II SA/Gl 355/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska oddala skargę Pismem z dnia [...] r. A. P. zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C. o zmianę nazwiska małoletniej córki M. z G. na P. W uzasadnieniu podała, iż od [...] r. ojciec dziecka D. G. nie ma z dzieckiem żadnego kontaktu, nie poczuwa się też do obowiązku alimentacji. Dziecko natomiast w życiu codziennym używa nazwiska matki i wolą strony jest by nazwisko jej zostało formalnie zmienione. Dzięki temu dziecko uniknie w szkole szykan z powodu wychowania bez ojca. Do wniosku A. P. dołączyła odpis zupełny aktu urodzenia dziecka, z którego wynika, iż córka została po urodzeniu uznana przez ojca, a także postanowienie Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie zawieszenia D. G. wykonywania władzy rodzicielskiej nad córką M. G. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w C., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 101 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zawiesił z urzędu prowadzone z wniosku A. P. postępowanie albowiem rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd opiekuńczy. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 5 ustawy o zmianie imion i nazwisk do zmiany nazwiska małoletniego dziecka wymagana jest zgoda obojga rodziców. O nazwisku dziecka decyduje jedno z rodziców wyłącznie wtedy, gdy drugie z rodziców nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie żyje lub nie jest znane albo, gdy jest pozbawione władzy rodzicielskiej. Natomiast prawomocne postanowienie władzy opiekuńczej zastąpi zgodę rodzica, którego władza rodzicielska została zawieszona. Zgoda nie jest wymagana tylko w takim wypadku, gdy rodzic jest całkowicie pozbawiony władzy rodzicielskiej. Jednocześnie organ I instancji na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. wezwał A. P. do wystąpienia w terminie 30 dni od dnia doręczenia niniejszego postanowienia do Sądu Rejonowego Sąd Rodzinny i Nieletnich w B. o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego - wydanie zezwolenia na zmianę nazwiska małoletniej M. G. A. P. wniosła zażalenie na otrzymane postanowienie domagając się jego uchylenia z uwagi na naruszenie przez organ I instancji art. 98 §1 k.p.a. oraz art. 5 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Zdaniem strony art. 94 § 1 k.r. i o. jasno wskazuje, iż jeżeli jeden z rodziców nie żyje, nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych - władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy jedno z rodziców pozbawione jest władzy rodzicielskiej albo, gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu. Skoro zatem władza rodzicielska D. G. uległa zawieszeniu przeto jedynym rodzicem, który władzę tę ma prawo wykonywać jest matka małoletniej M. G. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Kierownika USC w C. uznając je za zgodne z prawem. W uzasadnieniu Wojewoda [...] przedstawił faktyczny i prawny stan sprawy podkreślając, iż ojcu dziecka władza rodzicielska została jedynie zawieszona, nie został jej jednak pozbawiony. Natomiast przepisy ustawy o zmianie imion i nazwisk wyraźnie stanowią że zgoda drugiego rodzica nie jest wymagana m. in., gdy rodzic jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Wobec tego, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk w przypadku, gdy władza rodzicielska została zawieszona jednemu z rodziców jego zgoda jest wymagana do zmiany nazwiska małoletniemu dziecku. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowanie zawiesza się, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ. W konsekwencji organ I instancji prawidłowo zawiesił postępowanie w sprawie zmiany nazwiska małoletniej M. G., gdyż rozpatrzenie tej sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez władzę opiekuńczą. Pismem z dnia [...] r. A. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. postanowienie zarzucając mu naruszenie: 1) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy a to art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk w związku z art. 94 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez ich błędną interpretację i przyjęcie, że do zmiany nazwiska małoletniego dziecka nie jest wymagana zgoda drugiego z rodziców tylko wtedy gdy jest on pozbawiony władzy rodzicielskiej podczas gdy z treści art. 94 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprost wynika, że władza rodzicielska nad dzieckiem przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców także wtedy gdy władza rodzicielska drugiego z nich jest zawieszona co oznacza, że w takiej sytuacji jedno z rodziców samodzielnie rozstrzyga o istotnych sprawach dziecka; 2) naruszenie przepisów postępowania a to art. 97 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przyjęcie, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd podczas gdy zezwolenie Sądu opiekuńczego jest wymagane tylko wtedy gdy istnieje brak porozumienia między rodzicami, którym przysługuje władza rodzicielska a w obecnym stanie faktycznym władza rodzicielska ojca małoletniej M. G. została zawieszona co skutkowało ustaniem tej władzy. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, iż jej zdaniem zgodnie z treścią art. 94 § 1 k.r.i o. jeśli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych władza rodzicielska przysługuje drugiemu z nich. To samo dotyczy wypadku gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej lub gdy uległa ona zawieszeniu. Powołany przepis stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 93 § 1 k.r.i o., że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Każda ze wskazanych powyżej przesłanek, w tym także zawieszenie władzy rodzicielskiej, wyłącza władzę rodzicielską i skutkuje tym, że drugi rodzic samodzielnie rozstrzyga o istotnych sprawach dziecka. Do istotnych spraw dziecka niewątpliwie zalicza się natomiast zmianę nazwiska małoletniego. Skoro zawieszenie władzy rodzicielskiej w myśl przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powoduje jej ustanie i uprawnia drugiego rodzica do wyłącznego sprawowania władzy rodzicielskiej i podejmowania wszelkich decyzji dotyczących dziecka w takim wypadku do zmiany nazwiska małoletniego nie jest wymagana zgoda rodzica, któremu władzę rodzicielską prawomocnie zawieszono. Władza rodzicielska ojca małoletniej M. G. została prawomocnie zawieszona co oznacza, że od dnia prawomocności postanowienia nie może on decydować w żadnej sprawie dotyczącej małoletniej. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że nie jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Zważyć bowiem w tym miejscu należy, że w myśl art. 5 ust. 2, 3 i 4 obowiązującej w dacie orzekania przez organ I i II instancji ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. 2005, Nr 233, poz. 1992 z późn. zm.) zmiana nazwiska małoletniego dziecka na wniosek przedstawiciela ustawowego wymagała zgody drugiego z rodziców, chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych, nie żyje lub nie jest znany albo że jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. W razie braku porozumienia między rodzicami każde z nich mogło zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu opiekuńczego (analogiczną co do zasady konstrukcję przyjęto także w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 17 października 2008 r. - Dz. U. Nr 220, poz. 1414). Decyzja co do zmiany nazwiska małoletniego dziecka zapadała po uprawomocnieniu się postanowienia sądu opiekuńczego. Podkreślenia wymaga nadto, iż zgodnie z utrwalonym w tej mierze orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego zezwolenie sądu opiekuńczego stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. – por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 lutego 2001 r. sygn. akt V SA 2083/00, ONSA 2002/2/73. Brak zgody drugiego rodzica na wnioskowaną zmianę nazwiska dziecka obligował zatem organ administracji publicznej do zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd opiekuńczy zgodnie bowiem z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., postępowanie zawiesza się, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Brak byłoby podstaw do zawieszenia postępowania jedynie wówczas gdyby drugi rodzic nie żył lub nie był znany, nie posiadał pełnej zdolności do czynności prawnych albo był pozbawiony władzy rodzicielskiej jednak okoliczności takie w przedmiotowej sprawie nie występują. Ojciec dziecka, który uznał je po urodzeniu, jest znany, wedle oświadczenia wnioskodawczyni żyje, akta sprawy nie świadczą o tym by nie miał pełnej zdolności do czynności prawnych, nie został też pozbawiony praw rodzicielskich. Wbrew twierdzeniom skarżącej zawieszenie władzy rodzicielskiej, a taki właśnie stan faktyczny wynika z przedłożonego w sprawie postanowienia Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] r. sygn. akt [...] nie jest tożsame z pozbawieniem praw rodzicielskich, a przywoływany przez skarżącą fakt wykonywania przez nią obecnie pełni władzy wobec małoletniej córki pozostaje bez związku z możliwością zmiany noszonego przez dziecko nazwiska. Kwestia zmiany nazwiska dziecka uregulowana została bowiem w obowiązującej w dacie wydania zaskarżonego postanowienia ustawie w sposób w stosunku do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego szczególny, a tym samym fakt zawieszenia władzy rodzicielskiej nie pozbawiał rodzica prawa do współdecydowania o nazwisku małoletniego dziecka. Pominięcie zatem zgody ojca możliwe byłoby wyłącznie w wyniku stosownego postanowienia sądu opiekuńczego. Wydane przez organ I instancji postanowienie ocenić należy zatem jako zgodne z prawem, a tym samym poprawnie organ drugoinstancyjny postanowienie to utrzymał w mocy zaskarżonym przez A. P. postanowieniem z dnia [...] r. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.