II SA/Gl 479/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi U. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Burmistrz Miasta T., po rozpoznaniu sprawy z wniosku K.N. o wymeldowanie z pobytu stałego, decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu U.N. z pobytu stałego z lokalu w T. przy ul. [...] W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Burmistrz Miasta T. wskazał, że U.N. opuściła w sposób trwały w/w budynek w dniu [...] r. i zamieszkała pod innym adresem na terenie T. , gdzie jest obecnie zameldowana na pobyt czasowy od [...] r. do [...]r. Opuszczenie nieruchomości przy ul. [...] nastąpiło na skutek konfliktów małżeńskich oraz znęcania się psychicznego i fizycznego ze strony męża, co potwierdza prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Nie podjęła jednak żadnych działań zmierzających do przywrócenia korzystania z budynku, np. w drodze powództwa o eksmisję K.N. i od ponad [...] lat mieszka w innym miejscu, gdzie skoncentrowała swoje życie osobiste. Kwestie związane ze sposobem korzystania z budynku dotychczas nie zostały rozstrzygnięte. Organ pierwszej instancji przywołując treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych podniósł, że podstawowym kryterium oceny zamieszkiwania w lokalu jest rzeczywiste ześrodkowanie interesów życiowych strony, zaś opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu tego przepisu powinno być przejawem woli osoby opuszczającej lokal. Jednakże możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez właściciela, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania. Jeżeli osoba, której postępowanie dotyczy, nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z mieszkania lub okażą się one nieskuteczne i nie powróci do mieszkania, to obowiązkiem organu administracji jest jedynie ustalenie, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie bez wymeldowania się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Ka 2371/03). Podkreślił również, że o niedobrowolnym opuszczeniu dotychczasowego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy osoba ta została usunięta wbrew swojej woli. Inną jest natomiast sytuacja, gdy osoba sama opuszcza takie miejsce uznając, że ze względu na różne okoliczności np. konfliktowe stosunki w rodzinie, powinna zmienić miejsce zamieszkania. Odwołanie od powyżej decyzji wniosła U.N. podkreślając ponownie, że nie opuściła domu z własnej woli, lecz wyłącznie z obawy o życie i bezpieczeństwo. Wskazała, że nadal nie ma dostępu do nieruchomości, gdyż K.N. odmawia udostępnienia jej kluczy, nie posiada natomiast środków na zainicjowanie postępowania sądowego w tej sprawie. Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji właściwie rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo przyjął, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych uzasadniające orzeczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego. Wykazany został fakt, że odwołująca nie mieszka w spornym budynku od [...] lat oraz że nie podjęła skutecznych prób powrotu do dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Mając na względzie prawomocny wyrok w sprawie karnej o znęcanie się K.N. nad odwołującą się organ odwoławczy zwrócił jednak uwagę na brak po jej stronie skutecznych działań prawnych w celu powrotu do miejsca stałego zameldowania. Sam zaś zamiar zamieszkiwania organ odwoławczy uznał za nieistotny, albowiem nie został on poparty żadnymi konkretnymi działaniami urzeczywistniającymi tę wolę. Skargę na decyzję Wojewody [...] złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach U.N.. Wnosząc o jej uchylenie podniosła zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w 2002 r. jedynie opuściła miejsce pobytu, ale po jej stronie nadal pozostaje zamiar stałego pobytu w budynku w T. przy ul. [...]. Skarżąca wskazała, że w budynku wciąż znajdują się jej rzeczy i wielokrotnie podejmowała próby wejścia do jego środka, ale wymiana zamków i brak zgody K.N na udostępnienie nowych kluczy uniemożliwiał jej dokonanie tej czynności. Z obawy zaś o własne życie nie podejmowała natomiast prób nacisku na jego osobę w powyższym zakresie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zwrócił również uwagę, że organy administracyjne nie orzekają na zasadach słuszności wynikających z reguł współżycia społecznego, lecz na podstawie obowiązujących przepisów prawa. W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącej pismem z dnia [...] r. ponownie zaakcentował, że skarżąca opuściła przedmiotowy lokal wskutek stosowania wobec niej przemocy fizycznej oraz psychicznej ze strony K.N., który nadal zamieszkuje w budynku na tej nieruchomości. Nie sposób zatem uznać, że opuściła ona budynek w sposób dobrowolny. Zamierza bowiem tamże powrócić, lecz jest to niemożliwie z przyczyn obiektywnych i usprawiedliwionych okolicznościami niniejszej sprawy. W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik K.N. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W piśmie tym zwrócił uwagę, że przytoczone przez skarżącą okoliczności dotyczące konfliktu małżeńskiego, sprzedaży nieruchomości oraz dotyczące powodów opuszczenia nieruchomości są bez znaczenia dla organu meldunkowego. Jest on bowiem uprawniony wyłącznie do rozstrzygnięcia, czy spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych. Podkreślił, że ewidencja ludności stanowi wyłącznie swoisty rejestr rzeczywistego miejsca pobytu osoby obciążonej obowiązkiem meldunkowym będącym potwierdzeniem faktu przebywania przez określoną osobę w określonym miejscu i w związku z tym winien posiadać jak najbardziej aktualne dane. Warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest zatem jednoznaczne ustalenie przez organ, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to ma charakter trwały. Pełnomocnik uczestnika stwierdził, że przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Uznał, że sytuacja w której osoba usunięta z lokalu lub do niego nie dopuszczona nie podejmuje środków prawnych celem usunięcia tego stanu, jest równoznaczna z opuszczeniem przez nią miejsca pobytu w sposób trwały i dobrowolny. Wobec tego zamiar powrotu przez skarżącą do nieruchomości jest niewystarczający do zaistnienia przesłanki negatywnej uniemożliwiającej jej wymeldowanie. Zamiar ten należy bowiem pojmować nie tylko jako wolę wewnętrzną, ale przede wszystkim jako wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Podkreślił przy tym, że główna przeszkoda powrotu skarżącej do przedmiotowego budynku odpadła. W kolejnym piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik uczestnika podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację, zauważył dodatkowo, że podczas toczącego się postępowania karnego, U.N. mogła wystąpić o orzeczenie wobec K.N. środka karnego przewidzianego w art. 72 pkt 7 b Kodeksu karnego. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że niepodjęcie przez skarżącą wcześniejszych prób skorzystania z przysługujących jej środków prawnych spowodowane było brakiem środków finansowych. Skarżąca oświadczyła nadto, że w dalszym ciągu chce wrócić do budynku przy ul. [...], dlatego domaga się utrzymania zameldowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na które powołuje się zawarte w niej rozstrzygnięcie. Na wstępie rozważań należy stwierdzić, że na gruncie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, ewidencja ludności ma charakter wyłącznie porządkowy. Polega bowiem, zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy, na rejestracji danych wymienionych w tym przepisie, w tym danych o miejscu pobytu osób. W odniesieniu do rejestracji danych o miejscu pobytu osób celom ewidencyjnym służy instytucja zameldowania, która tylko potwierdza fakt pobytu (art. 9 ust. 2b ustawy). Ewidencja ludności mając stricte porządkowy, rejestracyjny charakter nie rozstrzyga więc o innych kwestiach łączących się z pobytem osób w określonym miejscu, głównie o uprawnieniach do lokalu oraz prawie do przebywania w nim, na co wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716). Osoba, która jest zameldowana w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem na pobyt stały i opuszcza go, obowiązana jest wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca (art. 15 ust. 1 ustawy). Niedopełnienie tego obowiązku stwarza podstawę do wydania przez ten organ, z urzędu lub na wniosek strony, decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego (art. 15 ust. 2 ustawy). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ostatnio powołanego przepisu spełniona jest wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny i wiąże się z wolą osoby przeniesienia centrum swych spraw życiowych pod inny adres w tej samej bądź innej miejscowości (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09 – Lex nr 746658). Podkreśla się przy tym, że wieloletnie zamieszkiwanie pod innym adresem, założenie w tym miejscu ośrodka swoich spraw przy zaniechaniu podjęcia jakichkolwiek działań w celu przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu pozwala stwierdzić, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu w znaczeniu wynikającym z art. 15 ust. 2 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1663/09 – Lex nr 746717). W rozpoznawanej sprawie w sposób niewadliwy ustaliły organy, że skarżąca, będąc zameldowana na pobyt stały w budynku w T. przy ulicy [...], opuściła ten lokal w [...] r. Trafnie również przyjęły organy, że opuszczenie związane było z niezwykle nagannym zachowaniem K.N. względem skarżącej i ich córki A.W. skazany został prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r., sygn. akt [...] za fizyczne i psychiczne znęcanie się nad żoną i córką w okresie od [...]r. do [...]r. Z orzeczenia tego wynika, że znęcanie polegało na nadużywaniu alkoholu, wszczynaniu awantur będąc pod wpływem alkoholu, [...]). W świetle tego orzeczenia twierdzenia uczestnika K.N. o dobrowolności wyprowadzenia się skarżącej muszą zostać uznane za pozbawione usprawiedliwienia. Jednakże zasadnie zwróciły organy uwagę na to, że po opuszczeniu z tych powodów dotychczasowego miejsca pobytu skarżąca przeniosła centrum swych spraw życiowych do innego lokalu i taki stan trwa od ponad 8 lat. Nie podjęła przy tym skutecznie, korzystając z przysługujących jej środków, próby powrotu do dotychczasowego miejsca pobytu. Bezspornym jest, że skarżąca nie wytoczyła przeciwko K.N. powództwa posesoryjnego (art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego), a po wygaśnięciu tego roszczenia nie złożyła wniosku o uregulowanie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej (art. 206 Kodeksu cywilnego). Także w wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...] rozwiązującego przez rozwód małżeństwo stron z winy K.N. nie orzeczono o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, a w toku tego postępowania skarżąca nie zażądała orzeczenia eksmisji, co w konsekwencji mogłoby doprowadzić do powrotu do budynku w T. przy ulicy [...]. Nie sposób także nie dostrzec, że zarówno zawiadomienie Prokuratora Rejonowego w T. o popełnieniu przestępstwa przez K.N., jak i wniosek do Sądu Rejonowego w T. o ustalenie sposobu korzystania z nieruchomości noszą datę [...] r., nastąpiło to zatem po upływie ponad [...] lat od opuszczenia miejsca pobytu (wniosek o wymeldowanie złożony został w dniu [...]r.). Powoływanie się przez skarżącą na swą trudną sytuację finansową, co było w jej ocenie przyczyną niekorzystania na drodze prawnej z przysługujących środków obrony przed zachowaniem męża, jest o tyle chybione, że przepisy procedury cywilnej i karnej umożliwiają przyznanie prawa pomocy każdej osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z obroną jej praw. Z kolei twierdzenie, że opuszczeniu budynku w [...] r. nie miało towarzyszyła wola zmiany miejsca pobytu, co więcej że w dalszym ciągu posiada zamiar powrotu do miejsca dotychczasowego pobytu stałego nie mógł być oceniany wyłącznie w kontekście woli skarżącej i sytuacji w jakiej się znalazła. Trafnie zauważyły organy, że samo deklarowanie zamiaru powrotu nie ma rozstrzygającego znaczenia, należy bowiem również uwzględnić wieloletnie zameldowanie pod innym adresem, założenie w tym miejscu swoich osobistych interesów, niepodjęcie działań w celu przywrócenia możliwości zamieszkiwania w dotychczasowym miejscu pobytu stałego. Z tych względów nie można zarzucić organom administracyjnym, że dokonały błędnej oceny zebranego materiału dowodowego i na podstawie przeprowadzonej analizy uznały, że spełniona została przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Przyjęcie odmiennej wykładni tego pojęcia byłoby nie do pogodzenia z ewidencyjnym, rejestracyjnym charakterem zameldowania. Aczkolwiek w toku postępowania nie została podniesiona kwestia skutków, jakie niesie za sobą fakt zameldowania skarżącej na pobyt czasowy pod innym adresem, to stwierdzić trzeba, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy zagadnienie to nie ma znaczenia dla wyniku sprawy o wymeldowanie z pobytu stałego. Poza tym Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany w wyrokach z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt II OSK 1189/07 i z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1762/10 (publ. http: orzeczenia.nsa.gov.pl), że w postępowaniu o wymeldowanie osoby z lokalu z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy nie jest związany faktem zameldowania tej osoby na pobyt czasowy w innym lokalu. Jak już zauważono na wstępie, dla oceny legalności zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia uprawnienie skarżącej do nieruchomości położonej w T. przy ulicy [...] na której usytuowany jest budynek mieszkalny (skarżąca wraz z K.N. jest współwłaścicielem tej nieruchomości). Faktyczne zaś zamieszkanie w tym budynku z zamiarem stałego pobytu umożliwi organowi gminy zameldowanie skarżącej pod tym adresem. Całokształt rozważań skłania do konkluzji, że kontrolowana decyzja administracyjna nie narusza prawa, a zawarte w skardze zarzuty nie zdołały podważyć jej legalności, przeto skargę należało oddalić. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł więc jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu (wynagrodzeniu pełnomocnika będącego adwokatem) Sąd orzeknie oddzielnym postanowieniem.