II SA/Gl 399/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. Starosta B., wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] roku nr [...] umorzył postępowanie wszczęte z wniosku W. P. o przyznanie odszkodowania za wywłaszczenie działki. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 105 § 1 i 268 a kpa. W uzasadnieniu organ podał, że W. P. pismem z dnia 12 stycznia 2010 roku wystąpił o odszkodowanie za wywłaszczoną działkę, ale nie przedłożył przy tym piśmie decyzji o wywłaszczeniu działki. Nie uczynił tego także mimo wezwań organu orzekającego zawartych w pismach z dnia 25 stycznia 2010 roku i 6 maja 2010 roku. W oparciu o dokumentację znajdującą się w organie ustalono, że orzeczeniem z dnia [...] roku nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, wywłaszczono z dniem [...] roku na rzecz Skarbu Państwa – Prezydium M.R.N. w B. między innymi parcele nr [...] o powierzchni 142 m2. W orzeczeniu tym jako właściciel wywłaszczonej parceli wymieniony został [...]. Parcela ta została przejęta w oparciu o powołane wyżej orzeczenie przez PWRN w S. ( wykaz zmian gruntowych z [...] roku wykonany do rozliczenia KW nr [...]), a obecnie wchodzi w obszar ul. [...] ( z wykazu działka ozn. nr [...] o pow. [...] m2, k.m. [...] obręb B., przybytek powierzchni na podstawie założenia operatu ewidencji gruntów). Zdaniem organu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( t.j. Dz. U. nr 261, poz. 2603 z zm., dalej ugn) może zostać orzeczone odszkodowanie w decyzji w przypadku, gdy w latach ubiegłych wydana została decyzja o wywłaszczeniu ( ostateczna), a nie zawierała ona odszkodowania za wywłaszczony grunt na rzecz właściciela wywłaszczonej działki. Natomiast z orzeczenia z dnia [...] roku wynika, że właścicielem wywłaszczonej działki nr [...] był [...]. W. P. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji twierdząc, że on jest właścicielem działki [...] o powierzchni 142 m2 i to właśnie jemu, w oparciu o przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 roku, należy się odszkodowanie. Podał, że sporną działkę nabył jego ojciec aktem notarialnym z [...] roku od R. B. ( Kw [...] stanowiącej dalszy tom księgi nr hip. [...]), a w następstwie aktu notarialnego z [...] roku – umową o dział spadku i zniesienie współwłasności nieruchomości on stał się jej właścicielem. Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 129 ust. 5 ugn utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, że sporna działka nigdy nie została wywłaszczona od W. P., ani też od jego rodziców M. i J. P. Właścicielem działki był R. W. – poprzednik prawny R. B. – a następnie Skarb Państwa ( od 1945 roku ). Podzielił organ odwoławczy pogląd prawny organu I instancji, że w celu ewentualnego orzekania o odszkodowania, odwołujący musiałby wykazać, że sporna działka została przejęta na rzecz Skarbu Państwa od niego lub jego poprzedników prawnych. Działka [...] wchodzi obecnie w powierzchnie działki nr [...], zapisanej w KW nr [...], stanowiącej drogę publiczną – ul. [...] w B. Braku podstaw do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego nie zmienia fakt, że Skarb Państwa dopiero w 2009 roku skorygował treść KW nr [...] w której, w dziale II jako właściciel figurował W. P. Skarga złożona przez W. P. przeciwko wpisom w KW nr [...] została oddalona postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] roku Dz. LW. [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W. P. stwierdził, że decyzja ostateczna jest nie do zaakceptowania. W dalszej części skargi przytoczył fakty i argumenty podane, już wcześniej, w odwołaniu Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę postulował jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone działki położone w B., oznaczone nr [...] o pow. 0,0142 ha – zdaniem składu orzekającego – odpowiada prawu. Skład orzekający nie podziela natomiast uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia z którego wynika, że odmowa przyznania odszkodowania wnioskodawcy W. P. stanowi konsekwencję ustalenia, że nieruchomość określona nr [...] o pow. 142 m2 nie została nigdy przejęta od W. P. ani też od jego rodziców M. i J. P. Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem z dnia [...] roku nr [...], wydanym przez Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. na podstawie art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 ( Dz. U. nr 20, poz. 138 z 1948 roku z zm.) została wywłaszczona z dniem 9 maja 1945 roku na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium M.R.N. w B. m.innymi nieruchomość położona w B. ( pod przedłużenie ul. [...] ) oznaczona nr [...], stanowiąca własność R. W. W decyzji tej brak jest rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, którego w niniejszym postępowaniu domaga się wnioskodawca będący następcą prawnym M. i J. P., którzy sporną działkę nabyli na mocy aktu notarialnego z [...] roku od R. B. ( następca prawny R. W). Spór w sprawie sprowadza się więc do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy obecnie obowiązujące przepisy przewidują możliwość wydania decyzji o odszkodowaniu za grunty wywłaszczone ( nabyte ) na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie ustawy, za które nie wypłacono ( i nie ustalono ) odszkodowania. Prawem materialnym, które obecnie reguluje zagadnienia wywłaszczania nieruchomości i wypłaty odszkodowania, jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 2004, nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa"), a w szczególności jej dział III rozdział 4 i 5. W rozdziale 4 zostały uregulowane zasady wywłaszczenia nieruchomości; przepisy te jednak – wobec przejścia nieruchomości objętej wnioskiem przed wejściem w życie ustawy – nie mają w sprawie zastosowania. Natomiast rozdział 5 ( art. 128 – 134 ) normuje zagadnienie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną. Spośród przepisów rozdziału 5 omówienia wymaga art. 129, który w ust. 1 stwierdza, że odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem art. 5. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano art. 129 ust. 5 ustawy. Ust. 5 ( dodany od 22 września 2004 roku ) stanowi, że starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1, art. 124 – 126, a także wówczas, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z powyższych przepisów wynika, że zasadą jest ustalenie odszkodowania w decyzji wywłaszczeniowej. Jak wspomniano wyżej w decyzji wywłaszczeniowej z [...] roku nie ustalono odszkodowania, co odpowiadało art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku, zgodnie z którym ustalenie odszkodowania dokonywane było na wniosek właściciela, złożony wojewodzie najpóźniej przed upływem trzech miesięcy od daty doręczenia ostatecznego orzeczenia o wywłaszczaniu. Przy tym należy podkreślić, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych i samego wywłaszczenia zastępowało ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. W tym stanie sprawy jako ewentualna podstawa odszkodowania w grę wchodzić mógł jedynie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy który stanowi o wydaniu odrębnej decyzji o odszkodowaniu "gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie". Powyższy przepis istotnie budzi wątpliwości interpretacyjne, czego wyrazem jest orzecznictwo oraz piśmiennictwo. Wątpliwości sprowadzają się do ustalenia czy w przepisie tym chodzi o zaszłości sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami ( ta sytuacja związana jest z niniejszą sprawą), czy też przepis ten będzie miał zastosowanie do sytuacji, w których – na skutek naruszenia przepisów ustawy – wydana została odrębna decyzja o wywłaszczeniu bez orzeczenia o odszkodowaniu ( co jest dopuszczalne jedynie w sytuacjach określonych w art. 129 ust. 5 ustawy ). Zdaniem Sądu należy opowiedzieć się za wykładnią, wedle której omawiany przepis ma zastosowanie do wywłaszczeń dokonanych pod rządami ustawy, to jest w okresie od 1 stycznia 1998 roku, jeżeli na skutek naruszenia prawa decyzja wywłaszczeniowa nie rozstrzygała o odszkodowaniu ( por. wyrok z dnia 9 sierpnia 2006 roku, II SA/Rz 260/06). Takie stanowisko uzasadnia ogólna zasada obowiązywania aktu prawnego : wchodzi on w życie z dniem ogłoszenia albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Jeżeli natomiast wolą prawodawcy jest stosowanie aktu prawnego do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tego aktu, racjonalny ustawodawca powinien w tej materii zamieścić odpowiedni przepis. W ustawie – w odniesieniu do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości ( dział III rozdział 6 ) ustawodawca rozszerzył zakres obowiązywania ustawy i poza wywłaszczeniami, które nastąpiły pod rządami tej ustawy, wskazał, że przepisy dotyczące zwrotu mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa przed dniem 1 stycznia 1998 roku. Kwestia ta została unormowana w art. 216 ustawy. Natomiast żaden przepis prawa nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy, co prowadzi do wniosku, że przepis ten ma jedynie zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych przed rządami ustawy. Powyższą wykładnię potwierdza uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( druk nr 1421), którą dodany został ust. 5 art. 129, z którego wynika, że przepis ten nie pozwala na rozszerzenie przepisów ustawy na sprawy, w których wywłaszczenie ( lub nabycie ) nieruchomości Skarbu Państwa nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 roku. W świetle powyższego trafne jest stanowisko organów, które umorzyły postępowanie w sprawie, aczkolwiek z przyczyn innych niż podane wyżej. Argumentacja umorzenia postępowania w sprawie – zdaniem składu orzekającego – nie miała jednak wpływu na treść prawidłowego rozstrzygnięcia. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm.) oddalił skargę. su.