II SA/Gl 313/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi J. T. (T.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 stycznia 2024 r. nr SKO.PS/41.5/1406/2023/25838 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. nr [...] odmówił przyznania J. T. (dalej zwanego skarżącym) świadczenia w formie zasiłku celowego: 1. w kwocie 1000,00 zł na usługi elektryka oraz zakup żarówek energooszczędnych; 2. w kwocie 200,00 zł miesięcznie w okresie od października 2023 r. do stycznia 2024 r. na usługi ekipy sprzątającej w celu mycia okien i uporządkowania mieszkania; 3. na kurs komputerowy w listopadzie 2023 r. 4. na kurs języka angielskiego w okresie od listopada 2023 r. do kwietnia 2024 r. 5. na zapłatę osobie trzeciej za asystę w czasie prac hydraulicznych w mieszkaniu; 6. w kwocie 100,00 zł na zakup blendera; 7. na resocjalizację wskazanych we wniosku pracowników MOPR-u w Z. i Urzędu Miejskiego w Z.; 8. na skutecznie przeciwdziałanie globalizacji i socjotechnik zniewolenia w okresie od listopada 2023 r. do stycznia 2024 r. 9. na zakup 6 baterii R6 na wykorzystanie do badania Holter. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 8, art. 39, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej w skrócie u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej w skrócie k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego, zgodnie którymi skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód we wrześniu i październiku br. wyniósł 812,24 zł (504,06 zł – zasiłek stały, 308,18 zł – dotacja mieszkaniowa). Ustalony w ten sposób dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące dla gospodarstwa jednoosobowego 776 zł. Na tej podstawie organ przyjął, że skarżący nie spełnia kryteriów do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Jednocześnie organ rozważył możliwość przyznania stronie zasiłku celowego specjalnego akcentując cel pomocy społecznej sprowadzający się do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast potrzeby wskazane we wniosku skarżącego nie spełniają tego warunku. W zakresie wniosku o zasiłek celowy na zakup baterii niezbędnych do badania Holter organ I instancji zwrócił uwagę, że z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji medycznej wynika, iż badanie takie odbyło się w dniach [...] i [...] 2024 r. Oznacza to zatem, że potrzeba ta została przez skarżącego zaspokojona we własnym zakresie. W decyzji wskazano ponadto na ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje gmina na realizację zadań własnych z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w 2023 r. oraz liczbę osób korzystających z tej formy wsparcia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyraził niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia, wnosząc o przyznanie wnioskowanego zasiłku. Podkreślił, że ma całkowitą niezdolność do pracy i niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, a brak przyznania mu wnioskowanej kwoty spowoduje, że jego podstawowe potrzeby egzystencjalne nie zostaną spełnione. Odwołanie skarżącego nie odniosło jednak zamierzonego skutku, albowiem zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy, wskazując na regulację ustawy o pomocy społecznej, zwrócił uwagę, że pomoc ta nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o nią osób, a także organ nie może udzielać jej w oczekiwanej przez wnioskodawców wysokości. Zaakcentowano, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jego celem jest zatem zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Tymczasem, w ocenie organu II instancji, wymienione we wniosku skarżącego potrzeby, nie spełniają tego warunku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. W ramach argumentacji wskazał, że decyzja odmowna naraża go na utratę życia i zdrowia, powoduje, iż żyje w nieludzkich warunkach. W ocenie skarżącego jest to sprzeczne z ideą pomocy społecznej i z regulaminem MOPR-u. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w wydanej w sprawie decyzji. Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę i zawarte w niej argumenty podkreślając, że w jego przekonaniu pomoc dla osób potrzebujących do nich nie trafia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym jak wynika z treści § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej w skrócie p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Dokonując omawianej kontroli w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Wyjaśnić należy, że według zasad ogólnych, wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s., świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zatem zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776,00 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W realiach rozpoznawanej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że dochód skarżącego w miesiącu wrześniu i październiku 2023 r. (wniosek złożony 3 listopada 2023 r. uzupełniony 7 listopada 2023 r.) wynosił 812,24 zł miesięcznie. Na kwotę tę składały się: zasiłek stały w kwocie 504,06 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 308,18 zł. Oznacza to, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., co uzasadniało odmowę przyznania zasiłku celowego. W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Pomimo tego organy odmówiły uwzględnienia wniosku skarżącego wskazując na konieczność uwzględnienia bardzo skromnych środków budżetowych, jakimi dysponuje gmina na realizację zadań z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w 2023 r. oraz liczby osób korzystających z tej formy wsparcia. Należy także wyjaśnić, że rozstrzygnięcie w sprawie specjalnego zasiłku celowego zapada w ramach uznania przyjmującego postać decyzji administracyjnej. W związku z tym należy zaakcentować, że sprawowana przez sąd administracyjny kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. Sąd powinien zbadać, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, oraz czy organ dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie danego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. I OSK 447/21). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że stosownie do zasad ogólnych Działu I, Rozdziału 1 u.p.s. celem pomocy społecznej jest umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby tych osób powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Organ w ramach przysługującego uznania administracyjnego dokonuje oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, którą obowiązany jest ustalać w odniesieniu do ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez te osoby żądań oraz przy uwzględnieniu wysokości środków finansowych przeznaczonych na ten cel. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoją temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. I SA/Wa 786/07; wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. I OSK 1464/06). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Jednocześnie organy w sposób przekonujący wyjaśniły, że środki, jakimi dysponują nie są wystarczające do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb w pełnej wnioskowanej wysokości. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności, organy zastosowały właściwą podstawę materialnoprawną do prawidłowo ustalonych, niekwestionowanych okoliczności sprawy. Organy podjęły wszystkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Sąd nie dopatrzył się zatem, aby zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane w sposób dowolny i by granice uznania administracyjnego zostały przekroczone. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie doszło wobec tego do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 §3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 39 ust. 1, 41 pkt 1 u.p.s., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.