II SA/Gl 257/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek,, Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Protokolant starszy referent Katarzyna Wajs, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawy ze skargi C. O. i M. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oddala skargę Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w C. nałożył na C.O. i M.O. karę pieniężną w łącznej wysokości 11.500 zł w związku ze stwierdzeniem naruszenia przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym zaklasyfikowanymi jako wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz wykonywanie tego transportu z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie wystawiania kierowcy zaświadczenia poświadczającego jego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań określonych ustawą. Podstawę faktyczną decyzji stanowiły w szczególności wyniki kontroli przeprowadzonej w dniu [...] (protokół kontroli z dnia [...]), kiedy to na drodze krajowej DK [...] na wysokości miejscowości P. (kierunek C.) został zatrzymany do kontroli R.K., kierujący zespołem pojazdów składających się z samochodu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], masie całkowitej 3500 kg oraz przyczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] i masie całkowitej 750 kg. R.K., oświadczył, że właścicielem zespołu pojazdów jest M.O., a także że nie posiada zaświadczenia o poświadczeniu zatrudnienia, wypisu z licencji i karty opłaty drogowej, a także, że nie wiedział iż dokumenty takie są potrzebne. W toku prowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Celnego w C. ustalił, że M.O. wraz z mężem C.O. prowadzą gospodarstwo rolne zajmujące się hodowlą drobiu pod nazwą "[...]", w bazie danych ARMiR figurują (i figurowali na dzień kontroli) jako osoby prowadzące działalność rolniczą. M. i C.O. wyjaśnili, iż R.K., ich wieloletni znajomy, prowadził należący do nich zespół pojazdów w dniu [...] z uwagi na kontuzję kolana C.O. Była to jednorazowa i nieodpłatna przysługa. Pojazd i przyczepa załadowane były jajami kurzymi pochodzącymi z własnej produkcji. Dokonując oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego organ I instancji stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisu ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym, w brzmieniu obowiązującym na dzień przeprowadzenia kontroli drogowej to jest przed dniem 3 stycznia 2007 roku, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 17 listopada 2006 roku o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2006 roku, nr 235, poz. 1701). Uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo i doktrynę stwierdzające, że przy interpretacji prawa międzyczasowego obowiązuje zasada, że jeżeli stan faktyczny powodujący powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego, nastąpił pod rządami dawnej ustawy, to do oceny skutków prawnych stosuje się ustawę dawną, także po wejściu w życie ustawy nowej. Stanowisko to wynika z zasady nie działania prawa wstecz, stosowanie której stanowi istotny składnik zaufania obywateli do państwa. W następstwie organ przyjął, że choć strona postępowania nie była przedsiębiorcą, to ponieważ wykonywała przewóz drogowy zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, ma wobec niej zastosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, mówiący, że do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, a więc i rolników, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Aby jednak zastosować ten przepis, przewóz musi spełniać warunki przewidziane w art. 4 pkt 4 ustawy to jest między innymi musi być wykonywany przez właściciela gospodarstwa lub jego pracownika. W sprawie jest bezsporne, że dokonujący przewozu w dniu [...] nie był pracownikiem strony, a więc przewóz ten nie był niezarobkowym przewozem drogowym (przewozem na potrzeby własne), lecz transportem drogowym, którego wykonywanie wymaga licencji (art. 5 ust. 1 ustawy). Nadto nie została uiszczona opłata za przejazd po drogach krajowych, do której – zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy zobowiązany jest podmiot wykonujący na terenie RP przewóz drogowy (a więc zarówno transport drogowy, jak i niezarobkowy przewóz drogowy (art. 4 pkt 6a). Kierowca nie posiadał stosownej dokumentacji w zakresie zaświadczenia poświadczającego jego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań przewidzianych ustawą. W konsekwencji organ stwierdził, że doszło do naruszeń przepisów ustawy określonych w pkt 1.1, 4.1 oraz pkt 1.8.3 załącznika do ustawy – "Wyszczególnienie naruszeń" w zw. z art. 92 ust. 1 i 4 ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji M.O. i C.O. wskazali przede wszystkim na fakt, że są rolnikami a nie przedsiębiorcami a w związku z tym zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy nie ma ona do nich zastosowania, co oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Zarzucili także naruszenie art. 4 pkt 4 ustawy przez jego zastosowanie w sytuacji gdy w sprawie właściwym był art. 4 ust. 5 ustawy, gdyż zawarty w nim obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy podmiotów nie będących przedsiębiorcami. Dyrektor Izby Celnej w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4, art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 4 pkt 1, 3, 4 i 17; art. 5 ust. 1, art. 39e ust. 1 pkt 6, art. 42 ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i ust. 1a, ust. 2, ust. 3; art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 4, art. 93 ust. 1 i 1a ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2007 roku, nr 125, poz. 874) oraz pkt 1.1; pkt 4.1 i pkt 1.8.3 załącznika do tej ustawy "Wyszczególnienie naruszeń". W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko organu I instancji co do stosowania do zdarzenia z dnia [...] przepisów ustawy w brzmieniu obowiązującym w tej dacie oraz stosowania tej ustawy do przedmiotowego zdarzenia z uwagi na treść art. 3 ust. 1 pkt 2 (zespół pojazdów przekraczał masę całkowitą 3,5 tony) oraz art. 3 ust. 2 pkt 3, który przesądza o stosowaniu do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorcami odpowiednio przepisów ustawy dotyczących niezarobkowego przewozu drogowego. Potwierdził także – za organem I instancji – że sporny przewóz w dniu [...] nie spełniał warunków określonych w art. 4 ust. 4 ustawy, bowiem pojazd nie był prowadzony przez przedsiębiorcę ani jego pracownika, co oznacza, że skarżący mimo że są rolnikami, dokonywali transportu drogowego w znaczeniu art. 4 ust. 3 ustawy, którego podejmowanie i wykonywanie wymaga licencji. W pozostałym zakresie organ odwoławczy podzielił stanowisko i argumentację organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego C.O. i M.O. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że została ona wydana z naruszeniem art. 7 kpa poprzez przyjęcie, że wykonywali oni transport drogowy oraz art. 5 ust. 1 ustawy przez przyjęcie, że do transportu jajek z fermy należącej do strony potrzebna była licencja na wykonywanie transportu drogowego, a także art. 87 ust. 1 lit. a ustawy przez uznanie, że strona była zobowiązana do posiadania zaświadczenia, o którym mowa w art. 39e ust. 1 pkt 6 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle tego przepisu zaskarżona decyzja podlega ocenie Sądu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. W tym miejscu należy już zauważyć, że ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2007 r., nr 125, poz. 874 z zm.), jak również wydane na jej podstawie akty wykonawcze, podlegały od dnia kontroli drogowej ([...]) do chwili wydania kontrolowanej decyzji nowelizacji. W związku z tym rozwiązania wymaga problem czy do zdarzeń zaistniałych przed zmianą prawa należy stosować przepisy obowiązujące w tej dacie czy też przepisy z daty orzekania. Organy obu instancji wypowiedziały się w tej materii szeroko, powołując orzecznictwo sądowe i sądowoadministracyjne i w konkluzji stwierdziły, że jeżeli stan faktyczny powodujący powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego nastąpił pod rządami dawnej ustawy, to do oceny jego skutków prawnych stosuje się ustawę dawną, także po wejściu w życie ustawy nowej (w sytuacji braku przepisów przejściowych). Tego poglądu Sąd nie podziela, co jednak nie ma wpływu na uznanie, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a to z uwagi na fakt, że wejście w życie przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie rzutuje na ocenę sytuacji stwierdzonej w czasie kontroli i jej skutków. Jednakże – w ocenie składu orzekającego – w podstawie prawnej decyzji, wydawanej po zmianie ustawy, powinny być powołane przepisy z daty zdarzenia dla udokumentowania, że naruszenie miało miejsce i przepisy z daty wydania decyzji dla udokumentowania, że w chwili jej wydawania opisane naruszenia nadal są naruszeniami i są penalizowane (por. wyrok WSA w Warszawie – z dnia 14 lipca 2005 roku, VI SA/WA 2107/04, Lex Omega 35/2009). Przechodząc do meritum decyzji trzeba stwierdzić, że istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy i w jakim zakresie organy celne mogą wobec osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą (tutaj rolnik) stosować przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. Rozpoznając sprawę w tym kontekście organy prawidłowo wskazały na art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy, obowiązujący w dacie kontroli (i obecnie). Zgodnie z zawartym w tym artykule unormowaniem, do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, jeżeli nie zaistnieją, wskazane w art. 3 ust. 1 ustawy, przesłanki jej nie stosowania. Z ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym, które nie są kwestionowane przez skarżących, wynika że w dacie [...] R.K. kierował zespołem pojazdów: samochodem marki [...] z przyczepą marki [...] o masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony. Zespół ten stanowił własność skarżących, którzy są osobami prowadzącymi działalność rolniczą – gospodarstwo hodowlane: [...] C.O., M.O. Kierujący pojazdem R.K. nie był pracownikiem skarżących, a w chwili kontroli nie okazał funkcjonariuszom celnym licencji na wykonywanie transportu drogowego, karty opłaty drogowej oraz dokumentacji pracy kierowcy w zakresie wystawienia kierowcy zaświadczenia potwierdzającego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań określonych ustawą. W tym stanie faktycznym prawidłowo przyjęto, że w oparciu o art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy do skarżących należy stosować te przepisy ustawy, które związane są z przewozem drogowym (art. 4 ust. 6a) oraz odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Dotyczy to art. 42 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego (zespołu pojazdów – art. 4 pkt 1) po drogach krajowych. Przepis ten (obowiązujący w dniu kontroli), powinnością uiszczenia opłaty obciążał podmioty wykonujące na terenie RP przewóz drogowy. "Podmiot" w rozumieniu ustawy to każdy użytkownik dróg dokonujący przewozu drogowego pojazdem (zespołem pojazdów) o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony. Z kolei pojęcie przewóz drogowy oznacza (art. 4 pkt 6a) transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy. Ponieważ przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne) stosowane są odpowiednio także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, skarżący powinni uiścić stosowną opłatę, a stosowną kartę opłaty drogowej kierujący powinien okazać organom kontroli drogowej. Wykonywanie przewozu bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych zarówno w dacie zdarzenia jak i wydania decyzji było obwarowane karą pieniężną, w kwocie 3.000 zł (poz. 4 pkt 1 załącznika). W związku z tym na podstawie art. 92 ust. 1 i art. 4 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3, organy miały podstawę do wymierzenia kary w tej wysokości. Zasadnie też organy uznały, że sporny przewóz w dniu [...] nie był niezrobkowym przewozem drogowym (przewozem na potrzeby własne), a to wobec nie spełnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w definicji legalnej tego przewozu zawartej w art. 4 pkt 4 ustawy. W sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 4 pkt 4 litera a – pojazd nie był bowiem prowadzony ani przez przedsiębiorcę (tu rolnika) ani jego pracownika. W konsekwencji skoro przewóz nie spełniał warunków zakwalifikowania go jako niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne) to mimo faktu, że skarżący nie są przedsiębiorcami lecz rolnikami, należy uznać, że dokonywali transportu drogowego w znaczeniu art. 4 pkt 3, określenie to obejmuje również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej niespełniający warunków, o których mowa w art. 4 pkt 4 ustawy. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji. Skoro skarżący nie spełniali warunków określonych art. 4 ust. 4 ustawy, to oznacza to że wykonywali transport drogowy, zastrzeżony ustawowo do działalności gospodarczej przedsiębiorców, połączony z obowiązkiem posiadania licencji. Skarżący przy wykonywaniu tego transportu drogowego nie legitymowali się stosowną licencją i dlatego nałożenie na nich kary w wysokości 8.000 zł odpowiada art. 92 ust. 1 i 4 ustawy w związku z pkt 1.1. załącznika. W dacie spornego przewozu, który został zakwalifikowany do transportu drogowego przewoźnik drogowy miał obowiązek wyposażenia kierowcy w zaświadczenia o których mowa w art. 39e ust. 1 pkt 6 ustawy. Także w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązek taki obciążał przedsiębiorcę lub podmiot o którym mowa art. 3 ust. 2 ustawy. W obu tych wypadkach wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie wystawienia kierowcy zaświadczenia poświadczającego jego zatrudnienie oraz spełnienia wszystkich wymagań określonych ustawą zagrożone było karą w wysokości 500 zł. W związku z tym Sąd stwierdza, że także nałożenie tej kary jest zgodne z art. 92 ust. 1 i 4 ustawy w zw. z pkt 1.8.3 załącznika. Mając na uwadze powyższą argumentację oraz niemożność uwzględnienia przez Sąd trudnej finansowo-zdrowotnej sytuacji skarżących, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm.) skarga podlegała oddaleniu. SW