II SA/Gl 358/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 lipca 2021 r. sprawy ze skargi D. W. (W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego Oddala skargę Po rozpatrzeniu wniosku, który wpłynął do organu w dniu 9 grudnia 2020 r. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup obuwia, po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z [...] . nr [...] Prezydent Miasta K., działając na podstawie art 41 pkt 1 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił D. W. (dalej: wnioskujący, strona, skarżący) zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup obuwia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego skarżący zadeklarował, że prowadzi odrębne względem matki – M. W. - gospodarstwo domowe. Jednak w ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy wykazał, że gospodarstwo to prowadzone jest przez skarżącego wspólnie z matką. Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawiają, w ocenie organu, następujące argumenty: - skarżący i M. W. są osobami blisko spokrewnionymi, zatem obowiązek wzajemnego wsparcia wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, - wskazywany przez skarżącego fakt, że jego matka jest osobą schorowaną, a skarżący udziela jej pomocy w pracach domowych i zakupach, - skarżący ponownie wprowadził się do matki w listopadzie 2020 r. (z informacji posiadanych przez organ wynika, że skarżący co jakiś czas wyprowadza się od matki, po czym ponownie wraca), - wszelkie opłaty mieszkaniowe pokrywa matka skarżącego, nie oczekując jego udziału w ponoszeniu kosztów wspólnego zamieszkiwania, - brak wyraźnie wyodrębnionej przestrzeni mieszkalnej, - skarżący pomaga matce w pracach domowych oraz zakupach uzyskując w zamian mieszkanie, żywność oraz kartę do telefonu, - pomiędzy skarżącym a matką nie występują żadne konflikty. Jednocześnie organ zauważył, że co prawda wzięto pod uwagę oświadczenia skarżącego oraz jego matki, że potrzeby żywieniowe oraz inne niezbędne potrzeby skarżący zaspokaja we własnym zakresie (bez pomocy matki), jednak w świetle doświadczenia życiowego trudno uznać, aby możliwym było zaspokajanie potrzeb przez osobę nieposiadającą żadnych dochodów, nawet po uwzględnieniu deklaracji skarżącego co do korzystania ze wsparcia kościoła i jadłodajni dla ubogich. Organ zwrócił uwagę, że z protokołu sporządzonego z udziałem skarżącego i jego matki wynika, że skarżący uzyskuje od niej pomoc między innymi w zakresie żywności. Ponadto organ uwzględnił informację, że matka przyjęła skarżącego, aby ten nie stał się osobą bezdomną. Dodatkowo organ podkreślił, że nie przesądza o prowadzeniu osobnych gospodarstw domowych fakt złożenia przez skarżącego w Urzędzie Miasta K.wniosku o zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego, tym bardziej, że nie był to pierwszy wniosek złożony przez skarżącego. Dalej organ stwierdził, że zebrana w sprawie dokumentacja wykazała, że na dochód rodziny skarżącego składa się świadczenie emerytalne jego matki w kwocie 1723,48 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 215,84 zł. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 1939,32 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 1056 zł. W kontekście powyższych ustaleń organ stwierdził brak możliwości przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie rozważając możliwość przyznania na wskazany cel pomocy na podstawie art. 41 tej ustawy, po dokładnym przeanalizowaniu akt sprawy organ doszedł do wniosku, że w przypadku skarżącego nie zachodzą również okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Przyznania pomocy na tej podstawie możliwe jest wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, przy absolutnie wyjątkowych okolicznościach. W przypadku skarżącego takich okoliczności- szczególnie uzasadnionego przypadku- nie stwierdzono. Na koniec organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że jedną z podstawowych zasad pomocy społecznej jest jej subsydiarność względem posiadanych przez osoby możliwości, uprawnień i zasobów. Świadczenia pomocy społecznej powinny być zatem udzielane dopiero w sytuacji, gdy pomimo wykorzystania wszelkich możliwości i uprawnień- osoba czy rodzina nie są w stanie zaspokoić niezbędnej potrzeby czy też potrzeb we własnym zakresie. Wskazał, że przeprowadzona z udziałem skarżącego analiza budżetu wykazała, że rodzina skarżącego ponosi następujące miesięczne wydatki: opłaty czynszowe- 530 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz- 230 zł, zakup żywności i środków czystości- 380 zł, zakup leków- 320 zł. Z powyższego wynika nadwyżka dochodów nad wydatkami na poziomie 479, 32 zł, co oznacza, że rodzina jest w stanie zaspokoić zgłaszaną we wniosku potrzebę w ramach uzyskiwanego dochodu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyraził niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Podniósł, że jest osobą bezrobotną, ma orzeczoną niepełnosprawność od maja 2014 r., a obecnie przebywa u matki, która zezwala mu na nocleg i korzystanie z łazienki. Nie może być jednak mowy o wspólnym gospodarstwie domowym. Stwierdził, że nie posiada żadnych środków własnych ani dochodu. Bierze leki na nadciśnienie tętnicze, jest chory neurologicznie oraz ortopedycznie oraz porusza się o kulach i jest po zabiegu płuca prawego. Mimo trudnej sytuacji osobistej i finansowej nie otrzymuje żadnego wsparcie ze strony miejscowego Ośrodka. W wyniku rozpatrzenia wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] nr [...] zaskarżone orzeczenie utrzymało w mocy. W motywach uzasadnienia Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego z matką, stwierdzając, że za tym faktem przemawia zebrany w sprawie materiał dowodowy. W szczególności, w ocenie organu, należy zwrócić uwagę, że skarżący zamieszkuje razem z matką, która ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Ponadto Kolegium argumentując brak podstaw do potraktowania skarżącego jako prowadzącego osobne gospodarstwo domowe, wskazało na fakt, iż nie posiada on żądnego dochodu własnego i nie może partycypować w kosztach utrzymania mieszkania oraz innych wydatkach, a co za tym idzie nie może być uznany za osobę samodzielną. Zdaniem Kolegium również złożenie przez skarżącego wniosku w Urzędzie Miasta K. o przyznanie mieszkania nie może przesądzać o prowadzeniu przez niego samodzielnego gospodarstwa domowego, bowiem jest to już kolejny wniosek o lokal, a skarżący nie wiedział nawet na jakim etapie rozpatrywania znajdował się jego poprzedni wniosek, ze względu na nieregularny tryb życia. Dalej organ zacytował art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, według którego rodzina - to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W świetle tego przepisu oraz poczynionych ustaleń faktycznych Kolegium nie dało wiary skarżącemu, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, gdyż okoliczności sprawy przemawiają za potraktowaniem skarżącego i jego matki za rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że z uwagi na to, iż skarżący mieszka z osobą bardzo blisko spokrewnioną, która jako jedyna dysponuje dochodem, należy ich uznać za prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Na koniec organ zaznaczył, że w pełni rozumie trudną sytuację życiową i zdrowotną skarżącego, jednakże w świetle przepisów prawa oraz ustalonych okoliczności nie jest możliwe przyznanie skarżącemu zasiłku celowego, gdyż możliwość jego przyznania uwarunkowana jest spełnieniem kryterium dochodowego, co w niniejszej sprawie nie zostało spełnione, bowiem skarżący zamieszkuje z matką, która osiąga dochód miesięczny w wysokości 1939,32 zł i jako osoba zobowiązana do alimentacji powinna udzielać wsparcia krewnemu - synowi. Organ podkreślił, że przekroczenie kryterium dochodowego obliguje organ do odmowy wnioskowanego świadczenia. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze skarżący podtrzymując, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką, domagał się przyznania wnioskowanego świadczenia. Powtórzył, że matka pozwala mu jedynie na nocleg w zamian za codzienną pomoc (zakupy, sprzątanie, wyjście do lekarzy). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Rozpoznając skargę posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z treścią art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy ), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Żadne inne powody, w tym m.in. zasady współżycia społecznego, nie mogą mieć wpływu na ocenę wydanych w sprawie decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej przez stronę decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup obuwia. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876). Wniosek skarżącego dotyczył zasiłku celowego na zakup obuwia. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Przyznając świadczenie w formie zasiłku celowego, organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy na dożywianie w ramach programu, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 283/18, LEX nr 2541230). Z ustaleń poczynionych przez organy, nie kwestionowanych przez skarżącego wynika, że nie posiada on żadnego dochodu i nie posiada własnego mieszkania, zamieszkując wraz z matką w jej lokalu. Z uwagi na powyższe okoliczności zasadnie organy przyjęły, że zamieszkując wraz z matką w jej mieszkaniu, nie posiadając własnego dochodu, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. To ustalenie miało kluczowe znaczenie dla sprawy, a jego konsekwencją było uwzględnienie wysokości dochodu matki skarżącego, jako dochodu rodziny, co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego będącego warunkiem przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Okoliczność prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką została ustalona na podstawie prawidłowo zebranych w sprawie dowodów, z których wynika, że skarżący mieszka wraz z matką, która ponosi wszelkie koszty utrzymania mieszkania, a skarżący swobodnie korzysta z całego lokalu (brak wyraźnie wyodrębnionej przestrzeni mieszkalnej) i ze wszystkich sprzętów w mieszkaniu wspólnie z matką. Nie posiadając żadnych własnych dochodów, udziela matce pomocy w sprzątaniu i zakupach czy przy wizytach u lekarzy, a w zamian uzyskuje od matki możliwość zamieszkania, żywność oraz kartę do telefonu. W świetle tych ustaleń prawidłowe i zasadne było zatem stwierdzenie organu, że w okolicznościach niniejszej sprawy, uznać należy skarżącego za osobę pozostającą w rodzinie, w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej - czyli osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Uwzględniając zgromadzone w sprawie dowody, zasadnie organ odwoławczy nie dał wiary stanowisku skarżącego, iż prowadzi odrębne względem matki gospodarstwo domowe. Zebrany w sprawie materiał dowodowy przemawia bowiem za potraktowaniem skarżącego oraz jego matki za rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, a przede wszystkim z uwagi na to, że skarżący mieszka z osobą bardzo blisko spokrewnioną, która jako jedyna dysponuje w rodzinie dochodem. Należy zatem w tych okolicznościach uznać ich za prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też Kolegium zasadnie podkreśliło, iż rozumiejąc trudną sytuację życiową i zdrowotną strony, w świetle obowiązujących przepisów prawa oraz ustalonego stanu faktycznego nie jest możliwe udzielenie stornie wsparcie w postaci zasiłku celowego - świadczenia wypłacanego ze środków publicznych. Możliwość przyznania tego świadczenia uwarunkowane jest spełnieniem kryterium dochodowego, co w tym przypadku nie miało jednak miejsca. W myśl art. 8 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej przy dochodzie nie przekraczającym kwoty 701 zł, a w przypadku osoby w rodzinie - w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy. W przypadku skarżącego warunki te nie zostały spełnione, a mianowicie dochód na osobę w rodzinie przekracza wskazane powyżej kryterium i wynosi 1.939,32 zł, podczas gdy kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny wynosi 1056 zł. Nadto jak wynika z przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji analizy budżetu, w ramach posiadanych środków pozostaje nadwyżka ok 480 zł, co oznacza możliwość zaspokojenia zgłaszanej potrzeby we własnym zakresie. Podnieść przy tym należy, że organ pierwszej instancji rozważając możliwość przyznania skarżącemu pomocy na wskazany cel na podstawie art. 41 tej ustawy, nie stwierdził okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Przyznania pomocy na tej podstawie możliwe jest wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, przy absolutnie wyjątkowych okolicznościach, czego w przypadku skarżącego nie potwierdzono. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje podkreślana przez skarżącego okoliczność, że złożył w Urzędzie Miasta w K. wniosek o przyznanie mieszkania, co miałoby niejako sugerować o prowadzeniu przez Niego odrębnego gospodarstwa domowego. Fakt złożenia takiego wniosku nie ma wpływu na stwierdzenie, że skarżący aktualnie prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Organy orzekając uwzględniają bowiem stan faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji, a zatem działania skarżącego dotyczące uzyskania w przyszłości mieszkania, nie mogły mieć żadnego wpływu na rozstrzygnięcie wydane w sprawie, tym bardziej, że jak podkreślił organ pierwszej instancji, nie był to pierwszy wniosek skarżącego o przydział lokalu, a sam skarżący nie był zorientowany na jakim rozpatrywania był poprzednio złożony wniosek. W tym miejscu podkreślić należy, że w świetle art. 2 ustawy o pomocy społecznej zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy równoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby i rodziny nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie osoby w samodzielnych wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb (art. 3 ust. 1 tej ustawy) Jednocześnie w myśl ust. 4 tego przepisu potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościom pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 4 omawianej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały natomiast wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym brak podstaw do tego, aby przyjąć, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także aby naruszyły normy prawne wynikające z przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga jest bezzasadna, gdyż decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.