II SA/Gl 276/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 stycznia 2023 r. nr SKO-PSŚ/41.5/3687/2022/21616 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. A. M. (dalej: "skarżąca") wnioskiem z dnia 09.11.2022 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad dziadkiem R. M., który orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 25.01.2021 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22.12.2020 r. oraz nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Prezydent Miasta K. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 02.12.2022 r., nr [...], działając podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.ś.r.") i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem, bowiem nie da się ustalić od kiedy istnieje jego niepełnosprawność oraz są osoby spokrewnione z nim w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, tj. syn – J. M. Podał, iż z orzeczenia o jej niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od dnia 14.07.2022 r., ale daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, dlatego w sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r., czyli niepełnosprawność nie powstała w wieku do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Od decyzji odwołanie wniosła skarżąca i podkreśliła, że zwolniła się z pracy aby pomóc w opiece nad 88 letnim dziadkiem oraz opisała zakres opieki jakiej wymaga. Zaznaczyła, że jej ojciec nie jest w stanie zająć się dziadkiem, ponieważ pracuje i jest jedynym żywicielem rodziny oraz zostało mu parę lat do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3687/2022/21616, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2001r. nr 79 poz.856 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji zinterpretowało przesłanki pozytywne i negatywne uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13. Jednakże decyzja odmawiająca przyznania prawa świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada prawu i zasługuje na utrzymanie w mocy z tej przyczyny, że skarżąca jest w stosunku do dziadka osobą inną niż spokrewniona w pierwszym stopniu. Krąg osób uprawnionych do świadczenia piełęgnaeyjnego został wyraźnie zakreślony przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Na skarżącej jako wnuczce ciąży wobec dziadka obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale dopiero w dalszej kolejności. Jest bowiem w stosunku do dziadka osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu. Zgodnie zatem z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. wnioskowane uprawnienie przysługiwałoby jej gdy spełnione zostałyby wszystkie wymienione w tej normie prawnej warunki. Jednakże na podstawie akt sprawy przedłożonych przez organ I instancji można stwierdzić, że są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z dziadkiem, czyli pracujący zawodowo syn, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd też w jego przypadku nie ma przesłanek uniemożliwiających sprawowanie opieki nad własnym ojcem (dziadkiem skarżącej). W osobistej skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Opisała posiadane przez dziadka schorzenia i zakres sprawowanej przez nią opieki. Powołała się na stanowisko lekarza prowadzącego i analizując obszerne cytaty orzecznictwa sądowoadministracyjnego uznała, że nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia nawet w ułamkowym wymiarze czasu pracy z uwagi na bardzo angażujące czynności opiekuńcze wykonywane przez całą dobę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne, co do zasady, nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl, art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (tj. skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym prawidłowa jest argumentacja SKO zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niezależnie od tego Trybunał Konstytucyjny w tym samym wyroku wyjaśnił, że "w obecnym stanie prawnym wsparcie władz publicznych dla osób sprawujących opiekę nad najbliższymi osobami niepełnosprawnymi udzielane jest w formie dwóch świadczeń przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych - specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a u.ś.r.) oraz świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Osobne świadczenie zasiłek dla opiekuna - ma podstawę prawną w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Należy tu zgodzić się ze skarżącą, że problem "legitymowania się orzeczeniem..." budził w orzecznictwie spore wątpliwości. Zostały one jednak rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. I OPS 2/22), podjętej na podstawie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w celu wyjaśnienia przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)." (cytat). Skład Sądu orzekający w rozpatrywanej obecnie sprawie jest związany tą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala bowiem na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z przedstawionych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).