II SA/Gl 42/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Łucja Franiczek /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska Rafał Wolnik Protokolant sekr. sąd. Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2005 r. sprawy ze skargi K. S. i M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zalesienia gruntów rolnych o d d a l a s k a r g ę Decyzją Starosty C. z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku M. S., zezwolono wnioskodawcy na przeznaczenie do zalesienia jego gruntu rolnego, położonego w Gminie K. obr. Z. o pow. [...] ha. Następnie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją tego organu z dnia [...] r. nr [...], podjętą na podstawie art. 6 ust. 1 i 3, art. 10 ust. 2b ustawy z dnia 8 czerwca 2003 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia /Dz.U. Nr 73, poz. 764 ze zm./, orzeczono o stwierdzeniu wykonania przez M. S. zalesienia i prowadzenia uprawy leśnej na pow. [...] ha oraz o odmowie przyznania M. S. i K. S. prawa do ekwiwalentu z tego tytułu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Starosta wskazał, iż M. S. posiada uprawnienie rentowe, zaś K. S. została współwłaścicielką już zalesionego gruntu na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej, rozszerzającej wspólność ustawową, zawartej w dniu [...] r., a w takiej sytuacji powołana ustawa nie przewiduje przeniesienia prawa do ekwiwalentu na współwłaściciela gruntu. W odwołaniu od decyzji K. S. i M. S. zarzucili, iż skoro decyzja o zalesieniu wydana została przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, obowiązującej od dnia [...] r., rozpatrzenie sprawy ekwiwalentu winno nastąpić na gruncie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. – w brzmieniu dotychczasowym. Zatem M. S. jako rencista winien otrzymywać rentę obliczoną od wysokości płacy minimalnej, zaś K. S. jako współmałżonce przysługuje ekwiwalent zmniejszony o 25 %. Zdaniem odwołujących się, o współwłasności gospodarstwa rolnego świadczy fakt ubezpieczenia rolniczego, jakiemu podlegała K. S. Wreszcie odwołujący powołali się na dotkliwe skutki pozbawienia prawa do ekwiwalentu w sytuacji likwidacji ich gospodarstwa rolnego w wyniku zalesienia. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji jako zgodnej z prawem, obowiązującym w dacie jej wydania. Zdaniem Kolegium, przepis art. 4 ustawy nowelizującej w dniu 14 lutego 2003 r. /Dz.U. Nr 46, poz. 392/, nakazuje bowiem rozpatrzenie spraw niezakończonych decyzją ostateczną, na podstawie przepisów nowych, tj. z uwzględnieniem wprowadzonych zmian. Z tych względów odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego K. S. i M. S. wnieśli o uchylenie decyzji organów obydwu instancji jako wydanych z naruszeniem prawa, obowiązującego w dacie wydania decyzji o zalesieniu. Ich zdaniem, nie ma znaczenia fakt, że wspólność gruntu powstała po jego zalesieniu, jako że pozostawali we wspólności małżeńskiej i K. S. podlegała ubezpieczeniu rolniczemu. Wreszcie, skarżący odwołując się do ich trudnej sytuacji materialnej podnieśli, że stosowanie nowych przepisów jest dla nich krzywdzące. Organ, którego działanie zaskarżono, wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a tylko w takim zakresie podlegała kontroli sądowej. Nabycie prawa do miesięcznego ekwiwalentu za wyłączenie gruntu z upraw rolnych i prowadzenie uprawy leśnej dotyczy bowiem w każdym wypadku jedynie właściciela gruntu, który otrzymał decyzję administracyjną o prowadzeniu uprawy leśnej. Taki stan prawny wynika z brzmienia art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia /Dz.U. Nr 73, poz. 764 ze zm./, obowiązującego zarówno w dacie wydania decyzji o przeznaczeniu gruntu do zalesienia, jak i po nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. /Dz.U. Nr 46, poz. 392/. Aczkolwiek w ocenie składu orzekającego, przepis art. 4 ustawy nowelizującej, budzi wątpliwości co do zastosowania ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 kwietnia 2003 r., tj. w dacie wydania decyzji stwierdzającej wykonanie zalesienia i orzekającej o ekwiwalencie z tego tytułu, do niniejszej sprawy, zakończonej decyzją ostateczną o przeznaczeniu gruntów do zalesienia przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 lutego 2003 r., kwestia ta nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nowelizacja ustawy nie zmieniła bowiem w niczym sytuacji skarżących, gdy idzie o ocenę nabycia prawa do ekwiwalentu. W każdym przypadku prawo to przysługuje jedynie właścicielowi gruntu w dacie wydania decyzji o zalesieniu, o czym przesądza przepis art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. Późniejsze przeniesienie prawa własności gruntu w drodze sprzedaży, powodujące przeniesienie prawa do ekwiwalentu, zostało zaś odrębnie uregulowane przez ustawodawcę dopiero ustawą nowelizującą. Ustawodawca przyznał też nabycie prawa do ekwiwalentu w drodze spadkobrania /art. 11 ust. 1 ustawy/. Zatem ustawa o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia jedynie w ograniczonym zakresie przewiduje przeniesienie uprawnienia do ekwiwalentu na inne osoby, niż te, które uzyskały decyzję o zalesieniu, czyli będące właścicielami gruntu w dacie wydania zgody na zalesienie. W szczególności, ustawodawca nie przewidział przeniesienia tego uprawnienia w razie zawarcia umowy darowizny gruntu. Brak też jakiejkolwiek regulacji w przypadku zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej, rozszerzającej wspólność ustawową, już po wydaniu decyzji o zalesieniu na rzecz jednego z małżonków, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Zdaniem składu orzekającego z braku odrębnej regulacji co do skutków prawnych zawarcia takiej umowy zastosowanie winny znaleźć przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego /wg stanu prawnego, obowiązującego w dacie orzekania przez organy administracji/. Wskutek zawarcia umowy majątkowej składniki majątku, które należały dotychczas do majątków odrębnych, następuje przesunięcie tych składników do majątku wspólnego. Nadto, przepis art. 49 § 1 pkt 1 kriop, wyraźnie uniemożliwiał rozszerzenie zakresu wspólności na prawa niezbywalne /wg stanu prawnego z daty orzekania przez organy administracji/. Zatem stwierdzić przyjdzie, iż umowne rozszerzenie wspólności małżeńskiej miałoby znaczenie dla nabycia uprawnienia do ekwiwalentu z tytułu zalesienia gruntu rolnego jedynie wówczas, gdyby przyjąć, iż prawo to ma charakter zbywalny i przysługiwało skarżącemu M. S. w dacie zawarcia umowy majątkowej, tj. [...] r. Jednak zdaniem Sądu, nawet przy założeniu, że uprawnienie do ekwiwalentu ma charakter prawa zbywalnego, prawo to nie przysługiwało skarżącemu jako jedynemu właścicielowi gruntu, który otrzymał decyzję o prowadzeniu uprawy leśnej. Przepis art. 7 ust. 6 ustawy – w brzmieniu sprzed nowelizacji – stanowił bowiem, iż właściciel gruntu otrzymuje ekwiwalent do czasu nabycia prawa do emerytury lub renty, nie dłużej jednak niż przez okres 20 lat. Aczkolwiek dopiero ustawa zmieniająca jednoznacznie przewidziała, iż w przypadku, gdy właściciel gruntów otrzymuje świadczenie emerytalne lub rentowe nie nabywa prawa do ekwiwalentu /art. 10 ust. 2b ustawy – w brzmieniu od dnia 2 kwietnia 2003 r./, jednak uznać przyjdzie, iż nie chodziło o zmianę stanu prawnego, lecz jedynie o usunięcie wątpliwości interpretacyjnych. Skoro uprawnienie to przysługiwało do czasu nabycia prawa do emerytury lub renty, wydaje się logiczne, że osoba, której świadczenia te przysługiwały już w dacie orzekania o zalesieniu na gruncie ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r., nie spełniała kryterium przyznania tego ekwiwalentu jako prawa czasowego. Zatem dokonana nowelizacja nie zmieniła stanu prawnego a jedynie jednoznacznie określiła sytuację rencistów i emerytów, bo przy innej interpretacji art. 7 ust. 6 ustawy – w brzmieniu pierwotnym – nie byłoby możliwe wdrożenie ustawy. Tymczasem w niniejszej sprawie jest poza sporem, iż skarżący M. S. pobierał rentę już od dnia [...] r., co wynika z dołączonych do akt administracyjnych dokumentów. Zatem jako rencista nie nabył uprawnienia do ekwiwalentu z tytułu zalesienia gruntów. W konsekwencji, skoro prawo to nie przysługiwało skarżącemu, zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej już po wydaniu decyzji o zalesieniu nie mogło doprowadzić do nabycia prawa do ekwiwalentu przez skarżącą K. S. Wreszcie, wskazać przyjdzie, iż dla rozstrzygnięcia sprawy nie miał znaczenia fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ubezpieczeniu temu podlega bowiem nie tylko rolnik, ale także jego małżonek i domownik, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Zatem podleganie ubezpieczeniu rolniczemu następuje niezależnie od tytułu prawnego do gruntu rolnego. Z kolei ustawa o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia, uprawnienie do ekwiwalentu przyznaje jedynie właścicielowi gruntu. Wskazać też przyjdzie, iż przywołany w skardze przepis art. 10 ust. 1 i 2 tej ustawy, nie może być interpretowany w oderwaniu od brzmienia art. 7 ust. 1 ustawy. W konsekwencji, małżonkowie nabywają prawo do ekwiwalentu jedynie wówczas, gdy byli współwłaścicielami gruntu w dacie wydania decyzji o prowadzeniu uprawy leśnej, zaś w przypadku, gdy jednemu z małżonków przysługiwało wówczas prawo do emerytury lub renty, współmałżonek uzyskiwał ekwiwalent zmniejszony o 25 %. Zawarcie po otrzymaniu przez małżonka decyzji o zalesieniu, umowy majątkowej małżeńskiej, bądź umowy darowizny gruntu zalesionego nie mogło zatem doprowadzić do nabycia prawa do ekwiwalentu na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy przez współmałżonka, bo taka interpretacja jest sprzeczna z treścią art. 7 ust. 1 ustawy i systematyką ustawową. Nadto, skoro sądowa kontrola decyzji sprawowana jest w aspekcie legalności decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie był władny brać pod uwagę trudnej sytuacji majątkowej skarżących, ani zasad współżycia społecznego. W tej sytuacji skarga nie mogła odnieść skutku i z braku naruszenia prawa przez organy administracji podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. SJ/