II SA/Gl 251/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi H. G., K. C., M. S. i D. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku skarżących H. G., K. C., M. S. i D. W., decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w W., oznaczonej jako pgr [...] o pow. 0,4482 ha, stanowiącej własność Gminy W., w użytkowaniu wieczystym Powiatu [...], w trwałym zarządzie Zespołu Szkół [...] w W. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepisy art. 105 § 1 kpa oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.). W uzasadnieniu organ administracji podał, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r., zawartego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego. Następnie nieruchomość ta była przedmiotem obrotu prawnego. Na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. [...], Skarb Państwa przekazał działkę w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "B" w U. Prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane w księdze wieczystej KW nr [...] Sądu Rejonowego w C. w dniu [...] r. Z kolei Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. stwierdził nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę W. Następnie na podstawie umowy warunkowej z dnia 30 grudnia 2010 r. oraz umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego z tej samej daty, SM "B" przeniosła prawo użytkowania wieczystego na rzecz Powiatu [...], który na mocy decyzji Zarządu Powiatu z dnia [...] r. oddał nieruchomość w trwały zarząd na czas nieoznaczony. Zdaniem organu I instancji, w niniejszej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż pierwotnie, tj. przez wejściem w życie tej ustawy, prawo użytkowania wieczystego ustanowiono na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej jako osoby trzeciej. W odwołaniu od decyzji wnioskodawczynie zarzuciły błędną wykładnię art. 229 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ich zdaniem, pojęcie osób trzecich nie obejmuje zarówno jednostek samorządu terytorialnego, jak i Skarbu Państwa. Dla poparcia stanowiska przywołano orzecznictwo sądowe. Ich zdaniem, istotny jest jedynie stan prawny w chwili rozpatrywania wniosku o zwrot. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji i odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek bezprzedmiotowości postępowania. Stwierdzenie przesłanek z art. 229 ustawy, winno bowiem skutkować wydaniem decyzji odmownej. Podzielając ustalenia faktyczne organu I instancji, organ odwoławczy stwierdził, że późniejsze nabycie prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości przez Powiat [...], nie zmienia faktu, że przed wejściem w życie ustawy, oddana została w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nabycie prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego nastąpiło zaś umową cywilnoprawną. Nie jest to działanie w sferze imperium i brak podstaw do wyłączenia takiej jednostki spod ochrony prawnej, przewidzianej w art. 21 ust. 1 Konstytucji (vide: wyrok NSA z dnia 22 marca 2006 r. sygn. akt I OSK 651/05 i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 905/11). Stąd też nie podzielono zarzutu naruszenia art. 229 ustawy. W skardze do sądu administracyjnego wnioskodawczynie domagały się uchylenia decyzji ostatecznej jako wydanej wskutek błędnego ustalenia okoliczności faktycznych, że zawarcie umowy sprzedaży nieruchomości przez SM "B" na rzecz Powiatu [...] miało miejsce przed dniem [...] r., podczas gdy faktycznie nastąpiło w [...] r. i w konsekwencji Powiat ten nie korzysta z ochrony, przewidzianej dla osoby trzeciej. Skarżące podniosły, że przemilczano okoliczności, jakie wymieniono w decyzji Wojewody [...] z [...] r. w przedmiocie SM "B". Ich zdaniem, akty prawne nie regulują "przejścia" zastrzeżenia z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zatem nie jest dopuszczalne powoływanie się na fakt zakupu i wpisu prawa na rzecz tej spółdzielni. Wykładnia celowościowa tego przepisu winna prowadzić do wniosku, że nie może służyć ono władzy publicznej, która dokonała zbędnego wywłaszczenia nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Za niezrozumiały uznał zarzut błędnych ustaleń faktycznych co do daty zawarcia umowy przez SM "B" z Powiatem [...], bowiem takich ustaleń nie poczynił. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik uczestnika postępowania Gminy W. wniosła o oddalenie skargi, przychylając się do argumentacji organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. W oparciu o należycie zebrany i oceniony materiał dowodowy, prawidłowo organ odwoławczy dopatrzył się prawnej przeszkody do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z mocy art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wyżej powołanej, roszczenie z art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. jako datą wejścia ustawy w życie, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono dla niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W świetle przywołanych przez organy obydwu instancji dokumentów, dołączonych do akt sprawy w postaci aktu notarialnego z dnia [...] r. i zaświadczenia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "B" w U. przed dniem 1 stycznia 1998 r. nabyła prawo użytkowania wieczystego wywłaszczonej nieruchomości, które przed tym dniem ujawniono w księdze wieczystej. Dla stwierdzenia przesłanek z art. 229 ustawy, miarodajny jest jedynie stan prawny w dacie jej wejścia w życie. Jednakże nawet przed tą datą nie byłby możliwy zwrot przedmiotowej nieruchomości, gdyż Skarb Państwa ani jednostka samorządu terytorialnego, nią nie władały. Bez rozwiązania prawa użytkowania wieczystego, co było możliwe jedynie na mocy orzeczenia sądu powszechnego z uwagi na cywilnoprawny tryb ustanowienia tego prawa, decyzja o zwrocie nieruchomości byłaby niewykonalna, a więc obarczona kwalifikowaną wadą prawną. Dla wyniku niniejszej sprawy nieistotny jest fakt, że już po ustanowieniu tego prawa, nieruchomość Skarbu Państwa stała się własnością Gminy W., a w dniu [...] r. Spółdzielnia zbyła prawo na rzecz Powiatu [...]. Skutek prawny z art. 229 ustawy należy bowiem ocenić na dzień jej wejścia w życie. Późniejsze rozporządzanie prawem użytkowania wieczystego na rzecz jednostki samorządu terytorialnego wobec treści tego przepisu nie ma żadnego znaczenia. Spółdzielnia mieszkaniowa jest zaś odrębnym podmiotem prawa (osobą prawną) od Skarbu Państwa i jednostki samorządu terytorialnego, stąd jest osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu. W tym względzie sąd administracyjny w pełni podzielił stanowisko organu odwoławczego i przywołane orzecznictwo. Ustawodawca przesądził, że roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. spełnione zostały określone przesłanki. Nie mógł też odnieść skutku zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji. Norma z art. 229 ustawy jest bowiem jednoznaczna, zaś z mocy art. 178 ust. 1 Konstytucji, sędziowie podlegają ustawom. Jedynie na marginesie zauważyć należy, że przedmiotowa nieruchomość nadal służy dla dobra ogólnego, gdyż oddana została w trwały zarząd Zespołowi Szkół [...] w W. Z tych względów nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego, ani uchybienia regułom procedury administracyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Nadto, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o odroczenie rozprawy sądowej. Był to bowiem kolejny wniosek pełnomocnika skarżących i z jego treści nie wynikały żadne okoliczności, przemawiające za przyjęciem, że nieobecność pełnomocnika została wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną przeszkodą, której nie można przezwyciężyć (art. 109 cyt. ustawy). Odroczeniu rozprawy sprzeciwił się pełnomocnik uczestnika postępowania. Wniosek ten został wysłany za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu rozprawy o godz. 8 59, zaś rozprawę wyznaczono na godz. 1100. Jako powód odroczenia rozprawy pełnomocnik skarżących podał nagłą silną niedyspozycję zdrowotną małoletniej córki i zaplanowaną wizytę lekarską na godz. 1100. Nie negując twierdzenia pełnomocnika w tym względzie, sąd uznał, że z treści wniosku nie wynika niemożność zapewnienia opieki nad córką przez inną osobę. Nadto, fachowy pełnomocnik w osobie adwokata nie wyjaśnił, dlaczego nie było możliwe zapewnienie substytucji, do czego upoważniały go pełnomocnictwa. Skoro termin wizyty lekarskiej został ustalony na godz. 1100 i fakt ten był znany o godz. 900, obowiązkiem pełnomocnika było bądź powierzenie opieki nas córką innej osobie, bądź zapewnienie substytucji. Niemożność podjęcia takich celowych działań, których należy wymagać od fachowego pełnomocnika, we wniosku nie uprawdopodobniono, a nawet nie podano. Stąd też wniosku o odroczenie rozprawy nie uwzględniono.