II SA/Gl 47/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi D.B. (B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 8 listopada 2021 r. nr SKO.4106.1069.2021 w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 16 września 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 16 września 2021 r., nr [...], wydaną m. in. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej - k.p.a.), art. 16a i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku D.B. (dalej: strona, skarżący), odmówił przyznania mu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką J.B. na okres od 9 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r. W uzasadnieniu wskazano m. in., że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 577,11 zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego. Strona jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec matki i jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sprawuje nad matką opiekę w sposób właściwy i adekwatny do jej stanu zdrowia. W przedmiotowej sprawie nie został spełniony podstawowy warunek zawarty w art. 16a ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacja strony z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Strona bowiem legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dn. 1 lipca 2021 r., które ustala, że wnioskujący jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 stycznia 2022 r. Wobec tego, zdaniem organu rozstrzygającego, strona nie podejmuje zatrudnienia nie ze względu na konieczność sprawowana opieki nad matką, ale z powodu własnego stanu zdrowia. Powyższe potwierdza również fakt, iż strona ubiegała się o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie, uznając ją za wadliwą. Wskazano m. in., że wnioskujący jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką, wobec której wydano orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec nie żyje, rodzeństwa nie posiada. Rodzice matki i jej rodzeństwo również nie żyją. Wyłącznie on wykonuje wszystkie te czynności. Dlatego nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Spełnia również kryterium dochodowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej SKO), decyzją z dnia 8 listopada 2021 r., znak SKO.4106.1069.2021, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., że bezspornym pozostaje legitymowanie się przez matkę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Łączny dochód rodziny nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, od którego ustawodawca uzależnił możliwość przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadto bezspornym jest to, że strona w sposób należyty sprawuje opiekę nad swoją matką. Stronie nie może zostać ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na okoliczność, że nie spełnia ustawowej przesłanki zawartej w art. 16a ust. 1 u.ś.r., tj. fakt niepodejmowania zatrudnienia nie wynika z konieczności sprawowania opieki nad matką, a wynika ze stanu zdrowia wnioskodawcy. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 stycznia 2022 r. Tym samym brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką. Od powyższej decyzji strona wniosła skargę, zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie art. 16a ust. 1 ww. ustawy, poprzez jego niezastosowanie, pomimo że spełnia warunki do przyznania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu podano m. in., że faktyczne sprawowanie opieki nad matką jest niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową i daje podstawy do przyznania świadczenia. Strona jest jedyną osobą sprawująca opiekę nad matką. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). W świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1539 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organy bezsprzecznie ustaliły, że dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ww. ustawy. Faktem jest, że skarżący posiadał orzeczenie o niezdolności do pracy, jednak ustalono również, że sprawował on opiekę nad matką w sposób należyty. Stan zdrowia pozwalał mu zatem, by pomimo orzeczenia lekarskiego, sprawować te czynności bez zarzutów. W innych warunkach mógłby więc np. czynić to samo, ale zarobkowo, opiekując się osobami trzecimi, o ile sytuacja domowa pozwałaby na to. Nie ustalono, by posiadał rentę, a tym bardziej emeryturę, bądź by zachodziły inne przeszkody z art. 16a ust. 8 u.ś.r. Alternatywą dla przyznania ww. specjalnego zasiłku opiekuńczego jest umieszczenie osoby niepełnosprawnej w ośrodku pomocy społecznej, co jest niewątpliwie rozwiązaniem dużo droższym. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wielokrotnie już wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań. Jest nim przyznanie ww. świadczenia osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Po dokonaniu pełnych ustaleń faktycznych należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 16a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W tym kontekście należy ocenić spełnienie przesłanek otrzymania ww. świadczenia. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to ustalenia faktyczne, które należy uaktualnić na dzień wydawania decyzji, np. co do faktu sprawowania opieki nad matką. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.