II SA/Gl 259/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek,, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku A. W. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł o uchyleniu czynności materialno-technicznej zameldowania G. S. na pobyt stały w lokalu położonym w C. przy ulicy [...]. Organ uzasadniając rozstrzygnięcie na wstępie wskazał, iż do zameldowania osoby na pobyt stały w określonym lokalu musi być spełniona przesłanka faktycznego przebywania tej osoby w danym lokalu. Przyjęcie zgłoszenia pobytu stałego stanowi czynność materialno-techniczną, polegająca na dokonaniu odpowiednich wpisów o zameldowaniu, na podstawie wymaganych dokumentów i ma charakter deklaratoryjny. Natomiast stwierdzenie nieważności zameldowania na pobyt stały jest instytucją wyjątkową, mającą zastosowanie w sytuacjach oczywistych, gdy wątpliwości ujawniły się po dokonanej czynności meldunku. Reprezentując takie stanowisko powołał się na panujący w orzecznictwie pogląd, iż ewidencja ludności służy przede wszystkim rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest formą kontroli legalności sytuacji prawnych, nie rozstrzyga też o statusie prawnym lokali mieszkalnych, ani też o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych powstałych na tle zajmowania bądź opuszczenia lokalu mieszkalnego, które właściwe są dla sądów powszechnych. Dalej odwołując się do treści art. 10 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazał, iż obowiązek meldunkowy powstaje dopiero z momentem przebywania w danym lokalu. W sprawach o uchylenie czynności materialno-technicznej organ nie bada przyczyn niemożności przebywania w lokalu, a jedynie sam fakt w nim przebywania. Mając to na uwadze Prezydent Miasta podniósł, że w rozpoznawanej sprawie badał jedynie spełnienie przesłanki faktycznego przebywania w chwili zameldowania pod wskazanym adresem.Organ stwierdził, że najemcą lokalu przy ulicy [...] w C. jest A. W., zaś zameldowanie G. S. na pobyt stały w tymże mieszkaniu nastąpiło na podstawie formularza "zgłoszenie pobytu stałego" w dniu [...]r. Fakt zamieszkiwania zgłaszającego potwierdziła sama A. W. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organ wskazał, że A. W. początkowo mieszkała sama, potem z mężem, a od [...] r. tylko z córką. Pod koniec [...] r. związała się z pozbawionym wolności w tym okresie G. S., z którym spotykała się w czasie jego przepustek. Wykazywał on chęć wspólnego zamieszkiwania. W chwili zameldowania G. S. przebywał w Zakładzie Karnym w J., zaś wszelkich czynności z tym związanych dokonała sama. Zameldowany nigdy jednak nie wprowadził się do wynajmowanego przez nią lokalu, ani też nie zgromadził tam żadnych rzeczy majątkowych i osobistych. Rozstali się po przyjściu na świat ich syna. G. S. wyszedł na wolność w [...]r., po czym wrócił do zakładu karnego w [...]r., będąc już związany z kimś innym. G. S. w piśmie z dnia [...]r. potwierdził, iż w dniu zameldowania na pobyt stały nie przebywał pod wskazanym adresem, bowiem w tym czasie był w zakładzie karnym (co potwierdza również pismo Centralnego Zakładu Służby Więziennej z [...]r., l.dz. [...].), a zameldowania go na pobyt stały dokonała A. W. Organ wskazał nadto, że w toku prowadzonego w sprawie postępowania dowodowego przesłuchano również świadka P. B., zajmującą przez rok mieszkanie nad spornym lokalem, która zeznała, iż będąc w lokalu nr [...] już po wyprowadzeniu się z ulicy [...], średnio raz na dwa tygodnie - nie zauważyła w miesiącu [...]r. żadnych rzeczy należących do zameldowanego, zaś jego samego poznała pod koniec [...]r., przy czym spotkała go dwa razy w życiu. W odwołaniu od tej decyzji G. S. zarzucił, że jej uzasadnienie nie uwzględnia faktycznego stanu, gdyż do A. W., pomimo pobytu w zakładzie karnym wprowadził się już w [...]r. Będąc bowiem na przepustkach mieszkał pod wskazanym adresem. Wyjaśnił dodatkowo, że decyzja o wspólnym zamieszkaniu po odbyciu przez niego kary pozbawienia wolności podjęta została wcześniej. Ponadto podniósł, iż systematycznie, co przepustkę przywoził swoje rzeczy, które nadal pozostały przy ulicy [...] w C. Wskazał także na fakt, iż w okresie od [...]r., kiedy to nie wrócił z przepustki, w związku z trudną sytuacją materialną i zaawansowaną ciążą A. W., do [...]r., tj. do zatrzymania go przez policję i doprowadzenia do zakładu karnego celem odbycia reszty kary, pomagał A. W. finansowo razem z nią zamieszkując. Podniósł, że nigdy z przedmiotowego lokalu się nie wyprowadził. Nadto podkreślił, iż w dniu jego zameldowania nie otrzymał przepustki, jednakże autentyczność podpisu złożonego na formularzu wniosku została potwierdzona przez funkcjonariusza służby więziennej, a A. W. wydany został jego dowód osobisty wraz z zaświadczeniem o pobycie w zakładzie karnym, celem dokonania czynności meldunku. Podważając wiarygodność zeznań świadka wskazał na zarejestrowany na siebie telefon stacjonarny i podpisaną umowę w sprawie założenia telewizji kablowej. Nadto oświadczył, iż zameldował się w dobrej wierze, zaś jego wkład pracy i środki finansowe jakie zainwestował w mieszanie były znaczne. Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną wyrażoną przez organ pierwszej instancji. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy doszedł do przekonania, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka do anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania, bowiem w dniu jej dokonania w przedmiotowym lokalu odwołujący się faktycznie nie zamieszkiwał, przebywał w tym czasie w zakładzie karnym. Mając na względzie przepisy ustawy zaznaczył, iż niezbędną przesłanką do zameldowania osoby w określonym lokalu jest jej faktyczne w nim zamieszkiwanie. Zameldowanie zaś jako czynność materialno-techniczna następuje na podstawie prawidłowo wypełnionego i podpisanego formularza "zgłoszenie pobytu stałego", który stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy powinien zawierać potwierdzenie faktu pobytu osoby meldującej się przez właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu. Ponadto powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, iż jeżeli dane dotyczące zgłoszenia pobytu stałego nie odpowiadają stanowi faktycznemu lub przepisom prawa, organ właściwy w sprawach ewidencji ludności w przypadku gdy przyjęcie zgłoszenia zostało już dokonane, może anulować czynność materialno-techniczną polegającą na wpisie adnotacji o zameldowaniu. Zatem skoro obowiązek zameldowania powstaje wówczas, gdy dana osoba przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby, to czynność zameldowania ma potwierdzać istniejący stan faktyczny, co oznacza, iż dana osoba winna najpierw zamieszkiwać w danym lokalu, by móc następnie dokonać w nim zameldowania. Zwrócił przy tym uwagę na porządkowy charakter przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Rejestracja pobytu nie powinna być tylko fikcyjnym odzwierciedleniem zameldowania, a odpowiadać powinna stanowi faktycznemu. Podkreślił różnice między tytułem prawnym do zamieszkiwania a meldunkiem, który takim tytułem nie jest, ani też go nie zastępuje, zameldowanie nie rodzi przy tym uprawnień do używania lokalu i nie jest tożsamy z uzyskiwaniem prawa do zamieszkiwania. W skardze do Sądu nazwanej "zażaleniem" G. S. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organów obu instancji stwierdził, iż okoliczności przedstawione w ich uzasadnieniach nie mają nic wspólnego ze stanem faktycznym i nie dotyczą jego osoby. Powołał się na argumenty przedstawiane już wcześniej w postępowaniu administracyjnym. Ponadto wskazał, iż wobec wydania dowodu osobistego potwierdzającego anulowany obecnie meldunek, został oszukany przez Prezydenta Miasta C., a w konsekwencji narażony na straty materialne w związku z podjętymi inwestycjami finansowymi, mieszkanie bowiem wymagało remontu, jak również wyposażenia. Wskazał przy tym, iż od samego początku było wiadomym, że przebywa w zakładzie karnym. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wniósł o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach przyznał skarżącemu G. S. prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka w K. w wykonaniu powołanego postanowienia wyznaczyła imiennie pełnomocnika z urzędu, któremu skarżący udzielił pismem z dnia [...]r. pełnomocnictwa procesowego. Na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2008 r. pełnomocnik procesowy poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na które powołuje się zawarte w niej rozstrzygnięcie. W oparciu zaś o kryterium zgodności z prawem, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd władny był dokonać kontroli tej decyzji. Trafnie wskazał Wojewoda [...], że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu konkretnej osoby. Wynika to z treści art. 9 ust. 2 lit. b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Czynność materialno-techniczna zameldowania jest więc stwierdzeniem pewnej okoliczności faktycznej, niezależnie od przysługujących tej osobie uprawnień do lokalu. Właściwy organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest zobowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca pobytu oraz innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym (art. 47 ust. 1 ustawy). Jednakże w sytuacji, gdy zgłoszone dane budzą wątpliwości, w tym także po fakcie zameldowania, właściwy organ jest uprawniony do podjęcia rozstrzygnięcia w kwestii zameldowania (art. 47 ust. 2 ustawy). Na gruncie ostatnio powołanego przepisu utrwalił się pogląd, że norma ta stwarza podstawę do wydania decyzji administracyjnej uchylającej, unieważniającej zameldowanie (anulującej tę czynność materialno-techniczną) - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 883/05, Lex nr 265701. W rozpoznawanej sprawie bezspornym było, że na podstawie zgłoszenia w dniu [...]r. doszło do zameldowania skarżącego w spornym lokalu. Jednakże czynność organu w postaci zameldowania w rzeczy samej nie potwierdzała istniejącego stanu faktycznego. Skarżący w tym czasie nie przebywał w lokalu w C. przy ulicy [...] przez okres dłuższy niż trzy doby z zamiarem stałego pobytu, co w świetle art. 10 ust. 1 ustawy umożliwiałoby dokonanie zameldowania. Jak to wynika z poczynionych ustaleń w dacie zameldowania skarżący odbywał karę pozbawienia wolności i przebywał w Zakładzie Karnym w J. Zgodzić się więc trzeba ze stanowiskiem Wojewody, że już tylko te ustalenia uprawniały do przyjęcia, że dokonana czynność w postaci zameldowania nie była zgodna z rzeczywistym stanem faktycznym. Nie zmienia tego okoliczność, że fakt pobytu skarżącego w lokalu potwierdziła A. W., skoro – jak się później okazało – oświadczenie to w chwili jego składania organowi nie odzwierciedlało rzeczywistego stanu rzeczy. Argumenty skarżącego mające uzasadniać bezpodstawność unieważnienia zameldowania, nie znajdują usprawiedliwienia. Nie jest istotne, że skarżący w przyszłości zamierzał w spornym lokalu urządzić sobie centrum swych spraw życiowych. Po zamieszkaniu i potwierdzeniu faktu rzeczywistego pobytu istniałaby możliwość dokonania zameldowania. Z kolei sam pobyt na przepustce z zakładu karnego, z natury rzeczy krótkotrwały, nie jest tożsamy z faktem przebywania w lokalu z zamiarem stałego pobytu. Bez znaczenia dla finalnego wyniku sprawy pozostaje kwestia uprawnień skarżącego do lokalu oraz nakładów jakie poniósł. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (OTK-A 2002 r. Nr 3, poz. 34) i w konsekwencji ustanie mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 ustawy, zagadnienie uprawnienia do lokalu pozostaje poza strefą zainteresowania organu dokonującego zameldowania. Z kolei roszczenia cywilnoprawne można dochodzić przed właściwym sądem powszechnym. Z tych wszystkich powodów zaskarżona decyzja odpowiada prawu, przeto skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł więc jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). W zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd rozstrzygnie oddzielnym postanowieniem.