II SA/Gl 443/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku M. S., obecnie skarżącego, z dnia 16 kwietnia 2020 r., Prezydent Miasta B. , decyzją nr [...], z dnia [...]r., odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. S. Organ I instancji ustalił, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność ta istnieje od 2012 roku. Nadto ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd też, zdaniem organu, skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w świetle art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako u.ś.r. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym uznano za niekonstytucyjny ww. przepis w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję odmowną, Kolegium wskazało, iż krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został określony w art. 17 ust 1 u.ś.r., a skarżący w tym kręgu się mieści, jednakże nie może on otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad matką, gdyż pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, iż matka skarżącego wymaga całodobowej opieki, a jej mąż jest osobą przewlekle chorą, jednakże przyznanie wnioskowanego świadczenia będzie możliwe dopiero po podjęciu przez rodzinę działań zmierzających do przyznania małżonkowi matki skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła skargę do tut. Sądu, w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, gdyż opieka powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej, a nadto o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu zrelacjonowano dotychczasowy przebieg sprawy oraz wskazano, iż wykładnia językowa art. 17 ust. 1 lit. a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r. oraz kodeksu rodzinnego. Powołując się na orzeczenie sądów administracyjnych wskazano, iż wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem tak zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały zaś m.in. w ustępie 5 pkt 2 lit. a ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższy przepis wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. W niniejszej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wspomnieć w tym miejscu wypadnie, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z powyższego powodu podejmowania zatrudnienia, to nie jedyne warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy prawo to może przysługiwać jedynie osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wspomniany przepis ustala również kolejność zobowiązanych. Dlatego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, bądź gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) . W świetle przepisów powyższego Kodeksu obowiązek alimentacyjny małżonka, w stosunku do współmałżonka, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, także dzieci (art. 23, art. 27, art. 60 § 1 do 3, art. 61 oraz art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W nawiązaniu do powyższego, brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi na niepełnosprawną matkę, gdy pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wtedy bowiem to na małżonku strony wymagającej opieki ciąży w pierwszej kolejności obowiązek dostarczenia współmałżonkowi takiej opieki. Wskazać wypadnie, iż inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym. Wyklucza to bowiem dopełnienie obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. W tym wypadku ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W świetle powyższych rozważań nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności. Należy jednak wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie tylko ze współmałżonkiem ze znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz również takim, który nie jest w stanie sprawować opieki, powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a zostaje wyeliminowana. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje więc dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie efektywnie i realnie sprawować opieki na osobą jej wymagającej. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie brak jest możliwości wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Małżonek matki skarżącego nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby nie był on obiektywnie zdolny do sprawowania opieki nad małżonką. Wobec powyższego skarga jako nieuzasadniona podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na zgodny wniosek stron postępowania.