II SA/Gl 446/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 stycznia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/1161/2024/21160 w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę. Prezydent Miasta R. (dalej "Prezydent", "organ" lub "organ I instancji") decyzją z dnia 3 listopada 2023 r. odmówił M.S. (dalej "Strona" lub "Skarżący") odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka M.N. w pieczy zastępczej. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") w dniu 18 stycznia 2024 r. W związku z tym faktem Prezydent decyzją z dnia 29 stycznia 2024 r. ustalił skarżącemu solidarną (razem z I.N. – matką małoletniego) opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres: - od 10 sierpnia 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r w wysokości 5.615,68 zł; - od 1 września 2023 r. do 30 września 2023 r. w wysokości 7.913,00 zł miesięcznie: - od 1 października 2023 r. do 17 października 2023 r. w wysokości 4.339,39 zł. Powyższa decyzja po rozpoznaniu odwołania Strony została utrzymana w mocy przez Kolegium decyzją z 25 marca 2024 r. Pismem z dnia 5 sierpnia 2024 r. Strona złożyła wniosek o umorzenie w całości lub części ustalonej opłaty za pobyt ww. dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku organ I instancji, decyzją z dnia 7 listopada 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) - dalej "k.p.a.", art. 193 ust. 1 pkt 1, art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742, 743, 858 i 1572) – dalej "u.o.w.r.", uchwały Nr [...] Rady Miasta R. z dnia [...]r. (t.j. Dz. Urz. Woj. Śląskiego z [...] r. poz. [...]) – dalej "uchwała RM", w sprawie określania szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd, odmówił Stronie umorzenia w całości oraz w części ustalonej, na podstawie decyzji z dnia 29 stycznia 2024 r. solidarnej opłaty za pobyt dziecka M.N. w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej nr[...] w R. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Strona mieszka i pracuje w [...], gdzie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Obecnie ze względu na stan zdrowia Strona przebywa na długim zwolnieniu lekarskim i pobiera świadczenie chorobowe, które w sierpniu 2024 r. wynosiło 1.266,72 euro (zgodnie z załącznikiem do wniosku). Organ wyjaśnił, że w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej, co w przeliczeniu na złotówki stanowi kwotę 5.510,23 zł. Zgodnie oświadczeniem Strona płaci alimenty na syna w wysokości 80,00 euro (304,50 zł). Ustalony w ten sposób łączny dochód Strony, po odjęciu alimentów, wyniósł 5.182,50 zł i przekroczył 200% ustalonego kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą. Organ I instancji przytoczył treść § 5 i § 6 uchwały RM i stwierdził, że dochód Strony wynosi więcej niż 200% kryterium dochodowego. Ponadto ustalono, że Strona nie jest objęta pomocą w formie kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz planem pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pobyt w [...]). Z ustaleń organu I instancji wynika również, że Strona nie wychowuje innego dziecka pozostającego pod swoją opieką oraz nie poniosła odpłatności za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację lub w pieczy zastępczej. Obecnie Strona przebywa na zwolnieniu lekarskim. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji stwierdził, iż nawet w sytuacji, gdy w sprawie zaistnieją sytuacje wskazane w § 5 i 6 uchwały RM nie musi on stosować ulgi w formie umorzenia ustalonej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Odmowa nie może nosić znamion dowolności, musi mieścić się w granicach uznania administracyjnego. Zdaniem organu I instancji zastosowanie ulgi w formie umorzenia w całości lub w części ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinno zostać podyktowane taką sytuacją strony, która daje podstawy do przyjęcia, iż uregulowanie należności przez stronę nie będzie w ogóle możliwe ani obecnie ani w przyszłości, a zatem w sytuacjach wyjątkowych. W ocenie organu, w przypadku Strony taka sytuacja nie wystąpiła, ponieważ posiada ona dochód w postaci zasiłku chorobowego. Odwołanie od tej decyzji do Kolegium wniosła Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 193, art. 194 ust. 1 pkt 2 i następne u.o.w.r. poprzez przyjęcie, że Strona nie spełnia kryteriów i przesłanek do umorzenia w całości lub w części opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej a także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77, art. 80 i art. 81 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. Decyzja z dnia 24 stycznia 2025 r., nr SKO.PS/41.5/1161/2024/21160, Kolegium utrzymało zaskarżona decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy i ustalony stan faktyczny oraz zacytował przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Kolegium stwierdziło, że decyzja w sprawie ewentualnego umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest decyzją podejmowaną w ramach uznania administracyjnego co oznacza, że wydanie pozytywnej dla strony decyzji administracyjnej w tej kwestii nawet w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących zastosowanie wobec Strony którejkolwiek z ulg przewidzianych w Uchwale RM nie jest obowiązkiem, lecz uprawnieniem organu I instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przy umorzeniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej istotne jest wykazanie szczególnych okoliczności, które stawiają rodzinę w trudnej i niemożliwej do przezwyciężenia sytuacji życiowej, takich jak np. znaczne koszty związane z długotrwałym leczeniem lub rehabilitacją. Organ odwoławczy wskazał także, że w sprawach związanych z zastosowaniem jakichkolwiek ulg wobec osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt ich dzieci w pieczy zastępczej należy wyważyć słuszny interes obywatela, jak i interes społeczny, zaś o istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. W przedmiotowych sprawach niedomaganie się od strony zwrotu kwoty świadczeń wypłacanych rodzinie zastępczej naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy. Kolegium stwierdziło, że strony takich postępowań muszą mieć świadomość, że będąc rodzicami są zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt swojego dziecka w pieczy zastępczej, jeżeli sami go nie wychowują i nie utrzymują, pozbawiając tym samym dziecko możliwości wychowywania się w rodzinie biologicznej. Ponadto Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na dwa etapy postępowania w sprawie umorzenia ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Pierwszy etap ma na celu zweryfikowanie, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki umorzenia wskazane w uchwale RM. W razie ustalenia, że spełniona została choćby jedna z tych przesłanek organ przystępuje do drugiego etapu postępowania. Kolegium stwierdziło, że Strona nie spełnia przesłanek do umorzenia ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zgodnie z uchwałą RM podzielając w pełnym zakresie ustalenia i wnioski organu I instancji w tej kwestii. Na zakończenie Kolegium wskazało, że Strona posiada stały dochód a powstałe zadłużenie z tyt. ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może być spłacane w systemie ratalnym dostosowanym do aktualnej sytuacji finansowej, zdrowotnej strony. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, ponawiając zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W konsekwencji podniesionych zarzutów Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie w całości lub w części opłaty za pobyt, względnie o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skargi Skarżący stwierdził, że zaskarżona decyzja jest niesłuszna. Podniósł, że w chwili obecnej nie osiąga takiego dochodu jaki ustaliły organy poza zasiłkiem chorobowym. Według niego jest osobą przewlekle chorą i od wielu miesięcy nie może świadczyć pracę. W jego ocenie organ I instancji błędnie założył, iż koszty postępowania egzekucyjnego za granicą nie będą wysokie. Ponadto organ I instancji pominął zupełnie fakt, iż mieszka na stałe w [...] i nie ma obiektywnych możliwości przejęcia władzy rodzicielskiej nad synem. Na jego prośbę matka (babka małoletniego) spowodowała zakończenie pobytu syna w obcej pieczy zastępczej i wsparła go w wychowaniu dziecka. Jego zdaniem matka małoletniego w tym przedmiocie nie przedsięwzięła żadnych starań. Skarżący zarzucił, że organy bezkrytycznie przyjęły, iż jego dochód przekracza próg ustawowy, przyjmując za podstawę do obliczeń sierpień 2024 r., mimo że był wzywany do przedłożenia dochodu z kilku miesięcy (czerwiec, lipiec i sierpień 2024 r.) W jego ocenie organ dokonał "wyboru" dochodu z miesiąca, gdy ten dochód przekraczał 200% kryterium, co stanowiło nadużycie prawa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 194 ust. 2 u.o.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. (art. 194 ust. 3 u.o.w.r.). Rada Miasta R. podjęła taką uchwałę w dniu 29 marca 2012 r. Zgodnie z § 6 tej uchwały, umorzenie w całości opłaty za pobyt w pieczy zastępczej, w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, wraz z odsetkami, może nastąpić w następujących sytuacjach: 1. gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub egzekucja została umorzona, 2. gdy pobyt w pieczy zastępczej, w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjne - opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej zakończył się w wyniku odzyskania przez osobę zobowiązaną możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, 3. w przypadku śmierci zobowiązanego do zapłaty, 4. kiedy w rodzinie zobowiązanego występuje długotrwała lub ciężka choroba, związana z kosztownym leczeniem, niepełnosprawność, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Natomiast jak stanowi § 5 uchwały RM umorzenie w części opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w zakładzie opiekuńczo leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej może nastąpić w sytuacji, kiedy spełnione są przynajmniej 2 z poniższych przesłanek: 1) dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 200% kryterium dochodowego, 2) osoba zobowiązana wykonuje postanowienia kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie, 3) osoba zobowiązana wychowuje inne dziecko pozostające pod jej opieką, 4) osoba zobowiązana ponosi odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację lub w pieczy zastępczej. Umorzenie w części opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w zakładzie opiekuńczo leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej może nastąpić także w sytuacji, kiedy w rodzinie zobowiązanego występuje inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała lub ciężka choroba związana z kosztownym leczeniem, niepełnosprawność, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Umorzenie części należności może dotyczyć dowolnego okresu pobytu w pieczy zastępczej, w zakładzie opiekuńczo leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, a część, w której należność zostaje umorzona nie może być wyższa niż 95 % kwoty tej należności. Decyzja wydana w oparciu o art. 194 ust. 3 u.o.w.r. zapada w ramach przyznanego organowi uznania administracyjnego. Organ może umorzyć ustalone wcześniej należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w uchwale rady powiatu (w rozpatrywanej sprawie Rady Miasta R.) nie zobowiązuje organu do pozytywnego rozpatrzenia wniosku w tym przedmiocie. Inaczej rzecz ujmując, nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania wskazanej instytucji ulgi, organ nie ma obowiązku orzec zgodnie z wnioskiem strony. Wystąpienie przesłanek określonych w uchwale rady powiatu umożliwia organowi zastosowanie wspomnianej ulgi. Zatem nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia. Znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie uzasadnia konieczności zastosowania ulgi w postaci całkowitego lub częściowego umorzenia należności. Jeżeli więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. np. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 503/22). W odniesieniu do argumentacji skargi, wskazać przyjdzie, że wobec Skarżącego, w związku z pobytem jego syna w pieczy zastępczej, zostały wydane decyzje organów administracji publicznej, z których część była przedmiotem kontroli przed tut. Sądem. W związku z tym podkreślić trzeba, że każdorazowo organy badały stan faktyczny ustalony na potrzeby konkretnego postępowania, a Sąd oceniał te decyzje wg stanu faktycznego na dzień ich wydania. Obecnie kontrolowane decyzje zapadły po ustaleniu stanu faktycznego w związku z wnioskiem Skarżącego z dnia 5 sierpnia 2024 r. i przedstawionych przez niego dokumentów. Przebywanie Skarżącego na zwolnieniu lekarskim nie oznacza, że nie ma on możliwości powrotu do pracy i poprawy swojej sytuacji dochodowej. Skarżący nie jest osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu organy prawidłowo zweryfikowały czy po stronie Skarżącego wystąpiły przesłanki uprawniające go do całkowitego lub częściowego umorzenia należności za pobyt syna w pieczy zastępczej. Słusznie organ odwoławczy w końcowym wywodzie zaskarżonej decyzji stwierdził, że powstałe zadłużenie z tyt. ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może być spłacane w systemie ratalnym dostosowanym do aktualnej sytuacji finansowej, zdrowotnej Skarżącego. Możliwość ubiegania się o taką ulgę daje § 4 uchwały RM. Równocześnie zauważyć przyjdzie, że tut. Sąd prawomocnym wyrokiem z dnia 8 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 733/24, oddalił skargę Skarżącego na decyzję w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Również w obrocie prawnym pozostaje ostateczna i prawomocna decyzja organu I instancji z dnia 3 listopada 2023 r. nr [...]. o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty na pobyt dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy to domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie niebudzący wątpliwości interes ogólny (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2002 r., sygn. akt V SA 2036/01). Oczywiście nie znaczy to, że organ w każdym przypadku ma obowiązek pozytywnego rozstrzygnięcia. Zależy to bowiem od należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu zainteresowanego, rozumianych jako konkretne, zindywidualizowane okoliczności. W razie wydania negatywnej dla strony decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, za udzieleniem ochrony interesowi społecznemu muszą przemawiać istotne przesłanki, wykluczające przyznanie tej ochrony stronie postępowania. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Organy administracji publicznej, w ocenie Składu orzekającego, prawidłowo, w ramach przyznanego im uznania administracyjnego, oceniły sytuację materialną Skarżącego – przejściowo trudną, nie kwalifikującą się jednak - zdaniem Sądu - do uznania za przypadek szczególny, nie dający szans na poprawę. Tym samym stwierdzić przyjdzie, że zarzuty skargi okazały się niezasadne i nie doszło do naruszenia art. 193 i art. 194 u.o.w.r. Sąd doszedł też do przekonania, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności, organ zastosował właściwą podstawę materialnoprawną do prawidłowo ustalonych okoliczności sprawy. W sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że organy orzekające dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego. W tej sytuacji, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.). Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl