II SA/Gl 385/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi S. D. (D.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 stycznia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3371/2022/18953 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta G. po rozpatrzeniu wniosku S. D. decyzją z dnia 20 października 2022 r. nr [...] odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad H. U. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z matką niepełnosprawnej. Ta ostatnia pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad swym innym niepełnosprawnym dzieckiem. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada wyroku sądowego ani innego dokumentu, potwierdzającego, że jest opiekunem faktycznym niepełnosprawnej, nie złożył również wniosku o jej przysposobienie z uwagi na fakt, że ojciec dziecka nie został pozbawiony praw rodzicielskich. Organ I instancji stwierdził, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych został zawarty ściśle określony krąg osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca w tym zakresie nie pozostawił organom administracji publicznej jakiegokolwiek pola do uznaniowego orzekania o sprawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Określił w nich kolejność korzystania z prawa do tego świadczenia wskazując, że pierwszeństwo mają osoby spokrewnione w linii prostej - zstępni lub wstępni, a spośród nich spokrewnieni w pierwszym stopniu. Dopiero po wystąpieniu obiektywnych przeszkód, które wyłączają opiekę osób w pierwszej kolejności zobowiązanych do alimentacji cytowane przepisy przewidują możliwość przyznania tego świadczenia osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego uznał, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną. Od tej decyzji odwołał się jej adresat reprezentowany przez profesjonalną pełnomocnik. Podniósł, że wnioskodawca spełnia przesłanki ustawowe do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, w szczególności w związku z opieką nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, Osoba wymagająca opieki została zaliczona do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy, a niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia. Mimo, iż rodzice małoletniej żyją, nie są pozbawieni praw rodzicielskich oraz nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawca jest opiekunem faktycznym niepełnosprawnej, wraz z żoną wychowują dwie niepełnosprawne córki pochodzące z jej poprzedniego małżeństwa, obie dziewczynki mają zdiagnozowany autyzm i niepełnosprawność umysłową, w związku z czym potrzebują nieustannej pomocy i opieki. Dlatego małżonkowie dokonali faktycznego podziału obowiązków w zakresie opieki nad dziećmi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w świetle ust. 1a pkt 1 ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki [...] rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został wyraźnie określony art. 17 ust. 1 ustawy. Zgodnie z ustalonym stanem faktycznym sprawy wnioskodawca nie jest ojcem małoletniej lecz jej ojczymem, nie można również uznać, że jest on opiekunem faktycznym dziecka, ponieważ zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 pkt. 14) ustawy, opiekun faktyczny dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sadu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Katowicach: 1) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący w świetle ustawy nie jest opiekunem faktycznym niepełnosprawnej, co doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu 2) naruszenie art, 17 ust. 1 pkt 4 zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie zostały spełnione warunki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podkreślono, że odwołujący spełnia wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia tj. w związku z opieką nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, Wymagająca opieki została zaliczona do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki, Skarżącego należy uznawać za opiekuna faktycznego niepełnosprawnej mimo iż nie wystąpił on z wnioskiem o przysposobienie. W sprawie pozostaje bezsporne, iż to on faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnią. Uważa on, że ustalona linia orzecznicza sądów administracyjnych odnośnie wykładni art. 17 ust. 1a narusza cel ustawy jednocześnie powołał się na wyrok NSA I OSK 2831/19. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a."), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozstrzyganej sprawie skarżący, jak sam podnosi, opiekuje się faktycznie niepełnosprawną córką swojej żony. Nie jest on jednak ojcem, niepełnosprawnej. Jej ojciec żyje i nie został pozbawiony praw rodzicielskich. Realizuje on swój obowiązek alimentacyjny dostarczając córce środków na utrzymanie (alimentów). W żaden sposób nie można jednak uznać, że skarżący nie jest opiekunem faktycznym dziecka – w rozumieniu prawnym. Ustawa w art. 3 pkt. 14 definiuje bowiem "opiekuna faktycznego dziecka", jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Jak wcześniej wspomniano niepełnosprawna ma ojca, nie może zostać więc przez skarżącego przysposobiona. W konsekwencji nie może ten ostatni zostać za osobę, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy. Na skarżącym nie ciąży wprost również obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten obciąża bowiem krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Sąd nie będzie tu ustalał, czy w sprawie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 144 k.r.i.o., jest to zresztą zbędne. W świetle art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych "osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wcześniej wskazano, ojciec niepełnosprawnej żyje i nie został pozbawiony praw rodzicielskich. Dlatego również w oparciu o przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy nie może zostać uznany za uprawnionego do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący powołuje się w uzasadnieniu skargi na wyrok NSA z dnia 7 maja 2020 r. sygn. I OSK 2831/19. Orzeczenie to zapadło w zupełnie innym stanie faktycznym. Zapadło ponadto przed podjęciem przez NSA uchwały z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. I OPS 2/22). Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.