II SA/Gl 481/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant St. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2009 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości. Wnioskiem z dnia [...] obecnie skarżąca E.F. zwróciła się do Wydziału Spraw Meldunkowych Urzędu Miasta w C. o wymeldowanie jej byłego męża T.F. z posesji przy ul. [...] w C. W uzasadnieniu tego wniosku podała, iż T.F. ponad [...] temu wyprowadził się z posesji zabierając wszystkie swoje rzeczy osobiste i przedmioty nie będące tylko jego własnością. Wyjechał za granicę, a po powrocie do kraju nie wyraził chęci powrotu do miejsca, w którym jest zameldowany. Nie utrzymuje kontaktu ze skarżącą, ani też nie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r., Nr 139 poz. 993 z późn. zm.) Prezydent Miasta C., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego orzekł o wymeldowaniu T.F. z pobytu stałego w C. przy ulicy [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności oględziny w miejscu zameldowania, kontrola meldunkowa przeprowadzona przez Komisariat [...] Policji w C. oraz przesłuchania świadków i wyjaśnienia stron, wykazały jednoznacznie, że T.F. trwale i dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego. Co prawda z zeznań T.F., jak i jego ojca W.F. wynika, że opuszczenie adresu spowodowane było wyjazdem za granicę w związku z podjęciem tam pracy, a próby dostania się do domu przy ul. [...] podczas pobytu w kraju okazały się bezskuteczne, to jednak T.F. nie podjął żadnych przewidzianych prawem działań w celu umożliwienia mu powrotu do tego domu. Tym samym, zdaniem organu, uznać należy, że zostały spełnione przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ustalono ponadto, że T.F. dokonał wymeldowania na pobyt czasowy za granicę od [...] do [...], jednak miało to miejsce dopiero w toku postępowania o wymeldowanie. W aktach sprawy znajdują się także kopie wyroków w sprawie rozwodowej Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...], sygn. akt [...] i poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia [...], sygn. akt [...], z których wynika m.in., że nie orzeczono o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania stron. Z kolei z odpisu aktu notarialnego z dnia [...], Rep. A Nr [...] notariusz J.M. w C. wynika, że nieruchomość, na której znajduje się sporny dom stanowi wyłączną własność skarżącej. W jednym z zeznań skarżąca przyznała jednak, że nakłady na ten dom czynione były wspólnie z byłym mężem i nie zamierza uchylać się od zwrotu ich części po dokonaniu podziału majątku. Odwołanie od tej decyzji złożył w imieniu T.F. jego ojciec W.F. Zarzucił, że nie zostały wzięte pod uwagę jego wyjaśnienia, że do domu nie został wpuszczony na skutek wymiany zamków przez skarżącą. Dom ten stanowi współwłasność skarżącej i T.F. Nie jest on w stanie przebywać w tym domu z uwagi na pomówienia o popełnienie przestępstwa z art. 207 § 1 kk, o popełnienie którego już wcześniej był oskarżony. Nigdy nie zamierzał skoncentrować swoich planów życiowych w innym miejscu. W domu pozostawił szereg swoich rzeczy, a Sąd Rejonowy w C. przyznał mu do użytkowania pomieszczenia na pierwszym piętrze. Zeznania świadków są niewiarygodne, a wyjaśnienia samej skarżącej należy traktować z dużą ostrożnością. Nie uprawdopodobniono w toku postępowania, że jego zamiarem było opuszczenie domu i skoncentrowanie spraw życiowych w innym miejscu. Rozpoznając to odwołanie, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł o odmowie wymeldowania T.F. ze spornego adresu. W uzasadnieniu organ odwoławczy nawiązał do już wcześniej przeprowadzonego i zakończonego ostateczną decyzją postępowania w przedmiocie wymeldowania T.F. Wówczas również na skutek wniosku skarżącej organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] odmówił dokonania wymeldowania powołując się na okoliczność, iż T.F. nie opuścił definitywnie i nie zerwał więzów łączących go z budynkiem, w którym jest zameldowany. W wyniku złożonego przez skarżącą odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji podzielając stanowisko tego organu. Dalej stwierdzono, że stan faktyczny sprawy co do opuszczenia lokalu nie uległ zmianie w stosunku do sytuacji jaka miała miejsce w [...] roku. Co prawda w międzyczasie doszło do zakończenia sprawy rozwodowej, jednak ostatecznie nie orzeczono o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania stron. W ocenie organu takie orzeczenie ma charakter tymczasowy tj. na czas wspólnego zamieszkiwania byłych małżonków i ulega zmianie w przypadku, gdy dojdzie do podziału majątku. Postępowanie w tym przedmiocie toczy się, a sprawa w sądzie jest zawieszona. Wskazano, że na organie ciąży bezwzględny obowiązek zadbania o należytą reprezentację interesów strony. Tymczasem nie wystąpiono na mocy art. 34 § 1 kpa do sądu rejonowego o wyznaczenie przedstawiciela dla nieobecnego T.F. W dalszej części uzasadnienia przedstawiono przebieg postępowania przed organem pierwszej instancji. Analizując zebrany w sprawie materiał organ odwoławczy przyjął, iż w sprawie nie zaistniała sytuacja określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W szczególności z uwagi na fakt, że T.F. zgłosił w toku postępowania obowiązek wynikający z art. 15 ust. 3 ustawy, to nie można przyjąć, iż zaniechał posiadania lokalu, zrezygnował z prawa do przebywania w tym lokalu, zerwał wszelkie związki z tym lokalem, czy też założył w nowym miejscu ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów. Zasugerowano, że skarżąca usiłuje wykorzystać przepisy meldunkowe do osiągnięcia rezultatu w innej sprawie, co jest niedopuszczalne. Bez znaczenia w ocenie organu pozostaje okoliczność, że T.F. nie podjął działań zmierzających do przywrócenia posiadania, albowiem wobec toczącego się postępowania o podział majątku byłoby to niecelowe i przedwczesne. W skardze na powyższą decyzję skarżąca domaga się jej zmiany i orzeczenia o wymeldowaniu względnie uchylenia i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zarzuca wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, że nie zostały spełnione określone w tym przepisie przesłanki w sytuacji, gdy T.F. opuścił dobrowolnie miejsce zamieszkania przed wszczęciem postępowania. Zarzuciła także sprzeczność istotnych ustaleń poczynionych w sprawie z treścią zgromadzonych dowodów polegającą na przyjęciu, że domaganie się wymeldowania jest nadużywaniem instytucji wymeldowania dla osiągnięcia rezultatu w innej sprawie oraz na uznaniu, że dopełnienie obowiązku zgłoszenia czasowego wyjazdu za granicę dokonane w toku postępowania i deklaracja T.F. o zamiarze zamieszkania pod wskazanym adresem po powrocie do kraju jest wiążąca dla organu. W obszernym uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie swoich zarzutów polemizując ze stanowiskiem organu odwoławczego. Wskazała m.in., że wymeldowanie w żaden sposób nie uszczupla praw do nieruchomości, ani też nie ma wpływu na realizację roszczeń co do podziału majątku. Dodała, że T.F. od czasu, gdy opuścił dom nie utrzymuje kontaktów z nią, jak również z ich wspólnym małoletnim synem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i odwołał się do argumentacji jaką zaprezentował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 1276/08, tut. Sąd odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Na skutek wniesionej przez skarżącą skargi kasacyjnej od tego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 742/09, uchylił zaskarżone postanowienie przyjmując, iż skarżąca w postępowaniu kasacyjnym wykazała, że skarga na decyzję Wojewody [...] została wniesiona z zachowaniem terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja nie jest w ocenie składu orzekającego zgodna z prawem. Zgodnie z przepisem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W rozpoznawanej sprawie organ meldunkowy pierwszej instancji ustalił, iż uczestnik postępowania opuścił dom przy ul. [...] w [...]. Ustalenie to oparte zostało na podstawie szeregu zgromadzonych w sprawie dowodów, a w szczególności zeznań uczestnika, przesłuchania świadków, zeznań stron, oględzin oraz informacji Policji. Z materiału dowodowego wynika także, że uczestnik postępowania podczas sporadycznych pobytów w Polsce zatrzymywał się u swojego ojca. Co prawda zarówno on, jak i jego ojciec twierdzą, że nie został wpuszczony do domu przy ul. [...], jednak nie ulega wątpliwości, że nie podjął żadnych przewidzianych prawem środków w celu umożliwienia mu powrotu do tego domu. Okoliczności opuszczenia miejsca stałego zameldowania muszą być przez organy meldunkowe brane pod uwagę, jednakże podlegają ocenie w kontekście ustalonego stanu faktycznego, w szczególności długości okresu zmiany miejsca pobytu, podejmowanych działań w celu powrotu czy usunięcia przyczyn wymuszających opuszczenie. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne. Z kolei nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (por. orz. NSA z dnia 22.08.2000r., V SA 108/00, z dnia 8.10.1986 r., Sa/Gd 1014/86, z dnia 26.04.1996 r., Sa/Wr 2828/95). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił także, iż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. (por. orz. NSA z dnia 25. 10.2005r. , II OSK 127/05). W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób dostateczny wskazuje, że co najmniej od [...] roku, centrum życiowe uczestnika nie koncentruje się pod adresem, z którego został wymeldowany. Brak jest podstaw do uznania, że adres ten jest obecnie jego miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów zarówno Kodeksu cywilnego, jak i miejscem pobytu stałego w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności. Odnosząc się z kolei do tych twierdzeń organu odwoławczego, które dotyczą braku orzeczenia przez sąd w wyroku rozwodowym o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania oraz nawiązują do toczącego się postępowania w przedmiocie podziału majątku, to stwierdzić przyjdzie, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie wymeldowania nie pozostaje w związku z kwestią posiadania prawa do lokalu. O zameldowaniu przesądza bowiem stan faktyczny, polegający na rzeczywistym zamieszkiwaniu danej osoby pod określonym adresem. Dokonanie wymeldowania nie jest równoznaczne z utratą tytułu prawnego do lokalu i odwrotnie – utrata tytułu prawnego nie rodzi obowiązku wymeldowania. Także w przypadku prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie podziału majątku dorobkowego, rozstrzygnięcie takie nie odnosi się do faktu dotyczącego miejsca zamieszkiwania. Kwestie wpływu tytułu prawnego do lokalu na zameldowanie osoby w danym miejscu były przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 27 maja 2002 roku (Dz.U. Nr 78, poz. 716) przesądził m.in., iż posiadanie uprawnienia (lub jego brak) do lokalu nie ma bezpośredniego wpływu na zameldowanie w nim danej osoby. Tym samym w ocenie Sądu powołanie się przez organ na toczący się proces o podział majątku pozostaje w niniejszej sprawie bez wpływu na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, albowiem nie ta przesłanka stanowiła podstawę tego rozstrzygnięcia. Dodatkowo wskazać przyjdzie, że w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego (art. 5 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności). Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Zamiar ów oznacza skoncentrowanie w danym miejscu swych spraw życiowych, co oczywiście nie uniemożliwia opuszczenia tego miejsca i przebywania pod innym adresem. Opuszczenie takie nie może jednak polegać na zmianie o cechach trwałości i sprowadzać się do zamiaru całkowitego zerwania związków z miejscem zameldowania. O związkach tych nie może świadczyć wyłącznie deklarowana wola zamieszkiwania pod określonym adresem czy też oświadczenie o fakcie zamieszkiwania. W przypadku osoby opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego, obowiązek meldunkowy polega na dokonaniu wymeldowania (art. 15 ust. 1 ustawy). Jeżeli strona takiego obowiązku nie dopełni, wówczas zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy na wniosek lub z urzędu wydaje decyzję w sprawie wymeldowania. W ocenie Sądu organ pierwszej instancji nie przekroczył granic przysługującej mu swobody w ocenie materiału dowodowego przyjmując, iż uczestnik skoncentrował swoje sprawy życiowe w innym miejscu niż adres zameldowania a stan ten nie ma w chwili obecnej charakteru tymczasowego, co uzasadniało dokonanie wymeldowania. Z kolei organ odwoławczy bez uzasadnionych podstaw uznał, że okoliczności faktyczne nie uległy zmianie od czasu zakończenia poprzedniego postępowania w sprawie o wymeldowanie uczestnika, które toczyło się w [...] roku. Uszło uwadze tego organu, że przez [...] uczestnik nie podjął żadnych starań zmierzających do przywrócenia posiadania i powrotu do domu, w którym był zameldowany. Dokonane przez niego zgłoszenie wyjazdu na pobyt czasowy za granicę nastąpiło dopiero w [...], a więc po ponad [...] od wyjazdu. Zgodzić się przyjdzie w tym miejscu ze stanowiskiem skarżącej i organu pierwszej instancji, że tego typu działanie nastąpiło wyłącznie na potrzeby toczącego się już postępowania w przedmiocie wymeldowania. Również na podstawie akt sprawy nie można się dopatrzyć, aby postępowanie przed organem pierwszej instancji uchybiało art. 34 § 1 w zw. z art. 10 kpa, co zdaje się sugerować organ odwoławczy. W szczególności zwrócić przyjdzie uwagę na fakt, że uczestnik postępowania był reprezentowany przez pełnomocnika, a ten z kolei był zawiadamiany o zamiarze przeprowadzenia przez organ dowodu oraz informowany o możliwości wypowiedzenia się w sprawie na każdym jej etapie. Z tych uprawnień skorzystał zresztą w toku postępowania. Ponadto organ pierwszej instancji przesłuchał uczestnika podczas jego pobytu w Polsce. Wskazać wreszcie przyjdzie, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tak ukształtowały instytucję zameldowania, że ma ona służyć wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu stałego pobytu w danym lokalu. Skoro zatem osoba nie przebywa w lokalu z zamiarem stałego pobytu, to jej zameldowanie stanowiłoby w istocie fikcję prawną. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy weźmie pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej rozważania, a w szczególności doprowadzi do rozstrzygnięcia zgodnego z art. 138 k.p.a. Wobec powyższego Sąd uznając zaskarżoną decyzję za wydaną z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy orzekł o jej uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania nie orzeczono, albowiem skarżąca do chwili zamknięcia rozprawy nie złożyła wniosku w tym przedmiocie mimo uprzedniego pouczenia w tym zakresie (art. 210 § 1 p.s.a.).