II SA/Gl 241/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2017 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. Pismem z dnia 8 grudnia 2008r. S. D. wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod pas drogi publicznej wojewódzkiej, położonej w W., oznaczonej jako działki nr 1, nr 2 (powstałych z działki nr 3) i nr 4 (powstałej z działki nr 5). Decyzją z dnia [...]r. Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej orzekł o odmowie ustalenia na rzecz S. D. odszkodowania za ww. nieruchomość. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek został złożony po terminie wyznaczonym w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wobec czego roszczenie o odszkodowanie wygasło. Od powyższej decyzji odwołanie złożył S. D. reprezentowany przez pełnomocnika T. G. podnosząc, iż przywołanie w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 2009r. sygn. akt P 33/07 jako koronnego argumentu, mającego przemawiać za konstytucyjnością regulacji prawnej, odnoszącej się do upływu okresu przedawnienia przedmiotowego roszczenia - nie jest dla skarżącego argumentem wystarczającym. W opinii skarżącego Sądy nie są wolne od pomyłek, a przywołany wyrok jest tego dowodem. Wskazał ponadto, iż do chwili obecnej nie zostało zakończone postępowanie, w którym stwierdzono by nabycie z mocy prawa własności nieruchomości objętej wnioskiem. Decyzją z dnia [...]r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną odszkodowanie ustala się i wypłaca na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Jest to bowiem termin zawity, a zatem jego uchybienie wywołuje skutek prawny w postaci wygaśnięcia roszczenia i to niezależnie od tego z jakich powodów strona nie dochowała tego terminu. Ponieważ skarżący złożył wniosek po upływie ustawowego terminu, jego roszczenie wygasło. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że skarżący nabył przedmiotową nieruchomość po upływie ustawowego terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie, a poprzedni właściciele nieruchomości takiego wniosku nie złożyli. Przywołał również treść orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się z kolei do kwestii, niezakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Województwo [...] własności nieruchomości objętej wnioskiem, organ wyjaśnił, iż nie ma ono znaczenia w przedmiotowej sprawie i nie ma wpływu na rozstrzygnięcie organu I instancji, gdyż złożenie wniosku nastąpiło po upływie terminu, a tym samym roszczenie o odszkodowanie wygasło. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach S. D. zarzucił decyzji Wojewody [...] naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przejęcia z mocy prawa spornych nieruchomości, postępowanie w przedmiocie odszkodowania powinno być zawieszone, ponieważ w przeciwnym wypadku organ rozstrzyga o odszkodowaniu za roszczenie nieistniejące. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko oraz argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Stosownie do ust. 1 cyt. przepisu nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie takie wypłaca: 1) gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. (art. 73 ust. 2 cyt. ustawy). W myśl natomiast art. 73 ust. 3. tej ustawy podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. Z kolei przepis art. 73 ust 4 przesądzał, iż odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 2016r. sygn. akt I OSK 1037/14 - z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wynika, że z dniem 31 grudnia 1998 r. dotychczasowy właściciel lub współwłaściciele tracą przysługujące im prawo własności. Także w wyroku z dnia 2 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 260/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż decyzja o jakiej mowa w art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ma jedynie charakter deklaratoryjny. Fakt, że dopiero na podstawie tej decyzji właściciel, czyli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, może skutecznie żądać ujawnienia swojego prawa nie powoduje jeszcze, że automatyzm skutku, czyli nabycia przez te uprawnione podmioty z dniem 1 stycznia 1999 r. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, nie nastąpił. Poglądy wyrażone w wyżej przytoczonych orzeczeniach w pełni podziela sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, a poglądy te w orzecznictwie mają charakter powszechny i jednolity. Utrata własności nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogi publiczne następowała z mocy prawa, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek aktów prawnych. Z dniem tym, nowym właścicielem tych części nieruchomości (z reguły bowiem zajęte pod drogi bez wcześniejszych aktów wywłaszczających na ten cel, były fragmenty nieruchomości) stawał się Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Dotychczasowy właściciel zaś z datą tą własność tracił, uzyskując w zamian prawo do odszkodowania, które jednakże było uzależnione od złożenia stosownego wniosku, przy czym roszczenie o odszkodowanie wygasało jeżeli wniosek nie został złożony do 31 grudnia 2005 r. (art. 73 ust 4 ustawy). Zdaniem Sądu z uwagi na fakt, iż odjęcie własności następowało z mocy prawa w konkretnej dacie, to podmiotem któremu przysługiwało odszkodowanie był ten podmiot, któremu własność odjęto i wystąpił w terminie do dnia 31 grudnia 2005r. z wnioskiem o odszkodowanie. Późniejsza decyzja Wojewody stwierdzająca fakt przejęcia własności przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, jak mowa o tym wyżej, miała jedynie charakter deklaratoryjny i wbrew stanowisku skarżącego nie była konieczna do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie. Zatem brak było postaw do zawieszenia lub umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość, z uwagi na brak prawomocnej w tym zakresie decyzji wojewody. Mając na uwadze powyższe okoliczności orzeczono jak w sentencji.