I OSK 1663/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi S.L. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 1556/09 oddalającym skargę kasacyjną S.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2009 r. sygn. akt IV SAB/Wa 131/09 w sprawie ze skargi S.L. na bezczynność Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w przedmiocie wydania decyzji ustalającej prawo do gospodarstwa rolnego postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania 2. oddalić wniosek Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych o zwrot kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 roku sygn. akt I OSK 1556/09 oddalił skargę kasacyjną S.L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2009 roku, sygn. akt IV SAB/Wa 131/09 odrzucającego skargę S.L. na bezczynność Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w przedmiocie wydania decyzji ustalającej prawo do gospodarstwo rolnego. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, iż skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego materia objęta skargą S.L. nie mieści się w kategorii spraw, w której Agencja Nieruchomości Rolnych ma możliwość wydania decyzji administracyjnej. Kompetencji tej nie sposób wywodzić z powołanych w skardze kasacyjnej przepisów stanowiących podstawy kasacyjne, albowiem art. 48 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) w żaden sposób nie wpływa na możliwość załatwienia przez Agencję, w drodze decyzji administracyjnej, składanych przez skarżącego wniosków. Obowiązku takiego nie nakłada również art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (jt. Dz.U. z 1995 r. Nr 57, poz. 299 ze zm.), który określa sukcesję praw i obowiązków Agencji Nieruchomości Rolnych w zakresie wskazanym w tejże ustawie. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zastosował przepis art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływana dalej jako: "P.p.s.a."), i orzekł o odrzuceniu skargi, bowiem skarga na bezczynność przysługuje w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisu prawa. Skoro zaś brak było podstaw do działania przez Agencję Nieruchomości Rolnych jako organu administracji publicznej i wydania decyzji administracyjnej w żądanym przez skarżącego zakresie, to brak też było możliwości złożenia skargi na bezczynność w tym zakresie. Skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 roku sygn. akt I OSK 1556/09, wniósł w dniu 4 grudnia 2009 r. (data nadania) radca prawny S.L. i powołując się na art. 273 § 2 P.p.s.a., wskazał jako podstawę wznowienia postępowania środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których nie mógł on skorzystać w poprzednim postępowaniu: 1. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2006 r.: znak: [...] w której stwierdzono, że Agencja Nieruchomości Rolnych jest organem pierwszej instancji właściwym do orzekania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę, a organem wyższego stopnia jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprawujący nadzór nad Agencją Nieruchomości Rolnych. Ponadto skarżący wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu z dnia 25 listopada 2OO5r. sygn. akt. I OSK1556/09 Naczelny Sąd Administracyjny nie wskazał żadnego innego organu właściwego rzeczowo do ustalenia jego praw do przedmiotowego gospodarstwa rolnego o pow. 7,61 ha, w tym działki leśnej o pow. 3,35 ha we wsi E., którą on osobiście zalesił, oraz gruntów rolnych o pow. 4,26 ha we wsi Z., które Agencja Nieruchomości Rolnych w całości sprzedała. W jego ocenie Agencja Nieruchomości Rolnych uchylając się od jakiejkolwiek odpowiedzialności za poniesioną przez niego szkodę narusza art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (j.t. Dz. U. z 1995r. nr 57 poz. 299 ze zm.); 2. potwierdzenie posiadania przez skarżącego praktycznych kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie 8 listopada 1988r. tj. zaświadczenie Urzędu Gminy w B. z dnia 14 września 2001r. znak: [...], postanowienie SN z dnia 22 kwietnia 1968r, III CRN30/68 OSNCP 1969/2/31, a także wyrok SN z dnia 07 listopada 1974r. II CR 526/74. Wskazując na powyższe podstawy skargi o wznowienie postępowania, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zobowiązanie Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych do zwrotu na rzecz skarżącego działki leśnej o pow. 3,35 ha we wsi E. oraz zapłatę odszkodowania za sprzedane grunty rolne o pow. 4,26 ha we wsi Z. oraz zasądzenie od Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych na rzecz skarżącego kwoty 300,- złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu autor skargi o wznowienie postępowania wskazał, że jest osobą pokrzywdzoną przez Naczelnika Gminy B., który nie wykonując postanowień art. 48 ust. 1-3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (DZ. U. nr 40 poz. 268 ze zm.) pozbawił go prawa do przejęcia przed Skarbem Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 7,61 ha położonego we wsi Z. i E. gminy B., w którym skarżący się urodził i pracował do 20 roku życia. Podkreślił, że wójt tej Gminy nabył to gospodarstwo rolne od Agencji Nieruchomości Rolnych, a następnie grunty rolne z tego gospodarstwa rolnego zamienił na działki budowlane, które są sprzedawane. Zdaniem skarżącego w stanie faktycznym sprawy Agencja Nieruchomości Rolnych ponosi odpowiedzialność materialną wobec osoby skarżącego na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (j.t. Dz. U. z 1995r. nr 57 poz. 299 ze zm.), a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 listopada 20Q9r., sygn. akt. I OSK1556/09 zwolnił Agencję Nieruchomości Rolnych od tej odpowiedzialności, nie wskazując żadnego innego organu administracji publicznej, właściwego do naprawienia wyrządzonej skarżącemu szkody. Wskazał, że jest to stanowisko rażąco sprzeczne z treścią załączonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2006r. znak: [...]. W ocenie skarżącego wymiar sprawiedliwości sprawowany przez sądy administracyjne w rozumieniu art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. nr 153 poz. 1269) wymaga, aby Agencja Nieruchomości Rolnych naprawiła wyrządzoną mu szkodę, a nie zajmowała się jedynie sprzedażą gruntów rolnych, bez jakiejkolwiek odpowiedzialności wobec osób poszkodowanych. Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 roku sygn. akt I OSK 1556/09, wniósł o jej oddalenie w całości jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw w rozumieniu art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 276 P.p.s.a. oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska wyjaśnił, że w treści decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2006r. znak: [...], stwierdzono, iż: "na dzień 20 października 1999 roku organem do orzekania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę była Agencja, a organem wyższego stopnia był właściwy minister sprawujący nadzór nad Agencją ". Natomiast skarżący już w skardze kasacyjnej zarzucał naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy przez nieuwzględnienie stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w postanowieniu z dnia 7 września 2006 roku sygn. akt I O W 35/06, zgodnie z którym Agencja jest organem pierwszej instancji w sprawach nieruchomości rolnych przejętych przez Skarb Państwa. Z tych względów, autor odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania uznał, że skarżący nie przywołał żadnych nowych okoliczności oraz środków dowodowych mających wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, że twierdzenie, iż Agencja jest organem pierwszej instancji w sprawach nieruchomości rolnych przejętych przez Skarb Państwa było już podnoszone w poprzednim postępowaniu. Ponadto wskazał, że decyzja, na którą powołuje się skarżący stanowiła element akt administracyjnych zgromadzonych i przekazanych do Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie dotyczącej zaskarżonego postanowienia. Natomiast skarżący był stroną postępowania, w wyniku którego została ona wydana, a więc nie można twierdzić, że nie była mu ona wcześniej znana. Odnosząc się do środków dowodowych wskazanych i załączonych przez skarżącego dla potwierdzenia praktycznych kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa w dacie 8 listopada 1988 roku podniósł, iż posiadanie przez skarżącego kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa nie miało wpływu na wynik tego postępowania. W konkluzji, autor odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania podkreślił, że nowe okoliczności, jak i środki dowodowe muszą być tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym, w jego ocenie wpływu takiego nie ma w/w decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Natomiast skarżący żąda wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, którego przedmiotem była skarga na bezczynność Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, ale skoro brak było podstaw do działania przez Agencję Nieruchomości Rolnych jako organu administracji publicznej i wydania decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie, to brak jest również możliwości złożenia w tym zakresie skargi na jego bezczynność. Z tych względów, uznał, że nie ma podstaw do wznowienia przedmiotowego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 270 P.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Wznowienie następuje wskutek wniesienia skargi (art. 279 P.p.s.a.) przez podmiot uprawniony i na podstawach określonych w art. 271, art. 272, art. 273 P.p.s.a. Skargę musi być zatem wniesiona w terminie określonym w art. 277 P.p.s.a. i opierać się na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, przy czym samo sformułowanie podstawy w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że ten warunek jest spełniony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1968 r. I CZ 122/67 OSNCP 1968 nr 8-9, poz.154). Konieczne jest więc zbadanie, czy twierdzenie skargi stanowi taką ustawową podstawę, bowiem, jeżeli wskazana podstawa nie występuje, skarga podlega odrzuceniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2000 r. III AO 29/99 niepublikowane, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1998 r. III AO 62/98 OSNAPiUS 2000 nr 10, poz. 411, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1999 r. III AO 5/99 OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 564 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r. III CZ 1/07 LEX nr 533907). W niniejszej sprawie skarżący podstawę skargi o wznowienie postępowania sadowego sformułował w sposób odpowiadający przesłankom określonym w art. 273 § 2 P.p.s.a., bowiem powołał się na późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub dowodów, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu. Podkreślić należy, że zarówno nowe okoliczności, jak i nowe środki dowodowe muszą być tego rodzaju, aby ich powołanie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazując zatem na te okoliczności lub dowody, trzeba równocześnie określić, w jakim zakresie ich uwzględnienie mogło zmienić podstawę orzekania, wpływając tym samym na treść samego rozstrzygnięcia. Nowe okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, to takie fakty, z których strona nie mogła skorzystać w postępowaniu prawomocnie zakończonym. Wykrycie, o którym mowa w powołanym przepisie odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i wówczas nieujawnianych, bo nieznanych stronie i dla niej niedostępnych. Natomiast nie odnosi się to do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko przez stronę niedostrzeżonych (por. postanowienie SN z dnia 15 maja 1968 r. sygn. akt I CO 1/68 OSNCP 1969, nr 2, poz. 36, postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2001 r. VI CKN 1515/00 niepubl., postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2006 r. IV 143/05 oraz wyrok NSA z dnia 30 marca 2008 r. I FSK 1839/07 LEX nr 470180). A zatem fakty ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać tj. miała możliwość dostępu do nich nie są objęte hipotezą tego przepisu (por. postanowienie SN z dnia 4 czerwca 2005 r. III CZP 134/04 LEX nr 151652). W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że niemożność skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nie zachodzi, gdy istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby powołania strona tego nie uczyniła (por. .postanowienie SN z dnia 12 września 2007 r. sygn. akt I CZ 105/07 LEX nr 470028, postanowienie SN z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II CZ 43/06 LEX nr 445267, postanowienie SN z dnia 10 lutego1999 r. sygn. akt II CKN 807/98 LEX nr 78214, postanowienie SN z dnia 15 maja 1968 r. sygn. akt I CO 1/68 OSNC 1969/2/36, postanowienie SN z dnia 12 lutego 2004 r. V CZ 158/03 niepublik., a także wyrok NSA z dnia 19 maja 2004 r. sygn. akt GSK 5/04 opublik. w: Monitor Prawniczy 2004/12/535, postanowienie SN z dnia11 sierpnia 2009 r. sygn. akt III PZ 6/09 LEX nr 551889). W przedmiotowej skardze o wznowienie postępowania skarżący jako środek dowodowy, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, a z którego nie mógł on skorzystać w poprzednim postępowaniu, wskazał decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2006 r.: znak: [...] stwierdzającą nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2000 r. [...] uchylającej decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 1999 r. nr [...] i odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] Naczelnika Gminy Bełchatów z dnia [...] listopada 1988 r. znak [...] zmienionej decyzja nr [...] z dnia 31 grudnia 1988 r. (pkt 1) oraz stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] października 1999 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] Naczelnika Gminy Bełchatów z dnia [...] listopada 1988 r. (pkt 2), a także zaświadczenie Urzędu Gminy w B. z dnia [...] września 2001 r. znak:[...] potwierdzające posiadanie przez niego uprawnień do przejęcia gospodarstwa rolnego. Z akt sprawy wynika, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2006 r.: znak: [...] została wydana w postępowaniu, którego stroną był skarżący i stanowiła część akt administracyjnych, przekazanych jako materiał dowodowy sprawy zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 roku sygn. akt I OSK 1556/09. A zatem powołana przez skarżącego decyzja nie jest nowym środkiem dowodowym, z którego nie mógł on wcześniej skorzystać. Natomiast skarga o wznowienie postępowania sądowego nie służy do ewentualnej eliminacji braku aktywności, czy popełnionych przez skarżącego błędów przy prowadzeniu sprawy. Z kolei, odnosząc się do drugiego z powołanych przez skarżącego środka dowodowego, tj. zaświadczenia Urzędu Gminy w B. z dnia [...] września 2001r. znak: [...], potwierdzającego posiadanie przez niego kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie 8 lipca 1988 r. oraz załączonych fragmentów z orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazać należy, że przedmiotem postępowania sądowodministracyjnego była bezczynność Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w przedmiocie wydania decyzji ustalającej prawo skarżącego do gospodarstwa rolnego. Celem tego postępowania nie było jednak ustalanie, czy skarżący jest osobą uprawnioną do nabycia gospodarstwa rolnego i czy posiada do tego odpowiednie kwalifikacje, lecz zbadanie tylko i wyłącznie tego, czy Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych działając jako organ administracji publicznej miał obowiązek wydać decyzję administracyjną ustalającą prawo skarżącego do tego gospodarstwa. Natomiast poglądy Sądu Najwyższego nie są okolicznościami faktycznymi, ani środkami dowodowymi, o których mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że w tej sprawie zachodzi przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 273 § 2 P.p.s.a., ponieważ powołana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie stanowi nowego środka dowodowego w rozumieniu art. 273 § 2 P.p.s.a., gdyż znajdowała się ona w aktach sprawy prawomocnie zakończonej i skarżący mógł się na nią powołać. Natomiast wskazane zaświadczenie Urzędu Gminy B. określające kwalifikacje skarżącego nie dotyczy przedmiotu sprawy, zaś powołane orzeczenia Sądu Najwyższego nie stanowią przesłanek, o których mowa w w/w przepisie. W konsekwencji oznacza to, stwierdzenie braku ustawowej podstawy wznowienia postępowania skutkującej odrzuceniem skargi o wznowienie postępowania sądowego w oparciu o art. 281 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie z art. 199 w związku z art. 200 P.p.s.a., albowiem stosowanie do treści art. 276 P.p.s.a. do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.