II SA/Gl 423/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie odmawiającym przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2. zasądza od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 19 listopada 2021 r., nr [...], wydaną m. in. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej - k.p.a.), art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku A. P. (dalej: strona, skarżąca), odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem G. S. W uzasadnieniu wskazano m. in., że pomiędzy małżonkami nie zachodzi obowiązek alimentacyjny, który obciąża krewnych i rodzeństwo. Dodatkowo, zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Nie zostały więc spełnione przesłanki przyznania ww. świadczenia. Od decyzji organu I instancji strona poprzez pełnomocnika wniosła odwołanie, uznając ją za wadliwą. Wskazano m. in., że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Niewątpliwie do takich osób należą małżonkowie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO), decyzją z dnia 14 stycznia 2022 r., znak SKO.PSŚ/41.5/4010/2021/18395, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło: - przyznać stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – mężem od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971 zł miesięcznie i od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 2119 zł miesięcznie; - odmówić przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – mężem za okres od 1 lipca 2021 r. do 30 września 2021 r. W uzasadnieniu wskazano m. in., że biorąc pod uwagę wykładnię celowościową i systemową przepisów pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie może być negatywną przesłanką dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zatem należało przyznać stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w ww. okresie od 1 października 2021 r., tj. od miesiąca, w którym strona zrezygnowała i nie pobrała specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji poinformował stronę o przysługującej możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Strona świadomie odmówiła rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i pobierała to świadczenie do dnia 30 września 2021 r. Od powyższej decyzji strona wniosła skargę, zaskarżając ją w części, w jakiej nie przyznano świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia 30 września 2021 roku. Zarzucono: – naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; – naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W uzasadnieniu podano m. in., że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylnie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Sąd rozpoznawał skargę jedynie w ww. zakresie zaskarżenia. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). W świetle art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zdaniem Sądu nie można podzielić przedstawionej w zaskarżonej decyzji argumentacji organu odnośnie do skutków, jakie dla oceny zasadności wniosku miała okoliczność, że skarżącej przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przedstawione w zaskarżonej decyzji stanowisko w zakresie relacji pomiędzy ustalonym już prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego a możliwością ubiegania się przez tego samego beneficjenta o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bazujące na wyłącznie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie jest w świetle aktualnego orzecznictwa administracyjnego akceptowane. W orzecznictwie stwierdza się bowiem, że sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m. in. ww. zasiłek, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18). By temu zapobiec organ powinien podjąć czynności procesowe zmierzające do rozliczenia obu świadczeń ustalonych za ten sam okres, z których jedno zostało już wypłacone (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 75/20). Sąd orzekający w składzie taki kierunek wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. w pełni podziela. Nie akceptuje zatem wykładni zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji. Skarżąca już we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (pismo pełnomocnika z 12 lipca 2021 r.) wniosła o uchylnie decyzji przyznającej prawo do ww. zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skarżąca wyraziła swą wolę i dokonała wyboru świadczenia. Należało zatem w taki sposób zorganizować tok postępowania, by zrealizować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem. Strona nie powinna zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, jeśli tylko spełniała przesłanki materialnoprawne. Skarżąca mogła jednocześnie obawiać się, czy otrzyma świadczenie pielęgnacyjne w razie wcześniejszej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zostałaby pozbawiona prawa do wszelakich środków finansowych. Jej obawy okazały się uzasadnione, gdyż organy obu instancji nie miały spójnych poglądów, czy świadczenie pielęgnacyjne jej przysługuje. Strona nie powinna zatem ponosić negatywnych skutków niejasności przepisów i różnorodności poglądów prawnych organów. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 2 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie, w którym odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. Szczegółowe zalecenia wynikają z wcześniejszych rozważań. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego (480 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.