II SA/Gl 364/24
WyrokWSA w Gliwicach2024-09-05
Skład orzekający: Beata Kalaga-Gajewska, Wojciech Gapiński, Krzysztof Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zasiłek pielęgnacyjny przyznany na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, które zostało przedłużone decyzją administracyjną do czasu wydania nowego orzeczenia, może zostać uznany za nienależnie pobrany, jeśli nowe orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane, ale nie zostało niezwłocznie przedłożone organowi, a jednocześnie nie zmieniło ono ustaleń dotyczących stopnia niepełnosprawności?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, uznając, że organy wadliwie zastosowały przepis o nienależnie pobranym świadczeniu. Kluczowe dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest nie tylko zaistnienie okoliczności powodujących utratę prawa do świadczenia, ale także świadomość osoby pobierającej, że świadczenie jest pobierane nienależnie, co wymaga odpowiedniego pouczenia. W tej sprawie skarżąca nie miała takiej świadomości, a nowe orzeczenie o niepełnosprawności nie zmieniło ustaleń dotyczących stopnia niepełnosprawności córki, co mogło wprowadzać w błąd.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za luty 2023 r. Organ I instancji uznał zasiłek za nienależnie pobrany, ponieważ skarżąca nie przedłożyła nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki niezwłocznie po jego uzyskaniu, mimo że poprzednie orzeczenie zostało przedłużone decyzją administracyjną do czasu wydania nowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca podnosiła, że nie miała świadomości pobierania zasiłku nienależnie, a nowe orzeczenie nie zmieniło ustaleń dotyczących niepełnosprawności córki.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 lutego 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 21 listopada 2023 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 lutego 2024 r. nr SKO.PŚS/41.5/3550/2023/24782 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 21 listopada 2023 r. nr [...].
Decyzją z dnia 21 listopada 2023 r., nr [...], wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z upoważnienia Wójta Gminy C. (dalej: "organ I instancji"), na podstawie art. 16, art. 23-25, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej w skrócie: "u.ś.r.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, w skrócie: "k.p.a."), uznał, że kwota wypłaconego A.K. (dalej: "skarżąca"), za miesiąc luty 2023 r., zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz małoletniego dziecka – A.K., w wysokości 215,84 zł., była nienależnie pobrana oraz zobowiązał do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu jej wypłaty, do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji podał, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczył córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych do dnia [...].11.2022 r. i stało się ono podstawą do wydania przez organ I instancji decyzji z dnia 21.11.2017 r., przyznającej skarżącej zasiłek pielęgnacyjny dla córki. W dniu 10.11.2022 r. skarżąca jako przedstawiciel ustawowy małoletniej złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia o jej niepełnosprawności. Decyzją z dnia 20.12.2022 r., nr [...], prawidłowo doręczoną skarżącej w dniu 20.12.2022 r., organ I instancji zmienił decyzję własną z dnia 21.11.2017 r. w ten sposób, że przedłużył okres przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1.12.2022 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W sentencji tej decyzji organ I instancji wskazał, że zasiłek pielęgnacyjny przyznany zostaje do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu I instancji, analiza treści tej decyzji pozwala stwierdzić, że skarżąca już w jej sentencji została precyzyjnie poinformowana o dacie granicznej, do której zostaje przyznany zasiłek pielęgnacyjny, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. nowym orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczył córkę do osób niepełnosprawnych do dnia [...].01.2028 r. To orzeczenie skarżąca przedłożyła organowi I instancji w dniu 09.08.2023 r., ale zostało ono przez nią odebrane już wcześniej, tj. w dniu 30 stycznia 2023 r. Z tej przyczyny, organ I instancji w dniu 9.11.2023 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i uznał, że w przypadku skarżącej, za okres od 1 lutego do 28 sierpnia 2023 r., powstały świadczenia nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., bowiem zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do nich prawa, zgodnie z art. 15 h ustawy z dnia 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COYID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.), poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności (ważne pierwotnie do [...].11.2022 r.) zachowało ważność do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. tylko do dnia [...].01.2023 r. Skarżąca została też prawidłowo poinformowana, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. zachowuje ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czyli do [...].01.2023 r. Jak wynika akt sprawy decyzję z dnia 20.12.2022 r., zawierającą o tym informację, skarżąca odebrała osobiście w dniu 20.12.2022 r., a nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki zostało wydane w dniu [...]r., dlatego zdaniem organu I instancji, powinna o tym fakcie poinformować niezwłocznie po otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego nie uczyniła. Dopełniła tą czynność dopiero w dniu 09.08.2023 r., stąd też zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny za miesiąc luty 2023 r. jej nie przysługuje.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie jako przedstawiciel ustawowy małoletniej córki, w którym opisała swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną oraz uznała, że pobierała zasiłek pielęgnacyjny w przekonaniu, że to świadczenie jej się należy. Akcentowała wypadek męża i w konsekwencji uzyskanie przez niego znacznego stopnia niepełnosprawności, w związku z tym pogorszenie sytuacji rodzinnej. W załączeniu przedstawiła dokumentację medyczną męża oraz zaświadczenia potwierdzające płatną rehabilitację córki, na którą przeznaczyła wypłacony zasiłek pielęgnacyjny.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 5 lutego 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3550/2023/24782, działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 21 listopada 2023 r. W uzasadnieniu decyzji przedstawiło stan faktyczny sprawy i wywiodło, że w treści decyzji organu I instancji z dnia 20.12.2022 r. precyzyjnie poinformowano skarżącą o dacie granicznej, do której zostaje jej przyznany zasiłek pielęgnacyjny, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, co nastąpiło w dniu [...]r. W ocenie Kolegium, w tym przypadku powstały świadczenia nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., bowiem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. zachowuje ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wysokość nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego organ I instancji ustalił prawidłowo za miesiąc luty 2023 r. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Skarżąca może w zaistniałej sytuacji zwrócić się do organu I instancji z odrębnym wnioskiem o zastosowanie ulgi, o której mowa w tym przepisie.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca i w skardze podtrzymała argumentację przedstawioną w odwołaniu. Podała, że w następstwie wypadku męża i jego ciężkiej choroby (znaczny stopień niepełnosprawności) oraz poprzez roztargnienie związane z trudną sytuacją zdrowotną w całej rodzinie nie dostarczyła nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki, której nadal przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Nie miała też świadomości, że pobiera nienależny zasiłek pielęgnacyjny. W załącznikach do skargi skarżąca wykazywała wydatki poczynione na rzecz leczenia córki, które zostały z niego sfinansowane. Domagała się również wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 28 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 364/24 Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 12 kwietnia 2024 r. skarżąca uzupełniła skargę i zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 16 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., poprzez błędną ich interpretację sprzeczną z wykładnią celowościową i funkcjonalną oraz zasadą sprawiedliwości społecznej, praw rodziny i osób niepełnosprawnych do pomocy ze strony władz publicznych, zawartą w art. 2, art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP. Przedstawiła stanowisko, że skoro jej córka nadal ma tożsame z poprzednim orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności, to nie zaszła żadna zmiana okoliczności faktycznych i nadal ma prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, wynikające z art. 16 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Dodatkowo, zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza dalszej niepełnosprawności córki oraz braku pouczenia o skutkach niedopełnienia obowiązku przedstawienia nowego orzeczenia o jej niepełnosprawności. W oparciu o przedstawione zarzuty domagała się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji administracyjnych oraz opisała szczegółowo przebieg okoliczności, które w całokształcie nie pozwalają uznać, że doszło do naruszenia przez nią obowiązujących przepisów prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Sądy administracyjne nie orzekają bowiem merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa, a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi, z zastrzeżeniem art. 57a.
Na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (k. 11 akt sądowoadministracyjnych).
Przedmiotem kontroli, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Kolegium z dnia 5 lutego 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 21 listopada 2023 r. w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego.
Kluczową kwestią jest ustalenie, czy organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że pobrany przez skarżącą zasiłek pielęgnacyjny, za miesiąc luty 2023 r., stanowi świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek: zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone, oraz osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc ma świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (por. P. Rączka (red.). Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r. I OSK 1392/21, P. Rączka (red.). Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Warunkiem uznania na podstawie przywołanej regulacji świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest zatem świadomość o braku prawa do jego pobierania, poprzedzona uprzednim pouczeniem w tym przedmiocie.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przyznane skarżącej na mocy decyzji organu I instancji z dnia 21.11.2017 r., następnie decyzją tego samego organu z dnia 20.12.2022 r., na okres od 01.12.2022 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, przedłużony został okres przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.
Nie mniej jednak jest bezsporne, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczył córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych do dnia [...].11.2022 r. W dalszej kolejności, w wyniku rozpatrzenia nowego wniosku skarżącej z dnia 10.11.2022 r.. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. nowym orzeczeniem z dnia [...]r. zaliczył jej córkę do osób niepełnosprawnych do dnia [...].01.2028r.
Skarżąca dopiero w dniu 9.08.2023 r. przedłożyła organowi I instancji nowe orzeczenie z dnia [...]r. i z tej przyczyny w dniu 9.09.2023 r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych przez nią świadczeń.
Uwzględniając poczynione powyżej uwagi należy udzielić odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca w okresie wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyli w miesiącu lutym 2023 r. pobierała zasiłek pielęgnacyjny w sposób świadomy, w tym znaczeniu, że zdawała sobie sprawę, iż świadczenie to jej nie przysługuje, a co z tym jest związane, czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że można przyjąć, iż miała świadomość pobierania nienależnego świadczenia.
Dokonana w tym zakresie analiza pouczeń zawartych w przywołanych powyżej decyzjach pozwala na udzielenie odpowiedzi negatywnej. Jak wynika z ich treści organ I instancji poinformował skarżącą o konsekwencji zastosowania art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, wówczas wnioskodawca jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinnie, oraz treści art. 15h ustawy Covid-19 (orzeczenie o niepełnosprawności, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie ustawy Covid-19, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności). Ponadto, zaznaczył, iż w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), oraz w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), a także kiedy nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi (art. 30 u.ś.r.). Zacytowane pouczenia nie uwzględniają jednak w swej treści pouczenia, co do utraty prawa do pobierania świadczenia w każdym przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w tym rozstrzygnięciu. Jest to o tyle istotne, iż na gruncie niniejszej sprawy nowe orzeczenie potwierdziło jedynie, że córka skarżącej nadal pozostaje małoletnią osobą niepełnosprawną ze stosownymi wskazaniami (pkt 5-8 k. 4 akt administracyjnych).
W tym stanie sprawy niezbędne było dokonanie przez organ I instancji oceny, czy skarżąca mogła mieć wiedzę, że wydanie nowego orzeczenia, w którym nie zmieniono ustaleń w zakresie niepełnosprawności jej córki, stanowi jakąś zmianę mającą wpływ na jej prawo do pobieranego już wcześniej zasiłku pielęgnacyjnego.
Treść odwołania, jak też skargi i jej uzupełnienia, daje podstawę do uznania, że takiej świadomości nie miała. Organy obu instancji nie rozważały tej kwestii oraz nie oceniły, czy nieuprawnione pobranie zasiłku pielęgnacyjnego w miesiącu lutym 2023 r. nastąpiło z jej "winy" i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego. Zasadnie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1870/21).
Nadmienić przyjdzie, że informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania w tej sprawie decyzji, powinna być znana organom z urzędu. Stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981).
W tym stanie sprawy, organy obu instancji wadliwie zastosowały art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a także doszło do naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym jej rozpatrzeniu, organ I instancji dokona prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., oraz ustali, czy pobrany zasiłek pielęgnacyjny w w miesiącu lutym 2023 r. nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia, ewentualnie rozważy możliwość umorzenia postępowania.
W tym stanie sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło