II SA/Gl 305/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska,, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Pochopin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 27 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia 4 października 2021r. nr [...]. Decyzją z dnia 04.10.2021 r. Nr [...] Burmistrz Miasta L. (dalej: "organ I instancji") odmówił M. R. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. R. z uwagi na to, iż ojciec strony Pan J. R. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale jego niepełnosprawność powstała w wieku 40 lat, co oznacza, iż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 "b" cyt. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.". Wydaną decyzję organ uzasadnił niespełnieniem kryterium wieku powstania niepełnosprawności ojca strony, gdyż jego niepełnosprawność powstała w wieku 40 lat, co oznacza, iż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wnioskodawca złożył od ww. decyzji odwołanie wskazując, że w związku z całodobową opieką nad niepełnosprawnym ojcem nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Nadto, powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który wskazuje, że nie ma znaczenia w jakim wieku powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Odwołujący się dodał, że jest jedyną osobą sprawującą całodobowo opiekę nad ojcem a jego prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego potwierdzają następujące fakty: - rezygnacja z pracy zarobkowej i podjęcie opieki nad niepełnosprawnym ojcem; - charakter, zakres i intensywność opieki nad ojcem wykluczające zupełnie możliwość jakiegokolwiek zatrudnienia, a w szczególności możliwość pracy w charakterze rzeczoznawcy terenowego - jaką wykonywał Odwołujący się u ostatniego pracodawcy, a która wiązała się z częstymi i niezapowiedzianymi wyjazdami w teren; - brak jakiegokolwiek dochodu, w tym również dochodu ze stosunku pracy ; - pozostawanie na wyłącznym utrzymaniu żony zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu pracy i korzystanie z pomocy finansowej ojca. W efekcie rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) i art. 17 ust. 1 u.ś.r., decyzją z dnia 27 grudnia 2021 r., nr SKO.4106.1137.2021, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wnioski wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak ustalił organ I instancji, co przywołał również organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem wystąpił syn M. R. lat 39. Wnioskodawca jest żonaty, prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem lat 17 pod tym samym adresem, pod którym zamieszkuje ojciec. Wnioskodawca był zatrudniony w firmie E. Sp. z o.o. w C., z którą jednostronnie rozwiązał umowę o pracę. Ponadto Wnioskodawca prowadził okresowo działalność gospodarczą w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych (ostatnio w okresie 06.2018 r. do 1.10.2018 r.). Na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie przez organ I instancji Kolegium ustaliło, że osoba wymagająca opieki – J. R.- ojciec Wnioskodawcy, jest wdowcem i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...]. Jego niepełnosprawność powstała w wieku 40 lat. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze świadczenia rentowego. Zarówno z ustaleń wywiadu środowiskowego oraz dokumentacji medycznej wynika, iż ok. 20 lat temu przeszedł udar, w wyniku czego cierpi na niedowład połowiczy lewostronny. Choruje także na nadciśnienie tętnicze, depresję, padaczkę naczyniowopochodną, zaburzenia mowy, zaburzenia pamięci. Porusza się przy pomocy kuli łokciowej. Ostatnia hospitalizacja miała miejsce w okresie 6.08.2021 do 6.09.2021 r. (Oddział[...]) w celu usprawnienia utrwalonego niedowładu połowiczego lewostronnego. Ojciec Wnioskodawcy uczęszcza do Klubu Seniora w L., działającego w godzinach od 7 do 16 i korzysta tam z zajęć opiekuńczo-terapeutycznych w godzinach od 8 do 14. Placówka zapewnia dowóz samochodem (z domu do klubu i z powrotem) przystosowanym do przewozu osób niepełnosprawnych. Za pobyt podopieczni nie ponoszą odpłatności, odpłatny jest tylko dwudaniowy obiad. Według opinii Kierownika Domu Dziennego Pobytu "[...]" w L. uczęszcza do placówki regularnie, nieobecności są związane z gorszym samopoczuciem lub wyjazdem na rehabilitację. Ostatnia dłuższa nieobecność miała miejsce od 6 sierpnia do 6 września 2021 r. Na turnusy rehabilitacyjne wyjeżdża bez opiekuna, wcześniej jeździła z nim żona. Pobyt na turnusach rehabilitacyjnych ma miejsce raz w roku. W opinii Kierownika Klubu Seniora uczestnictwo w zajęciach w placówce jest dla J. R. pożądaną formą terapii, gdyż jest on osobą towarzyską, potrzebującą kontaktu z ludźmi. Wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która polega na pomocy w ubraniu, kąpaniu, przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu mieszkania. Wnioskodawca realizuje recepty i dozuje lekarstwa. W czasie gdy ojciec spędza czas w Klubie Seniora uczestnicząc w zajęciach opiekuńczo-terapeutycznych Wnioskodawca realizuje zakupy dla ojca, umawia wizyty do specjalistów oraz poświęca czas na sprzątanie mieszkania. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Kolegium uznało, iż osoba, nad którą sprawowana jest opieka, znaczną część dnia (od 8 do 14) spędza w Klubie Seniora, czynnym od poniedziałku do piątku w godz. od 7 do 16, do którego i z którego jest dowożona transportem placówki. Korzysta tam z zajęć opiekuńczo-terapeutycznych, które są pożądaną formą terapii korzystnej dla niej oraz z dwudaniowego, odpłatnego obiadu. Czas, w którym J. R. ma zapewnioną profesjonalną opiekę, jego syn przeznacza na wykonywanie wszystkich rutynowych czynności dnia codziennego (zakupy, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich), w tym przeznaczonych dla ojca. Z uwagi na powyższe Kolegium uznało, że skoro ojciec strony ma zapewnioną opiekę od godz. 8 do 14, (a może z niej korzystać od 7 do 16) to Wnioskodawca może w tym czasie pracować. Zdaniem Kolegium opieka, którą sprawuje M. R. nad swoim ojcem (Kolegium nie neguje tego faktu), nie ma charakteru długotrwałego, skoro ojciec przebywa w profesjonalnej placówce od 8 do 14. W ocenie Kolegium materiał dowodowy sprawy bezspornie wskazuje, że zakres sprawowanej opieki nie wymusza na odwołującym braku możliwości wykonywania działalności zarobkowej. W ocenie Kolegium prowadzenie gospodarstwa domowego, robienie zakupów, sprzątanie, wizyty u lekarzy, nie stanowią bowiem czynności o charakterze nadzwyczajnym i stanowią codzienną rutynę osób, które pracują zawodowo. Zakres opieki wykonywanej przez odwołującego nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, również czas jaki poświęca na sprawowanie opieki nad ojcem nie uniemożliwia mu wykonywania pracy. Na opisaną wyżej decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożył Skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 7, art. 77 i art. 81a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej "k.p.a.", poprzez przyjęcie, że Skarżący może pracować, a w konsekwencji uznanie, że nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem; 2. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że jego ojciec nie jest wstanie samodzielnie zadbać o swoje codzienne sprawy co jednoznacznie wynika chociażby z oceny pracownika socjalnego (w aktach sprawy). Pracownik socjalny stwierdził, że ojciec Skarżącego jest osobą schorowaną i wymagającą wsparcia innych osób, nie radzi sobie z wykonywaniem czynności życia codziennego, wskutek przejścia kilku udarów cierpi na niedowład lewostronny, padaczkę, zaburzenia mowy i pamięci. Cierpi jednocześnie na wiele innych schorzeń, w tym depresję, porusza się za pomocą kul ortopedycznych, nie jest wstanie samodzielnie się ubrać, wykąpać, przygotowywać sobie posiłków, posprzątać mieszkania. Skarżący zakwestionował stwierdzenie Kolegium, że jego ojciec przebywa w Klubie Seniora w każdym dniu roboczym i zawsze przez 6 godzin. Wyjaśnił, że bardzo często zdarza się, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, że ojciec nie jest wstanie w ogóle wyjść do Klubu, a to ze względu na pogorszenie się w tym okresie dolegliwości neurologicznych i narządu ruchu, które wynikają z jego chorób. Poza tym, pogłębia się w tym okresie stan depresyjny ojca i po prostu bywa też tak, że ojciec nie chce iść do Klubu i nie idzie. W tym czasie Skarżący praktycznie spędza czas z ojcem bez przerwy. Takie sytuacje mają miejsce bardzo często i występują bądź przez kilka dni bądź też jednego dnia i nie jest możliwe do przewidzenia kiedy i w jakim zakresie wystąpią. W ocenie Skarżącego, opieka jaką sprawuje nad swoim ojcem - w tym pozostawanie do jego dyspozycji i wykazywanie ciągłej gotowości do bezpośredniego niesienia pomocy - oraz zakres i charakter tej opieki stanowi oczywistą, faktyczną i realną przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej wykluczającą możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy, rozumianej jako stała aktywność wymagająca codziennego i stałego zaangażowania Skarżącego. Ostatecznie Skarżący wskazał, że gdyby organ odwoławczy w przeciwieństwie do organu pierwszego stopnia miał w tym zakresie niedające się usunąć wątpliwości, to na podstawie art. 81a § 1 k.p.a. powinien był rozstrzygnąć je na jego korzyść. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie podniosło, że z dokumentacji niniejszej sprawy wynika w sposób bezsporny, iż Skarżący nie sprawuje osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Korzysta w tym celu z profesjonalnej, bezpłatnej opieki, jaką świadczy dla jego ojca Klub Seniora. Koszty tej opieki ponosi Gmina. W konsekwencji Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z zaakceptowanym przez stronę wnioskiem organu. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialnoprawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są przepisy art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pomiędzy organem a Skarżącym, jest wystąpienie przesłanki sprawowania przez Skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad niepełnosprawnym ojcem, której zakres stałby na przeszkodzie w podejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Do dokonania oceny, czy Skarżący spełnia opisaną przesłankę stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy, niezbędne jest poczynienie ustaleń stanu faktycznego, które będą nie tylko wszechstronne ale przede wszystkim niewadliwe. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oparto na ustaleniach niezgodnych z zebranym materiałem dowodowym. Analizując stan faktyczny sprawy Kolegium nie dostrzegło, że w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny prowadząc wywiad zawarł następujące stwierdzenie: "Na dzień dzisiejszy choroba postępuje z wiekiem i Pan J. zaczyna mieć coraz większe problemy z pamięcią. Nie może długo zostać sam bez opieki bliskich. Gdy Pan J. ma lepsze dni, aby nie tracić kontaktu z otoczeniem uczęszcza do Klubu Seniora w L., gdzie oprócz zajęć terapeutycznych ma rehabilitację i kontakt z rówieśnikami." Zawarte w wywiadzie ustalenia pracownika socjalnego i potwierdzone przez niego w "ocenie pracownika socjalnego dotyczącej sprawowania opieki przez Pana M. R. nad ojcem J. R.", potwierdzają twierdzenia Skarżącego zawarte w skardze co do nieregularnego pobytu jego ojca w Klubie Seniora w L. Również oświadczenie kierownika tego Klubu znajdujące się w aktach sprawy potwierdza, że są okresy przerw ("gorsze samopoczucie"), kiedy ojciec Skarżącego nie przebywa w Klubie. Już powyższe okoliczności poddają pod wątpliwość stwierdzenia Kolegium, że sprawowana przez Skarżącego opieka nad chorym ojcem nie ma charakteru stałego i długotrwałego ponieważ w dużym zakresie opiekę nad nim realizuje profesjonalna instytucja - Dom Dziennego Pobytu "[...]" w L. Skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu organu, z którego zdaje się wynikać, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego forma stałej lub długotrwałej opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną powinna przybierać postać opieki niemal 24-godzinnej. Stała lub długotrwała opieka lub pomoc oznacza wsparcie niewątpliwie wykraczające poza normalne obowiązki dnia codziennego wynikające z prowadzenia lub współprowadzenia gospodarstwa domowego, odbiegając istotnie od opieki jaką sprawują w normalnych warunkach rodzice nad dziećmi. Stała lub długotrwała opieka lub pomoc nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może być jednak rozumiana jako konieczność nieprzerwanego wykonywania przy osobie niepełnosprawnej czynności o charakterze leczniczym lub rehabilitacyjnym. Osoba o orzeczonej niepełnosprawności w stopniu znacznym, wymagająca stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wymaga nie tylko zorganizowania zakupów, przygotowania i podania posiłków lub prowadzenia domu. To również stan gotowości opiekuna do udzielenia wsparcia w każdym wymagającym tego momencie. Osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w zależności od rodzaju schorzeń, niekiedy nie są w stanie samodzielnie przyjmować leków w zaleconych odstępach czasu, wymagają pomocy przy podstawowych czynnościach higienicznych, czy wsparcia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych nie definiuje rodzaju opieki lub pomocy. Nie wymaga przy tym aby musiały one przybierać formę wysoce specjalistyczną. Istotne jest bowiem, czy zakres wykonywanej przez opiekuna pomocy uniemożliwia mu zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie przedstawił również wniosku wynikającego z konieczności rozważenia okoliczności podanych w wywiadzie środowiskowym, czy poza okresem niespornego sprawowania przez Skarżącego opieki nad ojcem, Skarżący z uwagi na różne samopoczucie ojca i nasilające się okresowo objawy chorobowe uniemożliwiające mu pobyt w Klubie Seniora ma realną możliwość podjęcia na stałe zatrudnienia w wymiarze kilku godzin dziennie lub innej pracy zarobkowej. Kolegium bezkrytycznie uznało, że pobyt ojca Skarżącego w placówce dziennego pobytu ma charakter stały i w konsekwencji umożliwiający Skarżącemu podjęcie pracy w godzinach pobytu ojca w Klubie Seniora. W ocenie Sądu, rozpoznanie wniosku Skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga ponownego rozważenia przez organ zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazanych wyżej istotnych okoliczności stanu faktycznego, ewentualnie przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego. Ze względu na mogące wystąpić istotne zmiany stanu faktycznego od momentu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, za zasadne Sąd uznał również uchylenie decyzji organu I instancji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.