II SA/Gl 348/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Taniewska - Banacka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2012 r. oddalającego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H.D. na akt Starosty [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty za wydanie karty pojazdu postanawia: odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W skardze z dnia [...] r. H.D. wniosła między innymi o "zwolnienie z opłaty sądowej" motywując swój wniosek wysokością emerytury będącej jedynym źródłem jej utrzymania. W związku z powyższym na podstawie art. 252 § 2 oraz art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) skarżąca została wezwana do wypełnienia i nadesłania do tutejszego Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W przesłanym formularzu H.D. wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem, którego dochód wynosi około 1250 (jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt) złotych miesięcznie, a na który składa się głównie emerytura skarżącej w wysokości 850 (osiemset pięćdziesiąt) złotych, pozostała zaś kwota stanowi dochód syna. Dalej skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, a także, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Rozpatrując złożony wniosek Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 20 marca 2012 r. zobowiązał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość emerytury oraz wskazanego dochodu syna, a nadto do nadesłania dokumentów obrazujących poziom przeciętnych, miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie się, podania powierzchni gospodarstwa rolnego i wskazania wysokości dopłat bezpośrednich otrzymywanych w ciągu ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że przekazała wraz z mężem gospodarstwo rolne synowi, ona zaś posiada jedynie osobistą służebność mieszkania. W załączeniu przesłano jedynie potwierdzenie uzyskiwanego przez skarżącą dochodu w postaci emerytury. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r. Referendarz oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że informacje podane przez skarżącą są niejasne, a zatem nie można na ich podstawie stwierdzić, czy zasługuje on na uwzględnienie. H.D. udokumentowała bowiem jedynie wysokość osiąganego przez nią dochodu, natomiast dane dotyczące źródła dochodu zamieszkującego wraz z nią syna, wielkości posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego, wysokości otrzymywanych dopłat bezpośrednich, a także kwot przeznaczanych przez skarżącą na utrzymanie gospodarstwa domowego pozostają nieznane. Trudno w tym przypadku mówić o wykazaniu przez skarżąca, że nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z postępowaniem bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny. W piśmie z dnia [...] r. H.D. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i wniosła o jego uchylenie. W uzasadnianiu podkreśliła, że nie prowadzi wspólnie z synem gospodarstwa domowego, ona utrzymuje się tylko z emerytury, natomiast syn samodzielnie zajmuje się gospodarstwem rolnym, z którego skarżąca nie czerpie żadnych korzyści majątkowych. Na podstawie zarządzenia Sędziego Sprawozdawcy z dnia 14 maja 2012 r. skarżąca została wezwana do udokumentowania wydatków przeznaczanych przez nią na utrzymanie się w związku z przysługującą jej służebnością mieszkania, takich jak energia eklektyczna, dostawy wody, usługi telekomunikacyjne, ewentualnie związanych z kosztami leczenia. W odpowiedzi H.D. przedstawiła wyliczenie obrazujące wysokość ponoszonych przez nią wydatków w ostatnim miesiącu w łącznej kwocie 541,80 zł, jednak nie poparła tego żadną dokumentacją. Ponownie zatem wezwano skarżącą do przedstawienia dokumentów potwierdzających wskazane przez nią kwoty. Pismem z dnia [...] r. skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków ani faktur z uwagi na fakt, że nie przewidywała konieczności przedłożenia ich Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu [...] r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2012 r., który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie NSA z dnia 29 kwietnia 2011 r., II OZ 356/11, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na urzędowym formularzu z dnia [...] r., który zawierał niekompletne dane. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, kiedy oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to strona na wezwanie sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zasadnie zatem na podstawie tego przepisu skarżąca została wezwana przez Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wyjaśnienie okoliczności związanych z dochodem osiąganym przez syna, skoro sama wskazała, że prowadzi wspólnie z nim gospodarstwo domowe, a także informacji dotyczących gospodarstwa rolnego, z którego – jak twierdzi we wniosku – się utrzymuje. Nadto do prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącej niezbędne było również wykazanie wysokości wydatków przeznaczanych na opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Po podniesieniu w sprzeciwie, że skarżąca pomyłkowo podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem oraz że tylko on zajmuje się gospodarstwem rolnym przekazanym mu przez rodziców, jak również czerpie z niego korzyści, Sąd ponownie wezwał stronę do udokumentowania wydatków, przy czym tym razem wskazano, że winny być one związane z samodzielnym utrzymaniem się skarżącej. W odpowiedzi H.D. przedstawiła szczegółowe wyliczenie wydatkowanych kwot, jednak w żaden sposób nie dowiodła ich wysokości. W ocenie Sądu podane przez H.D. dane są niewystarczające. Brak dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem się uniemożliwia ocenę, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Stronie przysługuje służebność mieszkania w budynku, którego właścicielem jest jej syn, a wobec nieprzedstawienia rachunków nie jest pewne, kto ponosi wydatki związane z opłatami za energię elektryczną, wodę, gaz, opał, usługi telekomunikacyjne, a tego rodzaju koszty skarżąca wskazała w piśmie z dnia [...] r. H.D. wyraźnie jednak oświadczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z synem, jedynie z nim mieszka, zatem Sąd oceniając sytuację finansową skarżącej nie uwzględnił dochodu osiąganego przez syna, jednak w konsekwencji wydatki potencjalnie przez niego ponoszone nie powinny być brane pod uwagę przy dokonywaniu takiej oceny. Dodatkowo należy podkreślić, że skarżąca w wyznaczonym terminie nie nadesłała dokumentów obrazujących koszty wydatkowane przez nią na leczenie, nie złożyła również żadnych wyjaśnień o stanie zdrowia, poza wskazaniem kwoty przeznaczonej na lekarstwa w wysokości 129,70 zł. Nawet przyjęcie, że wydatki związane ze zdrowiem we wskazanej przez skarżącą wysokości są prawdopodobne, nie pozwala na stwierdzenie, że uiszczenie kosztów postępowania nastąpi w tym przypadku z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania skarżącej. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.