II SA/Gl 469/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta R. (dalej jako Burmistrz lub organ pierwszej instancji) decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiono M. C.(dalej też jako skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. K. Po rozpoznaniu wniesionego od tej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem na okres od 9 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. w wysokości 1325,20 zł i od 1 marca 2020 r. bezterminowo w wysokości 1830 zł miesięcznie. Wobec ustalenia w późniejszym czasie, że skarżąca była uprawniona do świadczenia rehabilitacyjnego w okresie od 12 sierpnia 2019 r. do 6 sierpnia 2020 r. ostatecznie decyzją z dnia [...] r. nr [...] SKO po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej w/w decyzją Kolegium nr [...] z dnia [...] r.: 1. uchyliło w/w SKO nr [...] z dnia [...] r.; 2. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji nr [...] z dnia [...] r. - odmówiło przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem w okresie od 9 lutego 2020 r. do 6 sierpnia 2020 r., - przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem w okresie od 7 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w wysokości 1475,80 zł i od dnia 1 września 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1830 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2021 r. na stałe w wysokości 1971 zł miesięcznie. Pismem z dnia 4 lutego 2021 r. skarżąca została powiadomiona przez organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 9 lutego 2020 r. do 6 sierpnia 2020 r. Po przeprowadzeniu tego postępowania Burmistrz decyzją z dnia [...] r. nr [...] uznał kwoty świadczenia pielęgnacyjnego wypłacone skarżącej od 9 lutego 2020 r. do 6 sierpnia 2020 r. w łącznej wysokości 10.472,20 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu w/w kwoty do kasy MOPS w R. bądź na wskazany rachunek bankowy Ośrodka. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w sytuacji strony wystąpiła przesłanka nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazana w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła, że w toku postępowania, w którym przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne nie podawała nieprawdziwych danych i niczego nie zataiła. Nie wiedziała, że otrzymując świadczenie rehabilitacyjne nie może jednocześnie pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzję Burmistrza utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego orzeczenia, po przytoczeniu treści art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą lub u.ś.r.) Kolegium stwierdziło, że w sprawie zachodzi sytuacja, o jakiej mowa w ust. 2 pkt 4 tego artykułu, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. SKO podniosło, że jest związane treścią powyższego przepisu, który nakazuje uznać świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach opisanych w cytowanym przepisie należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 479/19). W rozpatrywanej sprawie w/w decyzja SKO z dnia [...] r., którą przyznano skarżącej objęte postępowaniem świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na sprawowaną opiekę nad ojcem, została zaś uchylona w następstwie wznowienia postępowania i odmówiono jej prawa do tego świadczenia w okresie od 9 lutego do 6 sierpnia 2020 r. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Ta regulacja jest odmienna od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2), a wiec w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt OSK 2372/18). W konsekwencji od organu nie wymaga się wykazania winy strony, co oznacza, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi w każdym przypadku, o którym mowa w tym przepisie, także wówczas, jeżeli strona nie zawiniła w uzyskaniu świadczenia, które jej w istocie nie przysługiwało (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1091/19). Stwierdziło też SKO, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane w okresie od 9 lutego 2020 r. do 6 sierpnia 2020 r. w wysokości 10.475,20 zł (za luty 2020 r. w wysokości 1325,20 zł, od 1 marca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w wysokości 5 x 1830 zł, świadczenie pielęgnacyjne nie zostało wypłacone w okresie od 1 do 6 sierpnia 2020 r.). Wobec tego strona jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 10.475 20 zł bez ustawowych odsetek, gdyż od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 nie są naliczane odsetki ustawowe. Jednocześnie Kolegium poinformowało skarżącą, że zgodnie z przepisem art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ewentualny wniosek o zastosowanie w/w ulg należy złożyć w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w R. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżąca, podobnie jak w postępowaniu administracyjnym zaakcentowała, iż nie ukrywała, że jest uprawniona do świadczenia rehabilitacyjnego, organ pierwszej instancji był o tym przez nią poinformowany. Nie miała zatem podstaw do przypuszczeń, iż za objęty postępowaniem okres świadczenie pielęgnacyjne jej się nie należy i że będzie zobowiązana do jego zwrotu. Otrzymane świadczenie zużytkowała na bieżące potrzeby bytowe. Zarzuciła, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 9 Kpa oraz bez uwzględnienia treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W piśmie procesowym z dnia 5 maja 2021 r. skarżąca podtrzymała swoje twierdzenia co do zakresu sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwiającej wykonywanie przez nią pracy zarobkowej. W kolejnym piśmie z dnia 20 lipca 2021 r. poinformowała o zgonie ojca w dniu [...] r. Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem brak jest podstaw do przyjęcia, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 ustawy p.p.s.a. Pozostaje poza sporem i znajduje potwierdzenie w aktach sprawy, że decyzja SKO z dnia [...] r., którą przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem została uchylona w wyniku wznowienia postępowania ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] r., którą odmówiono jednocześnie skarżącej prawa do tego świadczenia za okres od 9 lutego do 6 sierpnia 2020 r. W konsekwencji jak to trafnie przyjęły organy obu instancji, odnośnie pobranego przez skarżącą za ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, w sprawie zaistniała sytuacja, o jakiej mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem pobrane za ten okres świadczenie w łącznej kwocie 10.475,20 zł należało zatem uznać za nienależne, co obligowało organy zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy do orzeczenia w doniesieniu do skarżącej o obowiązku jego zwrotu. Zasadnie stwierdziło przy tym SKO, z powołaniem się na jednolite orzecznictwo (zobacz w tym względzie dodatkowo m.in. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2851/20 – LEX nr 3163181), że w świetle treści art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. nie ma znaczenia świadomość strony co do spełnienia przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia i w konsekwencji świadczenia nienależnego, ewentualnego wprowadzenia organu przyznającego świadczenie w błąd oraz świadomość podania nieprawdy. W konsekwencji nie jest wymagane, aby organ wykazał winę strony w przyznaniu jej świadczenia, które ostatecznie zostało uznane za nienależne. Wobec pełnego uregulowania w ustawie o świadczeniach rodzinnych kwestii uznania przyznanych na podstawie tej ustawy świadczeń za nienależnie pobrane w niniejszym postępowaniu nie mogły znaleźć zastosowania wskazywane przez skarżącą przepisy art. 98 i art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876). W świetle treści art. 30 u.ś.r. sprawa została w postępowaniu administracyjnym należycie wyjaśniona i brak jest podstaw do przyjęcia, aby zaskarżona decyzja została wydana z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 9 i art. 10 Kpa. W tym względzie należy podnieść, że skarżąca nie zakwestionowała legalności ostatecznej decyzji SKO z dnia [...] r., którą uchylono w wyniku wznowienia postępowania decyzję przyznającą jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 9 lutego do 6 sierpnia 2020 r. i odmówiono jej prawa do tego świadczenia za ten okres, i którą organy orzekające w niniejszej sprawie były związane zgodnie z treścią art. 16 Kpa. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. mr