II SA/Gl 353/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. (Z.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 stycznia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2113/2024/20838/ w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 31 października 2024 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – SKO, Kolegium) decyzją z dnia 3 stycznia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2113/2024/20838/, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania A. Z. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 31 października 2024 r. nr [...], którą odmówiono przyznania świadczenia na okres 2023/2024 w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką M. Z. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 28 maja 2024 r. Skarżący wystąpił do organu I instancji o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego, Prezydent Miasta decyzją z dnia 23 lipca 2024 r. nr [...] odmówił Wnioskodawcy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2023/2024. Negatywne rozstrzygnięcie uzasadnił tym, że dochód na osobę w rodzinie wyniósł 985,10 zł i przekracza kryterium ustawowe wynoszące 764 zł o kwotę wyższą niż kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany specjalny zasiłek opiekuńczy. Wskutek odwołania Skarżącego, Kolegium decyzją z dnia 26 września 2024 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji powinien uwzględnić twierdzenie Wnioskodawcy o pobieraniu przez jego matkę świadczenia rehabilitacyjnego, a także rozważyć, czy nie doszło do utraty dochodu z tego tytułu, a następnie dopiero dokonać obliczenia dochodu rodziny. W kolejnej decyzji z dnia 31 października 2024 r. organ I instancji podtrzymał swoje stanowisko odmawiając Skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W motywach decyzji wyjaśniono, że dochód Skarżącego został uznany za utracony, a tym samym nie był brany pod uwagę przy ustalaniu sytuacji dochodowej rodziny. Następnie wskazano, że matka Wnioskodawcy w 2022 r. uzyskała dochód w wysokości 22.742,54 zł, a składki zdrowotne w kwocie 4.580,51 zł pomniejszono o składki z tytułu jednorazowego świadczenia pieniężnego dla emerytów/rencistów "14" w wysokości 120,46 zł. Zauważono ponadto, że matka Skarżącego z dniem 8 maja 2022 r. nabyła prawo do emerytury. Jak zaznaczył organ I instancji, dochód z tego tytułu został podzielony na 8 miesięcy. Powołując się na pismo ZUS-u z dnia 29 października 2024 r. podkreślono, że matka Wnioskodawcy nie była uprawniona w 2022 r. do zasiłku rehabilitacyjnego. Na podstawie tych danych Prezydent Miasta przyjął, że dochód na członka rodziny przekracza 764 zł, co stanowi przesłankę negatywną dla przyznania świadczenia. Stwierdził natomiast, że Skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. W odwołaniu z dnia 29 listopada 2024 r. Wnioskodawca zakwestionował rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Podkreślił, że ZUS w piśmie stwierdza nieprawdę. Otóż według Skarżącego, fakt pobierania przez jego matkę zasiłku rehabilitacyjnego potwierdza: orzeczenie Orzecznika ZUS z 2021 r., deklaracja DRA za lata 2021 i 2022, informacja 11a o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok podatkowy 2022. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 3 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w pełni zaaprobował stanowisko Prezydenta Miasta. W skardze z dnia 6 lutego 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawca zanegował decyzję Kolegium i wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę co do istoty rzeczy. Podkreślił, że żaden z organów nie dokonał oceny PIT-11 wystawionego przez ZUS z tytułu wypłaconego świadczenia rehabilitacyjnego i świadczenia emerytalnego w 2022 r. i bezkrytycznie przyjęły prawdziwość twierdzeń zawartych w piśmie ZUS-u o braku prawa jego matki do wspomnianego świadczenia rehabilitacyjnego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja odmawiająca Skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2023 - 2024. Negatywne rozstrzygnięcie zostało uargumentowane przekroczeniem kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. – dalej u.ś.r.), wynosi 764 zł. Tymczasem Wnioskodawca stoi na stanowisku, że dochód na członka jego rodziny został ustalony nieprawidłowo. Wynikać to ma z faktu, iż nie wzięto pod uwagę tego, że jego matka do 8 maja 2022 r. pobierała zasiłek rehabilitacyjny, a następnie nabyła prawo do emerytury. Przystępując do rozważań podnieść należy, że organy zastosowały przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r., gdyż Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku za okres 2023 - 2024. Zatem w świetle tych uregulowań, a konkretnie art. 16a ust. 1 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podnieść należy, że poza sporem jest, że matka Skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Mianowicie legitymuje się ona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr akt [...] z dnia [...] r., którym zakwalifikowano ją do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2024 r. Nie kwestionowane jest również to, że Wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z racji na opiekę nad niepełnosprawną matką. Jak zauważono wcześniej, organy przyjęły, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania zasiłku z art. 5 ust. 1 u.ś.r. w postaci przekroczenia dochodu członka rodziny, który nie może być wyższy niż 674 zł. Podnieść należy, że w myśl art. 3 pkt 2a u.ś.r. dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c u.ś.r. Jego wyliczenie musi zatem odbyć się na podstawie danych pochodzących z roku poprzedzającego rok, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa. Jak wskazał organ I instancji, posługując się danymi o dochodach Skarżącego i jego matki za rok 2022, dochód członka rodziny Skarżącego w tym okresie wyniósł 985,10 zł. Zwrócić jednak należy uwagę, że poza określeniem kwoty dochodu żaden z organów nie przedstawił jakichkolwiek wyjaśnień na potwierdzenie tego stanowiska. Mianowicie nie wskazano, jakie dochody i w jakiej wysokości zostały wzięte pod uwagę przy wyliczeniu dochodu przypadającego na członka rodziny Skarżącego. Zabrakło też matematycznego przedstawienia właściwej metodologii wyliczenia dochodu rodziny Skarżącego, w oparciu o dane znajdujące się w aktach sprawy. Kolegium natomiast zbagatelizowało wskazane uchybienia. Stwierdzona nieprawidłowość wyklucza możliwość przeprowadzenia przez Sąd kontroli zaskarżonej decyzji w tej materii. Sąd nie może bowiem zastępować, czy wyręczać organu administracji publicznej. Zadaniem sądu administracyjnego jest skontrolować zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem. Jeśli zatem organ nie zamieścił w decyzji żadnych rozważań na określony temat, to Sąd nie może skontrolować czegoś, czego nie ma. Z tego też względu organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę winien uzasadnić swoją decyzję zgodnie ze wzorcem określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Przede wszystkim należy przedstawić metodologię obliczenia dochodu przypadającego na członka rodziny Skarżącego. W procesie tym koniecznym jest wykorzystanie danych dotyczących wysokości dochodów osiąganych przez poszczególnych członków rodziny. Dopiero w oparciu o ustalony wynik organ I instancji podejmie decyzję, czy zachodzi negatywna przesłanka do odmowy przyznania zasiłku, tj. czy dochód jego rodziny przekracza kryterium określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r. Nadmienić należy, że w aktach administracyjnych znajduje się PIT/B, stanowiący załącznik PIT-36 za 2022 r., w których wykazano stratę. Dlatego też organ w toku dalszego procedowania odniesie się również do tej okoliczności i jej wpływu na wysokość dochodu rodziny Skarżącego. Przeprowadzonym rozważaniom organ I instancji da wyraz w uzasadnieniu decyzji stosowanie do wzorca z art. 107 § 3 k.p.a. W tym miejscu należy nadmienić, że z dokumentów podatkowych nie wynika, aby matka Skarżącego pobierała zasiłek rehabilitacyjny. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że z urzędu wiadomo Sądowi, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 19 stycznia 2024 r. nr [...] został przyznany Skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 maja 2024 r. Sugeruje to, że skarżone decyzje dotyczą sprawy już wcześniej rozstrzygniętej inną decyzją. Przypomnieć należy, że w kontrolowanym postępowaniu rozpoznano wniosek Skarżącego dotyczący zasiłku na okres 2023-2024. Zatem zagadnienie to wymaga wyjaśnienia przez organ I instancji w toku ponownie prowadzonego postępowania. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy prawa procesowego, tj. art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działając osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).