II SA/Gl 493/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant St. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu. Pismem wniesionym w dniu [...] r. I. B. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w B. o wymeldowanie przebywającego w zakładzie karnym P. P., odbywającego karę pozbawienia wolności do [...] r., z lokalu w B. ul. [...], zgodnie z orzeczonym wyrokiem eksmisyjnym. W trakcie czynności wyjaśniających organ I instancji przesłuchał świadków potwierdzających, że P. P. nie przebywa w przedmiotowym lokalu. Pismo z dnia [...] r. złożył też P. P. oskarżając byłą żonę o chęć wymeldowania go z uwagi na cyt. "zmianę orientacji seksualnej". W piśmie, o którym mowa, P. P. wyjaśnił, że po odbyciu kary z pewnością nie będzie mieszkał z dwiema kobietami i podejmie pracę z zakwaterowaniem. Do tego czasu musi mieć jednak stałe zameldowanie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu P. P. z pobytu stałego przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że P. P. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od [...] r. kiedy to został aresztowany (zdaniem organu aresztowanie nie nastąpiło w miejscu stałego zameldowania). Nadto wobec strony orzeczona została eksmisja z mieszkania co oznacza, że nie ma on prawa w nim zamieszkiwać. W połączeniu z oświadczeniem, że nie zamierza zamieszkać w tym mieszkaniu po opuszczeniu zakładu karnego ocenić należy, jako spełnione, przesłanki trwałego opuszczenia mieszkania przez wyżej wymienionego. P. P. w terminie ustawowym złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu podniósł dalsze zarzuty wobec byłej żony zarzucając jej kłamstwa, chęć pozbycia się go z mieszkania i fałsz w kwestii przesłania do zakładu karnego jego rzeczy albowiem I. B. nie przeprowadziła podziału majątku a tym samym dobytek P. P., jego zdaniem, znajduje się w mieszkaniu. Podkreślił też, że w zakładzie karnym przebywa wbrew swej woli, nie opuścił zatem mieszkania dobrowolnie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję organu I instancji i odmówił wymeldowania P. P. z pobytu stałego. W obszernym uzasadnieniu wskazał, oprócz opisania stanu faktycznego, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym funkcjonuje pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.) jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przepisy ustawy przewidują sytuacje, w których opuszczenie miejsca pobytu stałego nie rodzi obowiązku dokonania wymeldowania, a jedynie konieczność zgłoszenia czasowego pobytu w nowym miejscu. Z art. 8 cytowanej ustawy wynika, że pobyt w określonym miejscu poza adresem pobytu stałego w pewnych okolicznościach nie traci charakteru czasowego - między innymi, gdy wiąże się z pobytem w zakładach karnych i innych tego typu placówkach. Organ II instancji wskazał nadto, że od 5 lutego 2005 r. - zgodnie z art. 1046 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego - komornik wykonując obowiązek opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika na podstawie tytułu wykonawczego, z którego nie wynika prawo dłużnika do lokalu socjalnego lub zamiennego, wstrzyma się z dokonaniem czynności do czasu, gdy gmina wskaże tymczasowe pomieszczenie lub gdy dłużnik znajdzie takie pomieszczenie. Zatrzymanie P. P. i osadzenie w zakładzie karnym w celu odbycia kary pozbawienia wolności nie może być w omawianym przypadku traktowane jako wykonanie prawomocnego wyroku eksmisyjnego. W świetle powyższego, zdaniem Wojewody [...], nie została spełniona przesłanka do wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż nie wykazano, że nastąpiło zdarzenie polegające na trwałym opuszczeniu przedmiotowego lokalu przez P. P. Pismem z dnia [...] r. I. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż w mieszkaniu nie ma żadnych rzeczy byłego męża albowiem część z nich łącznie z prezentami ślubnymi zabrała jego matka, a część ma on w zakładzie karnym. Wskazała także, że z uwagi na popełnienie przez byłego męża zabójstwa i usiłowanie drugiego zabójstwa chciałaby ze względu na dzieci wyprowadzić się do innej dzielnicy. Nie może jednak zamienić mieszkania bowiem pomimo orzeczonej eksmisji były mąż jest nadal w mieszkaniu zameldowany. Strona wskazała także, że w czasie małżeństwa P. P. nie płacił alimentów na dzieci, także obecnie tego nie czyni, nie bierze też udziału w opłacaniu mieszkania. I. B. podniosła wreszcie, iż nie stać jej na opłacenie kosztów komorniczych w celu potwierdzenia, że w mieszkaniu nie ma rzeczy byłego męża. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja drugoinstancyjna wydana została bowiem z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na:. 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r,, V S.A. 2323/02, LEX nr 159183. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r,, V S.A. 1398/02, LEX nr 159189. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji Wojewody [...] o odmowie wymeldowania rozważyć zatem należy, czy P. P. opuścił czy też nie opuścił, w sposób określony powyżej, miejsce, w którym był na pobyt stały zameldowany. W razie bowiem ustalenia, iż pobyt P. P. w lokalu ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy P. P. zamieszkiwał w lokalu położonym w B. przy ul. [...] do czasu aresztowania w październiku [...] r. Od tej pory, tj. od sześciu lat przebywa on w zakładach karnych, a jak wynika z dołączonego do akt administracyjnych pisma Zastępcy Kierownika Działu Ewidencji Zakładu Karnego nr [...] we W. koniec kary przewidywany jest na czerwiec [...] r. tj. za kolejnych [...] lat. W trakcie odbywania przez P. P. kary pozbawienia wolności Sąd Okręgowy w B. prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] rozwiązując z winy męża małżeństwo I. i P. P. nakazał P. P. opuszczenie zajmowanego uprzednio mieszkania, opróżnienie lokalu ze swoich rzeczy i wydanie lokalu w posiadanie I. P. Oceniając w kontekście ustawy o ewidencji ludności przytoczone okoliczności sprawy organ II instancji uznał, iż nie zaszły przesłanki umożliwiające wymeldowanie P. P. z przedmiotowego mieszkania albowiem nie opuścił on lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Przyczyną opuszczenia mieszkania było bowiem zatrzymanie go przez organy ścigania i osadzenie w zakładzie karnym a jego nieobecność ma charakter jedynie czasowy. Pogląd ten Sąd uważa za błędny. Ocena czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być bowiem oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulegnie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie lokalu na pewien okres może być uznane za trwałe jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Zauważyć w tym miejscu należy, iż akta sprawy nie zawierają wprawdzie wyroku orzekającego wobec P. P. karę pozbawienia wolności, nie wiadomo też czy uzyskał on przymiot prawomocności, jednak z przywołanego wyżej pisma Zastępcy Naczelnika Zakładu Karnego wynika, iż zakończenie odbywania kary przez P. P. zatrzymanego w październiku [...] r. przewidywane jest na [...] rok. Dane te organ II instancji winien jednoznacznie ustalić jednak w razie ich potwierdzenia niemal [...] -letni okres kary, zdaniem Sądu niewątpliwie uznany winien być za tożsamy z trwałym opuszczeniem lokalu. Pojmowanie bowiem trwałości jako synonimu określenia "na zawsze" powodowałoby niemożność wymeldowania osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa i przez następnych kilkanaście lat przebywać nie może. Jak to już bowiem wskazano w myśl art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności zameldowanie w lokalu odzwierciedlać ma rzeczywisty pobyt osoby w lokalu. W żadnej mierze interpretacja okoliczności faktycznych nie może zatem prowadzić do sprzecznego z brzmieniem przepisu utrzymywania fikcji pobytu w lokalu osoby, która w rzeczywistości, na mocy prawomocnego wyroku, w mieszkaniu owym nie przebywa i kolejne lata spędzi w zakładzie karnym. Pogląd taki, w odniesieniu do długotrwałych kar pozbawienia wolności, przyjmowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – por. wyrok z dnia 26 września 2007 r. sygn. akt II OSK 1251/06, którego to wyroku tezy skład orzekający tut. Sądu podziela w całej rozciągłości. Wskazać w tym miejscu należy, iż także P. P. sprzeciwiał się wymeldowaniu jedynie z uwagi na obawę przed bezdomnością, z przedmiotowym lokalem od początku podlegającego kontroli postępowania nie wiążąc natomiast przyszłych planów. Stwierdził to jednoznacznie w piśmie z dnia [...] r., w którym wskazał, że z pewnością nie będzie mieszkał w lokalu tym z dwiema kobietami i po zakończeniu kary podejmie pracę wraz z zakwaterowaniem. W tym celu musi jednak posiadać stałe miejsce pobytu. Zauważyć też należy, iż prawomocnym wyrokiem wobec P. P. orzeczono nakaz opuszczenia mieszkania. W konsekwencji utrzymywanie, poprzez odmowę wymeldowania, przez kilkanaście lat fikcji pobytu P. P. w przedmiotowym lokalu sprzeczne byłoby z nałożonym przez Sąd Okręgowy w B. nakazem. Bezprzedmiotową jest natomiast dla omawianej sytuacji ocena czy opuszczeniu przez P. P. mieszkania towarzyszyła dobrowolność. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła badana winna być i oceniana w sytuacji gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Bezprawność owa, o ile przymuszony do opuszczenia mieszkania podjął określone kroki prawne, wyłącza bowiem możliwość wymeldowania osoby z lokalu. Ocena czy dobrowolność owa wystąpiła pozbawiona jest natomiast racji bytu jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych podmiotów lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez działania osoby tej aresztowania. Za nietrafne uznać należy też przywoływanie przez organ II instancji art. 8 ustawy o ewidencji ludności albowiem przepis ten dotyczy obowiązku czasowego zameldowania natomiast nie problematyki wymeldowania z pobytu stałego. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, decyzję organu II instancji uznać należy za naruszającą art. 9 ust. 2b i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] wyda decyzję uwzględniającą zawartą w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na brak stosownego wniosku skarżącej.