II SA/Gl 433/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Pismem z dnia [...] r. Kierownik Komunalnego Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w M. zwróciła się do Burmistrza Miasta M. o wymeldowanie z lokalu mieszkalnego przy ulicy [...] w M. dokładnie wymienionych osób, w tym wskazanego w pkt [...] M. B.. Po wszczęciu (pismem z dnia [...]r.) postępowania i przeprowadzeniu niezbędnego postępowania dowodowego, decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Burmistrz M., działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. Nr 217, poz. 1427 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego M. B. z lokalu mieszkalnego, położonego w M. przy [...]. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przedstawił ustalony stan faktyczny sprawy, podkreślając, iż w dniu [...]r. została przeprowadzona eksmisja M. B. z tego lokalu zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r. sygn. akt. [...]. W toku postępowania organ ustalił, że w pozostającym w zasobach Komunalnego Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w M. lokalu nr [...] przy [...] , M. B. nie przebywa i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Potwierdzono, iż przebywa on w Zakładzie Karnym w H.. Został on zawiadomiony o wszczęciu postępowania, a w dniu [...]r. przesłał pismo, w którym wyjaśnił, że po opuszczeniu zakładu karnego "wraca pod adres stałego pobytu, gdyż nie ma zapewnionego lokalu zastępczego". Dodał, że został eksmitowany z owego lokalu i do chwili obecnej nie ma zapewnionego żadnego innego mieszkania zastępczego. Organ stwierdził, że opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (aktualnie art. 35 ustawy o ewidencji ludności) uzasadniającym wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Także odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistniałe przesłanki do wymeldowania. W takiej sytuacji brak dowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Organ podkreślił, że w obowiązującym stanie prawnym instytucja meldunku ma aspekt wyłącznie ewidencyjny. Ewidencja ludności rejestruje dane o miejscu pobytu osób, zbiera i dokumentuje informacje w tym zakresie, stąd powinna odzwierciedlać rzeczywiste miejsce pobytu stałego bądź czasowego. Miejsce stałego pobytu osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania. Zamieszkanie w lokalu winno więc łączyć się ze skoncentrowaniem w tymże centrum życiowego danej osoby. W świetle powyższego należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki zobowiązujące organ do orzeczenia wymeldowania M. B. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Odwołanie od tej decyzji wniósł M. B.. Zarzucając decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie "mi meldunku lub lokalu socjalnego przez Burmistrza Miasta M.". Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, iż Burmistrz wydał swoją decyzję bez wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Zarzucił, że wszystkie zawiadomienia wysłane zostały na adres stałego zameldowania, podczas gdy od [...]r. przebywa w jednostce penitencjalnej i stąd nie miał żadnej możliwości odebrania tej korespondencji i nie miał możliwości ustosunkować się m.in. do omyłkowo podanej daty eksmisji z lokalu. Podkreślił, że jego wyrok to [...], a nie dożywotnie pozbawienie wolności. Aktualnie z wyroku pozostał jeszcze rok i pięć miesięcy, stąd nie można twierdzić, że pozbawienie wolności to przesłanka do wymeldowania. Zarzucił, że całe postępowanie prowadzone przez Burmistrza M. było opieszałe, dopuszczono się wielu uchybień prawnych, a przede wszystkim uczestniczył w nim tylko Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej. Wyjaśnił, że jego mama spłaciła część zadłużenia, ale i tak postanowiono o eksmisji. Dodał, że Sąd Rejonowy nie przyznał mu lokalu socjalnego, a Burmistrz zamiast pomóc, tylko orzekł o wymeldowaniu go z pobytu stałego. Rozpatrując złożone odwołanie, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego zgodnie z art. 35 związku z art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 23 września 2010 r. o ewidencji ludności właściwy ze względu na położenie nieruchomości organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela, który opuścił miejsce stałego pobytu (...) i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wykazała, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r. sygn. akt [...] nakazano m.in M. B. opuszczenie i opróżnienie z rzeczy zajmowanego lokalu w M. przy [...], jednocześnie orzekając, iż nie przysługuje mu prawo do lokalu socjalnego. W dniu [...]r. wymieniony wyrok został wykonany przez komornika sądowego. Zatem w ocenie organu do opuszczenia lokalu doszło na skutek wykonania orzeczonego wobec strony wyroku eksmisyjnego, a dopiero następnie w [...]r. strona została osadzona w zakładzie karnym. Ta ostatnia okoliczność nie ma jednak decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ osadzenie w zakładzie karnym nie było przyczyną opuszczenia spornego mieszkania przez odwołującego przesądzającą o spełnieniu przesłanek do wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Wykonanie orzeczenia nakazującego opuszczenie i opróżnienie lokalu może nastąpić w sposób dobrowolny lub jak to miało w przedmiotowej sprawie - w drodze egzekucji wykonanej przez komornika sądowego. W każdym jednak przypadku wykonanie wyroku eksmisyjnego stanowi podstawę do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Nie ma przy tym znaczenia fakt nieprzebywania danej osoby w lokalu w czasie dokonywania czynności eksmisyjnych przez komornika sądowego, gdyż egzekucja wyroku została skutecznie przeprowadzona. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą egzekucja wyroku orzekającego eksmisję jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu danej osoby w lokalu w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, a wykonanie w drodze egzekucji wyroku nie wyłącza dobrowolności opuszczenia lokalu, pomimo, iż jest w tych działaniach element przymusu dozwolonego prawem i stosowanego wyłącznie w sytuacji, kiedy dłużnik nie wykonuje samodzielnie nałożonego nie niego tytułem wykonawczym obowiązku, w tym przypadku nakazanego prawem (wyrokiem) opróżnienia lokalu. Skoro zatem M. B. opuścił lokal przy [...] w M. i nie ma prawnej możliwości powrotu do tego lokalu oraz ponownego w nim zamieszkania ze względu na prawomocny wyrok eksmisyjny, opuszczenie tego lokalu musi być uznane za opuszczenie stałego miejsca pobytu w rozumieniu przepisów ustawy. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą praw do przebywania w lokalu (wyrok eksmisyjny) jest równoznaczne z ustaniem pobytu w lokalu w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy i uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Odnosząc się twierdzeń odwołującego, iż do spornego budynku ma zamiar powrócić po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności organ wyjaśnił, że zamiar - wola strony co do dalszego zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały ma znaczenie dla dokonania oceny czy doszło do opuszczenia lokalu, lecz w niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma możliwość dostępu odwołującego do spornego lokalu, a takiego nie ma wobec orzeczonej eksmisji odwołującego z tego lokalu bez prawa do lokalu socjalnego. W warunkach tej sprawy odwołujący nie ma realnej i prawnej możliwości powrotu i przebywania w spornym lokalu. Organ wyjaśnił, że ewidencja ludności ma charakter rejestracyjny, jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Istotą postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania jest zapewnienia zgodności zapisów ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu danej osoby. Dalsze utrzymywanie zameldowania M. B. w przedmiotowym lokalu stanowiłoby fikcję meldunkową i prowadziłoby do obejścia celu ustawy o ewidencji ludności. Dalej organ stwierdził, iż trudno przyznać, by przedmiotowe postępowanie prowadzone było w sposób opieszały czy z naruszeniem przepisów procedury. Postępowanie zakończone zostało przez organ w ciągu dwóch miesięcy, a także po uzyskaniu informacji o przebywaniu odwołującego w zakładzie karnym, tam była kierowana korespondencja. Strona miała więc możliwość zapoznania się ze sprawą i wypowiadania się w sprawie wraz ze złożeniem stosownych wyjaśnień. Zatem organ zapewnił stronie, zgodnie art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, możliwość zapoznania się ze sprawą. Fakt niepoinformowania strony o omyłkowej dacie wykonania przez komornika eksmisji z lokali, nie miał wpływu na ocenę okoliczności faktycznych sprawy. Odnośnie kwestii zapewnienia stronie lokalu socjalnego, organ wyjaśnił, iż kwestia ta nie leży w kompetencji organów meldunkowych. Niezadowolony z powyższego rozstrzygnięcia M. B. złożył skargę do sądu administracyjnego, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i "przyznanie mi meldunku" lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podkreślił, że z decyzją nie można się zgodzić, gdyż została ona wydana bez wyjaśnienia części istotnych okoliczności sprawy. Nie tylko Burmistrz Miasta M., ale też Wojewoda [...] nie przebadał sprawy, nie przeprowadził przesłuchania go jako świadka, a całe postępowanie prowadzono opieszale. Podkreślił też, że Burmistrz M. nie zapewnił mu lokalu zastępczego wyrzucając go na ulicę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej. Powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymała osobistą skargę skarżącego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organy administracji nie uchybiły regułom postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), jedynie stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa, skutkuje uwzględnieniem skargi. Wyjaśnić też przyjdzie, iż decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego nie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, zaś sądowa kontrola decyzji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności, co oznacza, iż sąd administracyjny nie jest władny brać pod uwagę sytuacji osobistej strony, czy też zasad współżycia społecznego. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 657) ewidencja ludności polega na rejestracji określonych danych identyfikujących tożsamość oraz status administracyjny osób fizycznych. Na podstawie art. 28 tej ustawy obywatel dokonuje zameldowania się na pobyt stały lub czasowy w organie gminy właściwym ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje, a w myśl art. 33 ustawy obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego, albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować. Niedopełnienie powyższego wymogu obliguje organ gminy do wydania z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 decyzji w sprawie wymeldowania (art. 35 ustawy). Ewidencja ludności polega bowiem wyłącznie na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, zaś osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, w tym obowiązek wymeldowania w razie opuszczenia miejsca pobytu. Ewidencja ludności służy zatem rejestracji stanu faktycznego. Obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności służy także ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich. W analizowanej sprawie ustalono w sposób jednoznaczny, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r. sygn. akt [...] nakazano m.in. skarżącemu - M. B opuszczenie i opróżnienie z rzeczy lokalu mieszkalnego położonego w M. przy [...], jednocześnie orzekając, iż wymienionemu nie przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Z akt sprawy wynika nadto, że dnia [...]r. wskazany wyrok został wykonany przez komornika sądowego. Należy zatem przyjąć, że do opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego doszło na skutek wykonania wobec jego osoby wyroku eksmisyjnego. Z dalszych ustaleń wynika, że w [...]r. skarżący został osadzony w zakładzie karnym. Nie ma jednak ta okoliczność decydującego znaczenia w sprawie, gdyż osadzenie skarżącego w zakładzie karnym nie było przyczyną opuszczenia spornego lokalu i nastąpiło już po faktycznym opuszczeniu i opróżnieniu przedmiotowego lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 o ewidencji ludności i dowodach osobistych - obecnie art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123, czy z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex 80643). Brak cechy dobrowolności opuszczenia lokalu nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania. Typowym przykładem tego jest wykonanie eksmisji osoby zamieszkałej w lokalu na podstawie wyroku sądu wykonanego przez komornika sądowego. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, skutkujące powstaniem obowiązku wymeldowania. Inaczej mówiąc na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu przepisu ustawy o ewidencji ludności należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu. Wykonanie bowiem prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję nie może być uznane za działanie nielegalne (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 1037/14 Lex 176449). Bez znaczenia dla sprawy mają deklaracje skarżącego o zamiarze powrotu do dawnego lokalu, gdyż zamiar zamieszkiwania lub chęć ponownego zamieszkiwania w miejscu zameldowania musi wynikać nie tylko z twierdzeń osoby zainteresowanej, ale również z całokształtu okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych w sprawie, takich jak: koncentracja interesów życiowych w danych miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 641/14- Lex 1990901). W rozpatrywanej sprawie M. B. opuścił przedmiotowy lokal bowiem wobec niego została skutecznie przeprowadzona eksmisja z tego mieszkania. O trwałości opuszczenia przez niego lokalu świadczy fakt, iż powodu eksmisji nie przebywa on obecnie w miejscu zameldowania (dodatkowo wobec osadzenia go od [...]r. w zakładzie karnym, co jednak nastąpiło później, już po wykonaniu eksmisji) i nie jest obecnie możliwe, aby mógł powrócić do przedmiotowego lokalu i powtórnie w nim zamieszkać. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi wyegzekwowanie przez organ państwa prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu, a to zastępuje dobrowolne opuszczenie. Ani organy administracyjne, ani sądy administracyjne nie są przy tym upoważnione do badania i oceny ewentualnej prawidłowości eksmisji, ani przyczyn jej orzeczenia. Źródłem powinności organu administracji publicznej, właściwego do rozpoznania sprawy w przedmiocie wymeldowania, jest więc dokonanie czynności wymeldowania, gdy nastąpi udowodniony fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Samo zaś wymeldowanie jest potwierdzeniem określonego faktu - opuszczenia lokalu. Zasadnie zatem orzekające w sprawie organy przyjęły, że skarżący opuścił zajmowany lokal, skoro został z niego wyeksmitowany. Dodać przy tym trzeba, że zarówno z odwołania skarżącego jaki i jego skargi wynika, że podstawowym problem dla niego pozostaje nie tyle fakt orzeczenia i wykonania w stosunku do niego eksmisji, ale brak przyznania mu lokalu zastępczego. Jednak ani organy administracji, ani sąd administracyjny nie jest kompetentny by zmienić w tym zakresie prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w M.. Dodać trzeba, że sąd administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 czy art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący, przebywając w zakładzie karnym, był informowany o podejmowanych czynnościach i mógł zaprezentować własne stanowisko w sprawie. Świadczą o tym m.in. pisane w toku postępowania pisma. Nie była natomiast niezbędna jego obecność w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy, tym bardziej, że został on pozbawiony wolności prawomocnym wyrokiem karnym. Organy wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy, w świetle których wydane rozstrzygnięcia były zgodne z prawem. Z uwagi na rejestracyjny charakter ewidencji ludności, podnoszone przez skarżącego argumenty, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.