II SA/Gl 411/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Protokolant sekretarz sądowy Beata Malcharek, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta R. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za działkę nr A obręb G. k.m. [...] zajętej pod drogę krajową. Uzasadniając to orzeczenie organ wskazał, że postępowanie zainicjowane wnioskiem F. P. z dnia [...] 2001 r. o wypłatę odszkodowania należało umorzyć, gdyż opisana nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, bowiem decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wydział Spraw Wewnętrznych w K. z [...] r. Nr [...] została ona wywłaszczona za odszkodowaniem w związku z modernizacją drogi. W odwołaniu F. P. podniósł, że decyzji Prezydenta Miasta nie przyjmuje do wiadomości, bowiem dokumenty na których została ona oparta nie "ujrzały światła dziennego". Opisana działka o pow. [...] m2 jak wynika z księgi wieczystej jest dalej jego własnością, a w księdze tej figuruje tylko zapis o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Odwołujący się wskazał także, że za przejęty pod drogę teren płacił do 2004 r. podatek gruntowy. Do odwołania dołączył on także fotokopię pisma Wiceprezydenta Miasta R. z dnia [...] 2002 r. (nr [...]), którym został poinformowany, że postępowanie wywłaszczeniowe przedmiotowej działki nie zostało sfinalizowane w 1971 r., a zatem przeszła ona na rzecz Skarbu Państwa w dniu 1 stycznia 1999 r. na mocy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872) i z tego tytułu zostanie mu wypłacone odszkodowanie. Wojewoda [...] decyzją wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że wedle art. 73 ust. 1 ustawy wskazanej w podstawie prawnej odszkodowanie przysługuje za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności i zajęte pod drogi publiczne, które to nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Tymczasem właścicielem spornej nieruchomości – jak wynika z dokumentów archiwalnych – w dniu 31 grudnia 1998 r. był już Skarb Państwa, bowiem decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] r. orzeczono o jej wywłaszczeniu i ustalono z tego tytułu na rzecz W. P., M. C. i F. P. należne odszkodowanie w kwocie [...] zł. Decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczną z dniem [...] r., a zatem w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem zajętej pod drogę nieruchomości był Skarb Państwa i tym samym w sprawie nie zaistniała podstawowa przesłanka ustalenia i wypłacenia odszkodowania w trybie ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że nieujawnienie w księdze wieczystej przejęcia przez Skarb Państwa działki nr A pozostaje bez wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, gdyż jej nabycie nie nastąpiło w oparciu o wpis do księgi wieczystej, lecz na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej, która pozostaje nadal w obrocie prawnym. Wreszcie wskazał on, że podniesiona przez odwołującego się kwestia niewypłacenia odszkodowania ustalonego w decyzji z dnia [...] r. ma charakter odrębny i powinna zostać rozpatrzona przez organ I instancji w oparciu o stosowny wniosek złożony przez stronę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach F. P. domagał się natychmiastowego wykupienia gruntu o powierzchni [...] m2 zabranego pod modernizację drogi krajowej. Oświadczył, że do chwili wykupienia gruntu nie przyjmuje do wiadomości także decyzji Wojewody [...]. Podał, że Prezydent Miasta R. dopiero [...] 2005 r. na podstawie uzyskanej od Wojewody kserokopii decyzji z [...] r. zwrócił się do Sądu Rejonowego w R. o odłączenie z K.W. nr [...] zabranego gruntu. Z faktu tego należy wnosić, że Urząd Miasta R. nie posiadał tej decyzji i dlatego nie nabrała ona "żadnej mocy urzędowej", czego dowodzi także płacenie przez niego do 2000 r. podatku gruntowego. Do skargi F. P. dołączył, podobnie jak do odwołania od decyzji organu I instancji fotokopię pisma Wiceprezydenta Miasta R. z dnia [...] 2002 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zajęte w motywach zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentu skarżącego o braku posiadania przez Urząd Miasta R. decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] r. organ odwoławczy podał, że nie jest on zasadny, bowiem archiwalny materiał dowodowy został zgromadzony właśnie przez organ I instancji. Co zaś się tyczy niesłusznie pobieranego do 2000 r. podatku gruntowego Wojewoda wskazał, że sprawa ta nie może zostać rozstrzygnięta w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesiona skarga nie mogła odnieść skutku, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem i władny jest ją uchylić w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź wreszcie naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przystępując do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji należy wskazać, że nie uchybia ona przepisom proceduralnym, albowiem Wojewoda [...] poprawnie ocenił zebrane dowody, dokonał na ich podstawie trafnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadził prawidłowe rozważania prawne. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte przez Prezydenta Miasta R. na wniosek skarżącego F. P. z dnia [...] 2001 r., w którym domagał się on wypłaty należnego odszkodowania za grunt o pow. [...] m2 zajęty pod drogę (ul. A w R.). Prawidłowo zatem organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie w trybie uregulowanym przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.) uznając, że skarżący złożył wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie i terminie określonym w art. 73 ust. 4 tej ustawy. Zaskarżona decyzja nie narusza też przepisów prawa materialnego. Ustalenie i wypłata przedmiotowego odszkodowania, bowiem mogła nastąpić tylko w przypadku zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 71 ust. 1 ustawy. Z normatywnej treści tej regulacji ustawowej wynika, iż przeniosła ona z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa bądź właściwych jednostek samorządu terytorialnego własność ustawowo określonej kategorii nieruchomości. O objęciu konkretnej nieruchomości zakresem art. 73 ustawy decydowała jej przynależność do wyznaczonej generalnymi przesłankami kategorii gruntów. Przesłanki te miały charakter tak pozytywny – pozostawanie nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego oraz zajęcie ich pod drogę publiczną jak i negatywny – Skarb Państwa bądź właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie mogły być właścicielem takiej nieruchomości. Tym samym skoro w toku postępowania organ ustalił, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w tym przepisie miał obowiązek umorzyć wszczęte w tym trybie postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 kpa, to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnoprawnego, czyli takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (wyrok NSA z dnia 26 marca 1998 r. II SA 70/98 LEX nr 43205). Z treści uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że wobec stwierdzenia oczywistego braku podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy uznały one dalsze prowadzenie postępowania za bezprzedmiotowe. W literaturze przedmiotu jak i orzecznictwie podkreśla się jednak, że w każdym wypadku niezbędne jest ścisłe rozróżnienie bezprzedmiotowości postępowania od bezzasadności żądania strony. To ostatnie wiąże się z niespełnieniem przez stronę postępowania określonych prawem przesłanek koniecznych do uzyskania uprawnienia w trybie decyzji administracyjnej. W wyroku z dnia 10 stycznia 1989 r. (SA/Wr 957/88, ONSA 1989, nr 1, poz. 22) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony". Podobne stanowisko zajął także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 marca 2004 r. (IV SA 3439/02 LEX nr 156962). Przenosząc te rozważania na grunt kontrolowanej sprawy wskazać trzeba, że w sprawie tej brak było podstaw do uznania, że umarzając postępowanie w przedmiotowej sprawie organ niezgodnie z prawem uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie przez organ, że przedmiotowa nieruchomość na mocy prawomocnej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wydziału Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] r. Nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa spowodowało oczywisty brak podstaw do dalszego prowadzenia postępowania w trybie uregulowanym ustawą Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Powyższe ustalenia faktyczne nie dawały jednak – zdaniem Sądu – podstaw do oceny zasadności, czy też bezzasadności zgłoszonego przez skarżącego roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, które winno zostać rozpatrzone w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) i w oparciu o odrębny wniosek złożony przez osoby objęte decyzją wywłaszczeniową lub ich następców prawnych. Z powyższych względów Sąd w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji wyroku.