II SA/Gl 403/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2017 r. sprawy ze skargi W. S. i S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę. W dniu [...] r. do Prezydenta Miasta J. wpłynął wniosek W. i S. S. reprezentowanych przez adwokat G. K. dotyczący wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonej numerem działek: 1 i 2 z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr działki 3. Organ zgodnie z ww. wnioskiem wszczął postępowanie rozgraniczeniowe, upoważniając następnie uprawnionego geodetę do przeprowadzenia czynności ustalenia przebiegu granic. W dniu [...] r. geodeta poinformował o zakończeniu zlecenia, składając dokumentacje geodezyjną dot. przedmiotowego rozgraniczenia. Działając na podstawie art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. 2016, poz. 1629) organ dokonał analizy dokumentacji rozgraniczenia oraz oceny prawidłowości wykonania opracowania. W dniu [...] r. została wydana decyzja orzekająca o przebiegu granicy pomiędzy nieruchomością W. i S. S. oznaczoną numerami działek 1, 2 a nieruchomością K. P. oznaczoną nr działki 3. W dniu [...] r., Prezydent Miasta J. wydał postanowienie dotyczące wysokości kosztów postępowania w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości wskazując kwotę 4.000,00 złotych. Ustalił, że powyższe koszty postępowania ponoszą po połowie wymienione osoby: - W. i S. S. - w kwocie 2.000,00 złotych, - K. P. - w kwocie 2.000,00 złotych. Na powyższe postanowienie wnieśli zażalenie W. i S. S. reprezentowani przez adw. G. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem nr [...] w dniu [...] r. uchyliło zaskarżone doń postanowienie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, ponieważ ten nie rozpatrzył sprawy kosztów za rozgraniczenie w aspekcie art. 267 k.p.a., z którego wynika, iż w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ich ponoszenia. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta J. odmówił zwolnienia W. i S. S. od kosztów postępowania dot. rozgraniczenia ww. działek. W uzasadnieniu wskazał, że przesłał ww. stronom druki oświadczeń o stanie majątkowym prosząc o ich wypełnienie oraz poprosił o dołączenie do w/w oświadczeń kopię dokumentów potwierdzających dochody oraz kopię rachunków ponoszonych na bieżące utrzymanie. W dniu [...] r., do urzędu wpłynęły od małżonków S. oświadczenia o stanie majątkowym wraz z kopiami dokumentów potwierdzających dochody oraz z kopiami rachunków ponoszonych na bieżące utrzymanie. Analizując przedłożone dokumenty i oświadczenia organ zauważył, iż strony wydają miesięcznie około [...] zł (uwzględniając zarówno wydatki udokumentowane, jak i deklarowane) podczas gdy łączny dochód miesięczny stron wynosi [...] zł, a nadto posiadają oni wspólne konto na którym znajduje się kwota [...] zł. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, iż dochody W. i S. S. umożliwiają zapłatę należnych kosztów za wykonanie rozgraniczenia, które zostało przeprowadzone na ich wniosek. Zażalenie na ww. postanowienie wnieśli W. S. i S. S. reprezentowani przez adw. G. K. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie art. 262 § 1 i 264 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że winni ponieść połowę kosztów postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy koszty te nie wynikły ich winy i jakkolwiek zostały poniesione w interesie i na żądanie skarżących to winny zostać poniesione przez organ administracji, a także naruszenie art. 267 k.p.a. poprzez odmowę zwolnienia skarżących od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy w w sprawie występuje niewątpliwa niemożność ich poniesienia. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżone doń postanowienie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu wskazało, że wbrew wyrażonemu w zażaleniu poglądowi zaskarżone postanowienie nie rozstrzyga o zasadach i sposobie poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego przez strony tego postępowania lecz dotyczy wyłącznie rozstrzygnięcia wniosku W. i S. S. o zwolnienie ich od kosztów wszczętego na ich wniosek postępowania rozgraniczeniowego - z uwagi ciężką sytuację majątkową wnioskodawców. Ustalenia organu I instancji w zakresie wysokości dochodów i wydatków nie zostały przez żalących się zakwestionowane i podważone. W niniejszej sprawie organ I instancji zapewnił stronom możliwość czynnego udziału w postępowaniu i poinformował o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Wywiązanie się z powyższego wymogu przez organ administracji jest szczególnie istotne w sprawach, w których dochodzi do wydania rozstrzygnięcia o uznaniowym charakterze (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie). Strony nie skorzystały z tej możliwości. Uprawnionym zatem jest stwierdzenie, że uwzględnione i przeanalizowane zostały wszystkie dowody przedstawiające dochody i wydatki oraz całościową sytuację majątkową stron - przedłożone przez skarżących (organ przytoczył w tym miejscu ustalenia co do stanu majątkowego, dochodów i wydatków stron). Kolejno Kolegium przytoczyło art. 267 k.p.a. i odnoszące się do normy tej orzecznictwo sądów administracyjnych. Podzieliło ustalenia dokonane przez organ I instancji prowadzące do wniosku, że w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka wynikająca z art. 267 k.p.a., czyli niewątpliwa niemożność poniesienia przez skarżących kosztów postępowania rozgraniczeniowego uprawniająca do zwolnienia skarżących z ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego. Świadczy o tym dokonana przez organ I instancji i Kolegium analiza sytuacji majątkowej skarżących polegająca na zestawieniu uzyskiwanych przez skarżących dochodów oraz ponoszonych przez nich wydatków na codzienne utrzymanie dokonana w oparciu realne wpływy pieniężne skarżących, a także posiadane aktywa (zgromadzone środki pieniężne). Pismem z dnia [...] r. W. S. i S. S.i, reprezentowani przez adw. G. K., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. postanowienie domagając się jego uchylenia, a także uchylenia poprzedzającego je postanowienia pierwszoinstancyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzuciła, zarzuty te rozwijając w uzasadnieniu, naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez organ II instancji wadliwego postanowienia organu I instancji, mimo że istniały podstawy do jego uchylenia i wydania orzeczenia co do istoty sprawy lub, ewentualnie, uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji; art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak jakiegokolwiek rozważenia przez organ II instancji przyczyny, a wręcz konieczności, wszczęcia przez skarżących postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, która to przyczyna została wywołana przez zawinione zachowanie osoby trzeciej - funkcjonariusza samorządowego (geodety), a także poprzez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; art. 262 § 1 k.p.a. w zw. z art. 264 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżący winni ponieść połowę kosztów postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy koszty te nie wynikły z ich winy i jakkolwiek zostały poniesione w interesie i na żądanie skarżących to winny zostać poniesione przez organ I instancji; art. 267 k.p.a. poprzez odmowę zwolnienia skarżących od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy w niniejszym stanie faktycznym mamy do czynienia z niewątpliwą niemożnością poniesienia tychże kosztów przez skarżących. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 267 k.p.a. pełnomocnik wskazała, iż fakt, że skarżący posiadają pewne środki pieniężne na rachunku bankowym, oraz że kwota ich dochodu przewyższa kwotę wydatków nie może prowadzić do stwierdzenia, jakoby niewątpliwa niemożność poniesienia kosztów po stronie skarżących nie zaistniała. Skarżący są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, znajdują się pod opieką lekarzy specjalistów. Kosztów wizyt lekarskich i specjalistycznych zabiegów nie sposób przewidzieć, natomiast w momencie wystąpienia ich konieczności pociągną za sobą ogromne wydatki. W związku z tym organ II instancji nie może uzasadniać swojej decyzji okolicznością posiadania przez skarżących oszczędności na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, które to środki pieniężne przeznaczone są na nagłe, nieprzewidziane sytuacje. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty sformułowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, a także poprzedzającego je postanowienia pierwszoinstancyjnego wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie mogła zostać uwzględniona. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności zaakcentować, iż zaskarżone postanowienie dotyczy wyłącznie wniosku skarżących o ich zwolnienie od kosztów wszczętego na ich wniosek administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego - z uwagi na ciężką sytuację majątkową wnioskodawców. W konsekwencji zakreślonego skargą przedmiotu kontroli Sąd nie badał zasadności rozłożenia kosztów tego postępowania po połowie pomiędzy skarżących i właściciela sąsiedniej działki. Sposób podziału tych kosztów będzie bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia w odrębnym postanowieniu, wydanym po rozstrzygnięciu kwestii zwolnienia skarżących od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Tym samym nie pozostają w związku z przedmiotem sprawy wszystkie te sformułowane przez adw. G. K. zarzuty, notabene stanowiące większą część skargi, które odnoszą się do zasadności obciążania skarżących kosztami postępowania rozgraniczeniowego. Zarzuty te, jako nie dotyczące przedmiotu sprawy nie mogły zatem podlegać rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do kwestii odmowy zwolnienia skarżących od kosztów wszczętego na ich wniosek administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego - z uwagi ich ciężką sytuację majątkową wskazać należy, że W. i S. S. na wezwanie organu I instancji przedłożyli oświadczenia o stanie majątkowym wraz z kopiami dokumentów potwierdzających dochody z kopiami rachunków ponoszonych na bieżące utrzymanie. Z przedłożonych dowodów wynikają miesięczne wydatki wnioskodawców obejmujące: energię elektryczną - [...] zł, opłatę PZU [...] zł, gaz [...] zł, opłatę za telefon [...] zł, opłatę za wodę [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, (opłata kwartalna), telewizję [...] zł, opłatę za odpady komunalne [...] zł. Małżonkowie ponadto oświadczyli, że wydają miesięcznie na żywność, bieżące naprawy, konserwację budynku kwotę [...] zł oraz [...] zł na leki. Z powyższego wynika, że małżonkowie wydają miesięcznie łącznie ok. [...] zł. Z przedłożonej zaś decyzji nr [...] z [...] r. wynika wysokość emerytury S. S. – [...] zł. Z decyzji nr [...] wynika z kolei, że wysokość emerytury W. S. wynosi [...] zł. Tym samym łączny dochód miesięczny stron wynosi [...] zł Ponadto skarżący oświadczyli, że posiadają wspólne konto, na którym znajduje się kwota [...] zł. Ustalenia organu I instancji ani Kolegium w zakresie wysokości dochodów i wydatków wnioskodawców nie zostały przez skarżących zakwestionowane i podważone. Wskazać w tym miejscu należy, że art. 267 k.p.a. wprowadza instytucję tzw. prawa ubogich, która pozwala organowi administracyjnemu na zwolnienie strony w części lub całości z obowiązku ponoszenia opłat i kosztów postępowania, w razie "niewątpliwej niemożności" ich poniesienia. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że zwolnienie z opłat ma charakter uznaniowy. Kolegium dokonując analizy stanu faktycznego podzieliło przekonanie organu I instancji prowadzące do wniosku, że w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka wynikająca z art. 267 k.p.a., czyli niewątpliwa (a więc oczywista, granicząca z pewnością) niemożność poniesienia przez skarżących kosztów postępowania rozgraniczeniowego uprawniająca do zwolnienia skarżących z ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego. Ocenę organów Sąd w całej rozciągłości podziela. Jak bowiem wynika z przedłożonych przez strony w trakcie postępowania administracyjnego dokumentów i oświadczeń strony wydają miesięcznie około [...] zł miesięcznie podczas gdy ich łączny dochód miesięczny stron wynosi [...] zł. W konsekwencji po odliczeniu wszystkich zarówno udokumentowanych, jak i deklarowanych wydatków stronom pozostaje miesięcznie kwota [...] zł. Ta znacząca, comiesięczna nadwyżka, zdaniem Sądu, wyklucza możliwość uznania, iż strony nie są w stanie pokryć kosztów postępowania rozgraniczeniowego, stosowną kwotę bez uszczerbku są bowiem w stanie odłożyć i na cel taki przeznaczyć. Dodatkowo posiadają jeszcze zgromadzone już w tej chwili oszczędności, znacznie przekraczające ewentualne koszty rozgraniczenia. Twierdzenie pełnomocnik o oczywistej niemożności pokrycia tych kosztów Sąd uznaje tym samym za niezasadne. Reasumując Sąd stwierdza, iż skarżący nie wykazali, aby w sprawie występowała przesłanka zawarta w art. 267 k.p.a., czyli niewątpliwa niemożność poniesienia przez skarżących kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Przesłanki tej nie można wywieść z wykazanych przez nich realnych wpływów pieniężnych i posiadanych zasobów pieniężnych. Zdaniem Sądu organy dokonały rzetelnej analizy sytuacji majątkowej skarżących. Oczywistym jest, że dla oceny zdolności do poniesienia kosztów postępowania administracyjnego konieczne jest zestawienie uzyskiwanych przez daną osobę dochodów oraz ponoszonych przez nią wydatków na codzienne utrzymanie. Po stronie dochodowej należy nadto uwzględnić nie tylko realne wpływy pieniężne, lecz także posiadany majątek. Dane te Sąd przeanalizował dochodząc do przekonania, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, że uzyskiwane przez skarżących dochody, przy uwzględnieniu ich majątku, nie wskazują na zaistnienie niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego w rozumieniu art. 267 k.p.a. Podsumowując zatem, Sąd uznał, że organy obu instancji przy ocenie sytuacji majątkowej skarżących wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności i nie można zarzucić im naruszenia przepisów proceduralnych. W konsekwencji należało więc przyjąć, że organy te nie przekroczyły granic uznania administracyjnego zakreślonych treścią art. 267 kpa. W konsekwencji poprawnie organ I instancji odmówił zwolnienia skarżących z kosztów postępowania rozgraniczeniowego, prawidłowo też Kolegium utrzymało zaskarżone doń postanowienie pierwszoinstancyjną w mocy. Nie mogą bowiem ze względów wskazanych powyżej zostać uwzględnione zarzuty skargi. Wobec przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2016, poz. 718) orzekł jak w sentencji.