tym przypadku sprawowana naprzemiennie przez każdego z rodziców. Wprawdzie nie wynikało to bezpośrednio z treści wyroku sądowego, ale potwierdzał to rodzicielski plan wychowawczy a ponadto, jak akcentował organ odwoławczy, wcześniej zostało przyznane ojcu dziecka świadczenie wychowawcze w wysokości 250 zł. W skardze, wniesionej na powyższą decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., S. T. zarzuciła organowi naruszenie: art. 7, art. 61 § 1, art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2a, art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. oraz § 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego (...). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że nie była ona uzasadniona. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, S. T. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie: 1. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) : - art. 145 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ("u.p.p.w.d.") - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu zadopuszczalną zmianę (obniżenie) przez organ świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy nie wystąpiły żadne okoliczności, o których mowa w przepisie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., uprawniające organ do weryfikacji prawa do świadczenia, a sytuacja faktyczna i prawna skarżącej i jej dziecka nie uległy żadnej zmianie w stosunku do istniejących w dacie przyznania świadczenia nadto okoliczność przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej ojcu dziecka były znane organowi w dniu w którym wydal skarżącej informację o przyznaniu jej świadczenia na dziecko, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (zwane dalej "rozporządzeniem") oraz art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż organy administracji publicznej orzekające w sprawie były uprawnione do dokonania oceny na podstawie rodzicielskie planu wychowawczego, że dziecko skarżącej podlega opiece naprzemiennej, pomimo niewydania orzeczenia sądu powszechnego regulującego kontakty z dzieckiem skarżącej i ojca dziecka, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. oraz art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego ojcu dziecka skarżącej miała charakter ostatecznej decyzji administracyjnej, do której odnosi się zasada trwałości decyzji administracyjnych, 2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a. - poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nie zawierające wyczerpującego odniesienia do wszystkich zarzutów skargi. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podkreślał, że nie zaistniała żadna podstawa do zastosowania w analizowanej sytuacji art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., bowiem Ośrodek Pomocy Społecznej w C. - już w momencie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego w pełnej kwocie (w grudniu 2019 r.) - wiedział o tym, iż inny organ przyznał częściowe świadczenie na rzecz ojca dziecka. Powyższe wynikało bowiem z korespondencji prowadzonej bezpośrednio z tym organem. Nie sposób zatem było obecnie twierdzić, iż po przyznaniu świadczenia wystąpiła jakakolwiek zmiana sytuacji rodzinnej lub inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia. Skarżąca stała też na stanowisku, że nie powinna przy tym ponosić negatywnych skutków wadliwych decyzji organów administracji, w szczególności w sytuacji, kiedy nie przysługiwały jej żadne środki prawne, by wzruszyć czynność organu przyznającego świadczenie ojcu, a co więcej, gdy postępowanie w tej sprawie było prowadzone bez jej udziału. Autor skargi kasacyjnej podnosił również, iż z treści art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d oraz § 4 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego jednoznacznie wynikało, że przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego organy winny kierować się treścią orzeczenia sądu. Zawarty przez skarżącą z ojcem dziecka plan wychowawczy nie był integralną częścią wyroku rozwodowego. Sąd Okręgowy w G. w piśmie z dnia 4 grudnia 2019 r. jednoznacznie przy tym wskazał, iż rodzicielski plan wychowawczy był wyłącznie porozumieniem rodziców co do władzy rodzicielskiej, kontaktów i alimentów, które nie podlegało zatwierdzeniu, ponieważ nie posiadało cech ugody sądowej. Na marginesie skarżąca podkreślała, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, iż zgodnie z rodzicielskim planem wychowawczym głównym miejscem zamieszkania i pobytu dziecka było miejsce zamieszkania matki, alimenty miały być płacone przez ojca dziecka do rąk matki, a nie były wzajemnie zniesione z tytułu rzekomej opieki naprzemiennej. Wreszcie skarżąca zarzucała także, iż Sąd I instancji błędnie przyjął, ze świadczenie wychowawcze ojcu dziecka zostało przyznane w drodze decyzji administracyjnej, podczas, gdy nastąpiło to w drodze czynności materialno-technicznej.. Skoro zaś informacja nie jest wydawana w formie decyzji to nie przysługuje jej przymiot ostateczności. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt I OPS 1/21 tj. w sprawie dotyczącej podjęcia uchwały w składzie poszerzonym a dotyczącej wykładni przepisu art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 240, z późn. zm.). Z uwagi na fakt, iż postanowieniem z dnia 8 listopada 2021 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt I OPS 1/21, Naczelny Sąd Administracyjny odmówił podjęcia uchwały mającej na celu wyjaśnienie zagadnienia: "Czy w świetle art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm.), w przypadku opieki naprzemiennej nad dzieckiem, warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego rodzicowi jest orzeczenie sądu rodzinnego o opiece naprzemiennej czy też wystarczające jest ustalenie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w porównywalnych i powtarzających się okresach?", postanowieniem z dnia [...] r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w niniejszej sprawie zawieszone postepowanie. Zdaniem NSA, choć niewątpliwie zgodzić się należy z organami i Sądem Wojewódzkim, że z uwagi na treść przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, świadczenie wychowawcze na jedno dziecko przysługuje w wysokości 500 zł/mies., to jednak w realiach rozpoznawanej sprawy fakt ten — sam z siebie - nie mógł jeszcze przesądzać o możliwości zastosowania w tym przypadku trybu z art. 27 ust. 1- u.p.p.w.d. Dalej odnosząc się do stanu faktycznego Naczelny sąd Administracyjny wskazał, że oceniając legalność zaskarżonej decyzji, należało w pierwszej kolejności ocenić, czy w takiej sytuacji można było w ogóle mówić o ziszczeniu się przesłanek z art. 27 ust. 11 u.p.p.w.d. Dalej stwierdził, że Sąd I instancji, odwołując się do treści przepisu art. 16 § 1 k.p.a., nieprawidłowo określił skutki prawne dokonania w/w czynności materialno-technicznej. Podkreślił, że ustalenie w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego, występowania opieki naprzemiennej nie może abstrahować od istnienia czy nieistnienia w tym zakresie orzeczenia sądu powszechnego, a przez co oczywiście należy rozumieć także faktu zawarcia przez strony ugody sądowej, gdyż jej zawarcie skutkuje wydaniem przez sąd postanowienia o umorzeniu postępowania sądowego w części ugodzonej. Na rozprawie skarżąca podtrzymała stanowisko zawarte w skardze i pismach procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Niniejsza sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, wspomnianym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 597/21, wydanym na skutek skargi kasacyjnej S. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2020r. sygn. akt II SA/Gl 1173/20. Zgodnie z art. 190 p. p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Artykuł ten znajduje zastosowanie, gdy doszło do orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 p.p.s.a.., a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. Ta sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. II GSK 808/09). Związanie wykładnią prawną dotyczy zarówno sądu rozpoznającego sprawę ponownie, jak również organu administracyjnego, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego, powodująca, że pogląd prawny NSA staje się nieaktualny. Oznacza to, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo-administracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. W tej sytuacji Sąd nie mógł rozpoznawać sprawy z pominięciem oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie znajdując podstaw do zastosowania odstępstw od konieczności podzielenia poglądu prawnego wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku i zobowiązany jest wykładnię prawa tam przedstawioną przyjąć. Wykonując zalecenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ponownie dokonał oceny zarzutów skargi. W ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2021 r., poz. 1162 ze zm.- dalej: "u.p.w.p."), uregulowano świadczenie wychowawcze jako świadczenie, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze jest też, jak wynika z ustawy, co do zasady wypłacane w kwocie jednolitej 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1), a wyjątkowo po połowie rodzicom dziecka w sytuacji uregulowanej w art. 5 ust. 2a u.p.w.p., tj. gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Wówczas kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W analizowanej sprawie Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia [...] r. sygn.. akt [...] rozwiązał przez rozwód małżeństwo K. T. i S. T. , jednocześnie powierzył obojgu rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron K.T. m i ustalił, iż każdoczesnym miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki. Zobowiązał ojca dziecka do łożenia na niego alimentów. W piśmie z dnia 4 grudnia 2019 r. Sąd Okręgowy w G. wyjaśnił, że znajdujący się w aktach rodzicielski plan wychowawczy nie został zatwierdzony przez Sąd. Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego uznało brak przesłanek do przyznania świadczenia wychowawczego na podstawie opieki naprzemiennej i przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości na mocy informacji z dnia 16 grudnia 2019 r. za okres od 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2020 r. Przyznając skarżącej wskazane świadczenie organ I instancji wiedział, iż MOPR w P. dokonało odmiennej oceny rodzicielskiego planu wychowawczego i przyznało ojcu dziecka świadczenie "dobry start’ w wysokości 150,00 zł jednorazowo w sierpniu 2019 r. oraz świadczenie wychowawcze w wysokości 250, 00 zł miesięcznie za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Powyższe wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k 51),pisma z dnia 3 grudnia 2019 r. Sąd zauważa, iż w świetle art. 5 ust. 2a u.p.r.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z przepisu tego wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje oboju rodzicom rozwiedzionym w wysokości połowy kwoty świadczenia wychowawczego przysługującego za dany miesiąc, w przypadku gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach i jest to zgodne z orzeczeniem sądu. Sąd zauważa nadto, że w zaskarżonej decyzji SKO nie odniosło się do zarzutu zawartego w odwołaniu i nie wypowiedziało się do prawidłowości zastosowanego przez organ I instancji trybu zmiany wysokości świadczenia wychowawczego. Zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. ( w brzmieniu na dzień wydania decyzji) "Organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego." W tych warunkach, uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. Przy ponownym więc rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy winien po raz drugi ocenić legalność zaskarżonej decyzji, badając przede wszystkim istnienie w tym przypadku przesłanek, warunkujących tryb, w jakim decyzja ta została podjęta. W sytuacji zaś, w której organ odwoławczy doszedłby do przekonania, że wspomniany wyżej tryb został jednak prawidłowo zastosowany, wykładnia przepisów prawa materialnego, będących podstawą decyzji, winna być dokonana z uwzględnieniem treści art. art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Dopiero w oparciu o wszechstronne wyjaśnienie sprawy we wskazanym kierunku organ podejmie stosowną decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Niezależnie od powyższego organ winien dokonać weryfikacji prawidłowości działania MOPR w P. w sprawach przyznania świadczenia wychowawczego i świadczenia "dobry start" ojcu dziecka