II SA/Gl 43/12
WyrokWSA w Gliwicach2012-03-23
Skład orzekający: Bonifacy Bronkowski, Iwona Bogucka, Włodzimierz Kubik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku naruszenia przepisów o transporcie drogowym, które miało miejsce przed wejściem w życie nowelizacji ustawy, należy stosować przepisy obowiązujące w dacie kontroli, czy też przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji administracyjnej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że w przypadku naruszenia przepisów o transporcie drogowym, które miało miejsce przed wejściem w życie nowelizacji ustawy, należy stosować przepisy obowiązujące w dacie kontroli. Zdarzenie prawne, jakim jest naruszenie przepisów, ma charakter jednorazowy i ograniczone w czasie, a zmiana stanu prawnego nastąpiła już po dacie kontroli, co skutkowało wszczęciem postępowania administracyjnego. Decyzja administracyjna o nałożeniu kary ma charakter konkretyzujący istniejący już stosunek prawny, a nie tworzący go od nowa.Stan faktyczny
W trakcie kontroli drogowej stwierdzono, że kierowca pojazdu należącego do przedsiębiorcy J.W. nie posiadał przy sobie wypisu z zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przewozów na potrzeby własne oraz karty opłaty drogowej. Organ celny nałożył na J.W. kary pieniężne za te naruszenia. Dyrektor Izby Celnej utrzymał decyzję w mocy. J.W. zaskarżył decyzję, argumentując, że w dacie wydania decyzji obowiązywały przepisy zwalniające z opłaty za przejazd pojazdy o masie poniżej 12 ton, a kontrolowany pojazd spełniał ten warunek. Sąd oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oddala skargę.
Pismem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w K. zawiadomił J.W. o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm. zwanej dalej u.t.d. ). Zawiadomienie to zostało wystosowane w związku z przeprowadzoną w dniu [...] r. przez funkcjonariuszy celnych, na drodze krajowej [...] w C., kontrolą samochodu ciężarowego marki [...] typ [...] o numerze rejestracyjnym [...].
Odpowiadając na to zawiadomienie J.W. przedstawił organowi [...] wypisów z zaświadczenia nr [...] potwierdzającego zgłoszenie przewozów drogowych na potrzeby własne wraz wykazem pojazdów samochodowych objętych tym zgłoszeniem. W toku postępowania organ pierwszej instancji zwrócił się do Prezydenta Miasta B. o udzielenie informacji, czy J.W. na dzień przeprowadzonej kontroli, tj. [...] r. posiadał licencję (wypis z licencji) na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy lub zaświadczenie potwierdzające zgłoszenie prowadzenia przewozów na potrzeby własne jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej oraz, czy kontrolowany pojazd został zgłoszony do tego zaświadczenia.
Pismem z dnia [...]r. Prezydent Miasta B. poinformował, że J.W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Zakład "A", w dniu kontroli, tj. [...] r., posiadał zaświadczenie o wykonywaniu przewozów drogowych na potrzeby własne nr [...] oraz [...] sztuk wypisów z tego zaświadczenia, w tym na pojazd marki [...], nr rej. [...]. Zaświadczenie to oraz wypisy zostały wydane w dniu [...] r. z ważnością do [...] r.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w K. na podstawie art. 93 ust. 1 u.t.d. nałożył na J.W. karę pieniężną za naruszenie przepisów o transporcie drogowym w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że P.H. kierujący należącym do ukaranego przedsiębiorcy pojazdem nie przedstawił kontrolującym zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie prowadzenia przewozów drogowych na potrzeby własne oraz karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że w dniu przeprowadzanej kontroli przewóz wykonywany przez przedsiębiorcę J.W. spełniał kryteria dotyczące wykonywania przewozu na potrzeby własne. Przedłożone przez przedsiębiorcę dokumenty oraz informacja uzyskana z Urzędu Miejskiego w B. dowodzą też, że na dzień kontroli posiadał on ważne zaświadczenie na prowadzenie przewozów drogowych na potrzeby własne. W związku z tym organ I instancji odstąpił od wymierzenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia.
Odnosząc się do stanowiska strony, która w piśmie z dnia [...] r. oświadczyła, że kierowca P.H. nie posiadał w dacie kontroli stosownego zaświadczenia na skutek nieumyślnego zaniedbania ze strony dyspozytora, jak również samego kierującego pojazdem, organ wskazał, że przepisy ustawy o transporcie drogowym nakazują przedsiębiorcy prowadzącego przewóz drogowy lub przewóz na potrzeby własne wyposażanie kierowcy w odpowiednie dokumenty, w tym w wypis z zaświadczenie, o jakim mowa w art. 33 ust. 10 u.t.d. Zgodnie zaś z art. 87 ust. 3 u.t.d. ponosi on też konsekwencje za niewyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty na podstawie art. 92 ust. 1 i ust. 4 u.t.d.
Organ wskazał także, że przepisy ustawy o transporcie drogowym obowiązujące w dacie kontroli nakładały na podmioty wykonujące na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przewóz drogowy obowiązek uiszczania opłat za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie mogła być wyższa niż równowartość [...] euro rocznie, z wyłączeniem przypadków w tej ustawie przewidzianych. Sposób w jaki należało uiścić te opłaty regulowało zaś rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. z 2006, Nr 151, poz. 1089 ze zm.). Z ustaleń dokonanych w czasie kontroli wynikało natomiast, że kierowca nie posiadał w pojeździe wymaganej karty opłaty drogowej. W związku z tym należało uznać, że miało miejsce wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych, co również powoduje konieczność nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej na podstawie art. 92 ust. 1 i ust. 4 u.t.d.
W konsekwencji tych ustaleń Naczelnik Urzędu Celnego w K. nałożył na przedsiębiorcę J.W. na podstawie art. 93 ust. 1 i pkt 1.7 załącznika do u.t.d. karę pieniężną w wysokości [...] zł za naruszenie obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty oraz na podstawie art. 93 ust. 1 i pkt 4.1 załącznika do u.t.d. karę w wysokości [...] zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.
W odwołaniu od tej decyzji J.W. wniósł o odstąpienie od nałożenia kary zarzucając, że błędnie uznano naruszenie przez niego przepisów art. 92 ust. 1 i ust. 4 u.t.d. W ocenie odwołującego się trudno uznać za zasadną karę pieniężną w wysokości [...] zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Opłatę tę bowiem uiścił on ubiegając się o stosowne zaświadczenie. Odwołujący nie zgodził się również z karą w wysokości [...] zł. Jego zdaniem kara ta winna zostać nałożona na kierującego pojazdem, który przez swoje zaniedbanie nie pobrał dokumentu od dyspozytora i tym samym nie mógł się nim wykazać w trakcie kontroli.
Dyrektor Izby Celnej w K. zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy podzielił ustalenia i rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu pierwszej instancji. W szczególności podzielił on stanowisko tego organu, że w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy obowiązujące w dacie kontroli. Na poparcie tego powołał się na bogate orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził, że zaniedbanie obowiązków przez kierowców i dyspozytora nie stanowi okoliczności zwalniającej przedsiębiorcę z odpowiedzialności za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Organ wyjaśnił także, że wskazane przez stronę opłaty wnoszone podczas zgłaszania wykonywania przewozów na potrzeby własne i ubiegania się o uzyskanie na tę okoliczność stosownych zaświadczeń wraz z wypisami nie mają związku z obowiązkiem uiszczania opłat należnych za wykonywanie przejazdów pojazdem samochodowym po drogach krajowych. Nie można więc na tej podstawie odstąpić od nałożenia kary. Organ II instancji wskazał też, że przepisy u.t.d. w sposób precyzyjny i ścisły określają prawa i obowiązki przedsiębiorcy wykonującego transport drogowy oraz konsekwencje niezastosowania się do nich i nie dają organowi podstaw do dowolnego wyboru sankcji i wysokości kary w wypadku stwierdzenia ich naruszenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.W., reprezentowany przez radcę prawnego A.L., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak i uchylenia decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie tymi decyzjami art. 42 ust. 1 pkt 5 u.t.d. bowiem w dacie wydania decyzji skarżący zwolniony był z obowiązku uiszczania opłaty. Wskazał, że po przeprowadzonej kontroli drogowej, a przed wydaniem decyzji przez organ I instancji doszło do zmiany stanu prawnego. Na mocy art. 3 ust. 1 lit a ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 218, poz. 1391) do art. 42 ust. 1 u.t.d. dodano pkt 5. Zgodnie z tym dodanym unormowaniem z obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd drogami krajowymi zwolnione zostały podmioty wykonujące przewóz drogowy pojazdami samochodowymi o masie całkowitej poniżej 12 ton. Bezsporne zaś jest w sprawie, że kontrolowany pojazd miał masę całkowitą [...] t. Zdaniem skarżącego stan prawny istniejący w chwili dokonania kontroli nie ma znaczenia, bowiem dopiero decyzja administracyjna o nałożeniu kary pieniężnej nakłada na stronę obowiązek zapłaty tej kary. Dopiero bowiem ta decyzja nakłada na stronę obowiązki i kształtuje stosunek administracyjnoprawny. Skarżący powołał się w tej kwestii na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 czerwca 2009r., sygn. akt II SA/Gl 374/10. Wskazał też, że nie podziela powołanego w zaskarżonej decyzji stanowiska zajętego przez NSA w wyroku z dnia 6 stycznia 2010 r., II GSK 266/09. W szczególności w ocenie skarżącego wydana w sprawie decyzja ma charakter konstytutywny, a nie deklaratoryjny, bowiem dopiero ona tworzy obowiązek zapłaty kary kształtując sytuację prawną podmiotu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje twierdzenia i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a tylko w takim przypadku mogłaby ona zostać wzruszona przez Sąd.
Wskazać należy, że w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się wskazanym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują zatem oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z kolei, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych należy stwierdzić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji są bezsporne i nie kwestionowane przez strony postępowania. W szczególności bezsporne jest, że w dacie kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych w dniu 26 marca 2008 r. kierowca wykonujący przewóz drogowy na potrzeby własne nie został wyposażony przez skarżącego przedsiębiorcę w wypis z zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez niego prowadzenia przewozów drogowych na potrzeby własne. Bezsporne było także, że kierowca pojazdu należącego do ukaranego przedsiębiorcy poruszał się po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty, której sposób uiszczania i wysokość zostały określone w rozporządzeniu Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych ( Dz. U. Nr 151, poz. 1089 ze zm.).
Spór między stronami dotyczył natomiast prawidłowego zastosowanie do tych bezspornych ustaleń faktycznych przepisów regulujących wykonywanie transportu drogowego i wymierzenie na tej podstawie kary administracyjnej w łącznej wysokości [...] zł. Odnosząc się do tych kwestii w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 33 ust. 1 u.t.d., przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 4 pkt 1 u.t.d krajowy transport drogowy to podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy, która wymaga uzyskania odpowiedniej licencji Z kolei w świetle art. 4 pkt 4 u.t.d. niezarobkowy przewóz drogowy stanowi przewóz na potrzeby własne - przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych (lit. a-d). W świetle powołanych wyżej przepisów, rozróżnić należy wykonywanie transportu drogowego jako prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług transportowych oraz wykonywanie przewozu na potrzeby własne jako wykonywanie przejazdu przez przedsiębiorcę, prowadzącego inną niż usługi transportowe działalność gospodarczą, pomocniczo w stosunku do tej działalności i pozostającego w związku z prowadzoną działalnością. Aby przedsiębiorca mógł wykonywać przewozy na potrzeby własne winien uzyskać zaświadczenie potwierdzające zgłoszenie takich przewozów. Obowiązek uzyskania zaświadczenia nie odnosi się do przypadków przewozów drogowych wykonywanych w ramach powszechnych usług pocztowych, wykonywanych przez przedsiębiorców posiadających uprawnienia do wykonywania transportu drogowego oraz przez podmioty nie będące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy (art. 33 ust. 2 u.t.d.).
Stosownie natomiast do art. 42 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzonej kontroli drogowej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874) podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane były do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie mogła być wyższa niż równowartość [...]euro rocznie. Dodać należy, że opłatę tę podmioty wykonujące przewóz drogowy zobowiązane były uiścić bez względu na to czy był to przewóz zarobkowy czy też niezarobkowy ( na potrzeby własne).
Zgodnie z kolei z art. 87 ust. 1 u.t.d. kierowca pojazdu samochodowego podczas wykonywania przewozu drogowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. kartę opłaty drogowej , a stosownie do art. 87 ust. 2 podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne kierowca powinien mieć przy sobie i okazać oprócz odpowiednich dokumentów wymaganych przy takim przewozie, także wypis z zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 10 ustawy. Przedsiębiorca lub podmiot o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, wykonujący przewozy na potrzeby własne odpowiedzialni są za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy w odpowiednie dokumenty ( art. 87 ust. 3 u.t.d.).
W ocenie składu Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organy obu instancji trafnie przyjęły, że skarżący posiadał ważne w chwili kontroli wymagane zaświadczenie na wykonywanie krajowego przewozu drogowego na potrzeby własne, które przedstawił w toku postępowania administracyjnego przed organem I instancji, a także zgłosił on do tego zaświadczenia pojazd samochodowy o numerze rejestracyjnym [...]. Przedsiębiorca nie wyposażył jednak zatrudnionego przez siebie kierowcę przed rozpoczęciem jazdy w dniu kontroli w wypis z tego zaświadczenia. Tym samym prawidłowo organy zastosowały w sprawie art. 92 ust. 1 u.t.d. nakazujący wymierzenie skarżącemu kary pieniężnej, której wysokość została obliczona zgodnie z taryfikatorem zamieszczonym w załączniku do tej ustawy, do którego odsyła art. 92 ust. 4 u.t.d. Stosownie do pkt 1.7 tego załącznika za wykonywanie transportu drogowego na potrzeby własne z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty wymierza się karę w kwocie [...] zł
Zdaniem Sądu niezasadny jest także zarzut naruszenia przez organy obu instancji unormowania zawartego w art. 42 ust.1 pkt 5 u.t.d. poprzez jego niezastosowanie. Przywołany przepis jak zasadnie podniesiono w skardze został wprowadzony do u.t.d. z dniem 24 grudnia 2008 r. na mocy art. 3 ust. 1 lit a ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 218, poz. 1391). Przepis ten dodał do ust. 1 art. 42 u.t.d. pkt 5, którym zwalniono z obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd drogami krajowymi podmioty wykonujące przewóz drogowy pojazdami samochodowymi o masie całkowitej poniżej 12 ton. W sprawie bezsporne jest, że samochód ciężarowy marki [...], o numerze rejestracyjnym [...], którym w dacie przeprowadzonej kontroli wykonywany był transport drogowy posiadał dopuszczalną masę całkowitą [...] tony. Poza sporem pozostaje również fakt, że art. 42 ust. 1 u.t.d. w brzmieniu obowiązującym w dacie kontroli nie zwalniał podmiotów wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy (w tym także przewóz na potrzeby własne) z obowiązku uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony. Przywołany przepis wszedł w życie w dniu 24 grudnia 2008 r., a zatem przed wydaniem decyzji przez organy I i II instancji, a jednocześnie po zdarzeniu, które wszczęło postępowanie administracyjne.
Istota podstawowego zarzutu skargi sprowadza się zakwestionowania legalności decyzji nakładającej karę pieniężną na podstawie przepisu obowiązującego w dacie przeprowadzonej kontroli, z pominięciem unormowania obowiązującego w dacie jej wydawania, które zwalniało skarżącego od obowiązku uiszczenia opłaty (art. 42 ust. 1 pkt 5 u.t.d.). Źródłem tego sporu jest nie zamieszczenie przez ustawodawcę w przepisach nowelizujących ustawę o transporcie drogowym przepisów przejściowych. Rozpatrując ten zarzut podkreślić należy, że problematyka obowiązywania i stosowania prawa dawnego i nowego była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06 [w] ONSAiWSA 2006/3/71. NSA wyjaśnił w niej, że brak jednoznacznego stanowiska ustawodawcy co do tego, jakie przepisy należy stosować do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, nie oznacza istnienia luki w prawie, a brak regulacji intertemporalnych należy wypełnić w drodze wykładni prawa. Kierując się tym wskazaniem można przyjąć jedną z trzech zasad, a to: 1) zasadę bezpośredniego stosowania nowego prawa, 2) zasadę dalszego obowiązywania dawnego prawa oraz 3) zasadę wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom. Jednocześnie NSA w uchwale tej wskazał, że wybór którejś z tych zasad musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy i charakteru przepisów podlegających zmianie, jak również uwzględniać skutki, jakie może wywołać zastosowanie każdej z tych zasad. Zwrócono w niej także uwagę na konieczność odróżnienia retroaktywności od retrospektywności prawa. Retroaktywność prawa ma miejsce w przypadku zastosowania nowego przepisu do stanów mających miejsce w przeszłości, które mają charakter zamknięty. Z kolei retrospektywność prawa ma zaś miejsce w sytuacji, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia o charakterze otwartym, czyli odnoszą się do toczących się i trwających nadal zdarzeń bądź stosunków prawnych.
W powołanej uchwale NSA co prawda rozstrzygał kwestię stosowania zasady "lex retro non agit" w wymiarze odnoszącym się do zasady "lex severior retro non agit", a nie zasady "lex mitior retro agit", której zastosowanie mogłoby mieć miejsce w kontrolowanym postępowaniu, tym niemniej zawarte w niej rozważania z uwagi na ich ogólny charakter należy odnieść również odnieść do tej sprawy. Na gruncie rozważanego problemu intertemporalnego wskazać należy, że zdarzenie mające charakter deliktu administracyjnego polegającego na nie uiszczeniu przez kierowcę skarżącego przedsiębiorcy opłaty za przejazd pojazdem ciężarowym po drodze krajowej. Miało to miejsce w sytuacji, gdy obowiązek uiszczenia przedmiotowej opłaty dotyczył przejazdu po drodze krajowej dotyczył pojazdów ciężarowych o masie własnej przekraczającej 3, 5 tony. Podkreślić należy, że to zdarzenie prawne miało charakter jednorazowy ograniczony w czasie i przestrzeni, a wspomniana wyżej zmiana stanu prawnego miała miejsce już po dacie przeprowadzonej kontroli, w której skutkiem było wszczęcie postępowania w przedmiotowej sprawie.
Wskazać też należy, że na mocy ustawy nowelizującej z dnia 7 listopada 2008 r. doszło nie tylko do uzupełnienia z dniem 24 grudnia 2008 r. ust. 1 art. 42 u.t.d. o pkt 5, ale także mocą art. 8 tej ustawy cały art. 42 u.t.d. utracił moc prawną z dniem 30 czerwca 2011 r. Ta ostatnia zmiana została podyktowana wprowadzeniem do ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych ( Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) przepisów o opłacie elektronicznej (por. art. 13 ust. 1 pkt 3 i art. 13ha ustawy o drogach publicznych oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej ). W tym kontekście dostrzec trzeba, że na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów przywrócony został obowiązek uiszczania opłat za przejazd po drogach krajowych pojazdami samochodowymi i zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t. Wprowadzone zmiany aczkolwiek doprowadziły do uchylenia z dniem 1 lipca 2011 r. pkt 4 załącznika do u.t.d. nie skutkowały jednak "depenalizacją" naruszeń przepisów o opłacie drogowej, bowiem stosownie do art. 13 k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia należnej z tego tytułu opłaty wymierza się karę pieniężną w wysokości [...] zł.
Wskazane okoliczności prawne i faktyczne nakazują posłużenie się w kontrolowanej sprawie intertemporalną zasadą dalszego obowiązywania prawa dawnego w brzmieniu obowiązującym w dniu 26 marca 2008 r., a zatem w dacie kiedy miała miejsce kontrola pojazdu należącego do skarżącego przedsiębiorcy. Natomiast zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów wprowadzonych ustawą nowelizującą z dnia 7 listopad 2008 r. należy odnieść do stanów faktycznych mających miejsce już po wejściu w życie tej ustawy. Dodać należy, że naruszenie prawa, w którego wyniku zaskarżoną decyzją nałożona została kara administracyjna dotyczyło jednego zdarzenia mającego miejsce w konkretnym czasie i konkretnym miejscu i aktualizowało się onow dacie jego ujawnienia. Powoduje to konieczność uwzględnienia treści regulacji prawnej obowiązującej w dacie zaistnienia tego zdarzenia, a nie unormowania obowiązującego w dacie wydawania decyzji o nałożeniu kary. Analizując charakter prawny decyzji nakładającej karę administracyjną wskazać należy, że już samo naruszenie prawa stanowiące delikt administracyjny skutkuje powstaniem stosunku administracyjnoprawnego między stroną a organem administracji publicznej. Treść tego stosunku określona zaś została w dacie zaistnienia tego zdarzenia. Kontrolowaną decyzją administracyjną ten stosunek prawny został natomiast skonkretyzowany poprzez określenie wysokości sankcji za naruszenie zakazu określonego przepisami prawa.
Dodać wreszcie należy, że z wynikającej z art. 7 Konstytucji R.P. zasady praworządności oraz zasady legalizmu wskazanej w art. 6 k.p.a. nie można wywieść prymatu zasady bezpośredniego działania nowych przepisów wobec zasady dalszego działania przepisów dotychczasowych. Zasady te, bowiem współistnieją w obszarze prawa intertemporalnego, a wybór pomiędzy nimi powinien być dokonywany przy uwzględnieniu wszelkich istotnych okoliczności, w tym skutków wyboru, mając na uwadze wolę prawodawcy, o ile można ją zrekonstruować w granicach dopuszczalnej interpretacji przepisów prawa.
Odnosząc się argumentacji prawnej zawartej w skardze wskazać należy, że w zasadniczej części opiera się ona na stanowisku WSA w Gliwicach zajętym w wyroku z dnia 10 czerwca 2010 r., II SA/GL 374/ 10. Przedmiotowy wyrok został jednak uchylony wyrokiem NSA z dnia 18 października 2011 r., II GSK 1047/10 (dostępnym na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym wyroku kasacyjnym NSA odwołał się zaś do twierdzeń zbieżnych z argumentacją, jaką posłużył się skład orzekający Sądu w mniejszej sprawie.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Celnej w K. pozostaje w zgodzie z przepisami prawa materialnego, a także nie narusza przepisów prawa procesowego w stopniu nakazującym jej wzruszenie. Mając zaś powyższe na względzie działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło