II SA/Gl 508/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. T. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2011 r. oddalającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L.T. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnik L. T. w zażaleniu z dnia 27 września 2011 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 września 2011 r. wniósł między innymi o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go z ponoszenia opłat sądowych i wydatków w całości, wskazując na "trudną sytuację gospodarczą" skarżącego, wynikającą z opóźnień w spłacie zobowiązań przez jego dłużników. W związku z powyższym na podstawie art. 252 § 2 oraz art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) pełnomocnikowi skarżącego został wysłany celem wypełnienia i nadesłania do tutejszego Sądu w terminie 7 dni formularz PPF stanowiący urzędowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przesłanym formularzu L. T. oświadczył, że w skład jego majątku wchodzi dom, którego budowa nie została ukończona, udział w nieruchomości rolnej o powierzchni 8 (osiem) ha, akcje spółki [A] S.A. w R., a nadto nie posiada on żadnych innych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3000 (trzy tysiące) euro. Ze skarżącym zamieszkuje wspólnie dwójka małoletnich dzieci, natomiast dochód prowadzonego gospodarstwa domowego wynosi [...] złotych miesięcznie. Rozpatrując złożony wniosek Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 24 października 2011 r. zobowiązał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości, w której zamieszkuje obecnie z córkami oraz udokumentowanie aktualnej wysokości dochodów oraz przeciętnych, miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie się, wyznaczając termin 7 dni na dokonanie tych czynności. Następnie, po bezskutecznym upływie powyższego terminu, postanowieniem z dnia 1 grudnia 2011 r. oddalił on wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Referendarz podniósł, że podane przez wnioskodawcę informacje są niekompletne, brak jest przede wszystkim wykazania miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. Wyklucza to możliwość jednoznacznego stwierdzenia, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było zwolnienie go z kosztów sądowych. Ponadto wobec braku odpowiedzi na wezwanie Sądu uznano, że strona nie wykazała, że zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piśmie z dnia 12 grudnia 2011 r. L. T. zaskarżył powyższe postanowienie w całości. W uzasadnianiu wskazał, że zostało ono wydane na nieistniejącej podstawie prawnej. Dodatkowo niesłuszne - zdaniem skarżącego - przyjęto, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sytuacji, kiedy jedynym źródłem utrzymania jego i jego rodziny jest dochód w wysokości [...] złotych. Podkreślił też, że sytuacja każdego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana indywidualnie, a w niniejszej sprawie nie wzięto pod uwagę faktu utrzymywania przez skarżącego dwójki małoletnich dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 14 grudnia 2011 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2011 r., a który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Powoduje to, że Sąd przejął kompetencje do rozpoznania incydentalnej kwestii przyznania prawa pomocy, jednak bez badania prawidłowości zakwestionowanego postanowienia wydanego przez referendarza. Zarzut skarżącego wydania tegoż postanowienia w oparciu o nieistniejący przepis ustawy nie ma zatem znaczenia dla rozpatrzenia przez Sąd wniosku na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady, a ponadto jest formą dofinansowania strony postępowania sądowoadministracyjnego z budżetu państwa. Udzielenie stronie prawa pomocy powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście oraz obiektywnie niemożliwe. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie NSA z dnia 29 kwietnia 2011 r., II OZ 356/11). Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na urzędowym formularzu z dnia 18 października 2011 r. Podkreślić jednak należy, że w sytuacji kiedy oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu podane przez L. T. we wniosku dane są niewystarczające. Brak jest bowiem informacji o wysokości wydatków skarżącego związanych z utrzymaniem rodziny, co uniemożliwia ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Zasadnie zatem, na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany przez Referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wyjaśnienie okoliczności związanych z miejscem zamieszkania skarżącego i jego rodziny, skoro budynek mieszkalny wchodzący w skład majątku L. T. jest jeszcze nieukończony, a także do nadesłania dokumentów potwierdzających poziom dochodów i wydatków przeznaczanych na utrzymanie siebie i rodziny. Strona w wyznaczonym terminie nie nadesłała jednak żadnych dokumentów ani nie złożyła dodatkowych wyjaśnień. Również w sprzeciwie nie zaprezentowano danych pozwalających na prawidłową ocenę możliwości zapłaty przez skarżącego kosztów sądowych. Sąd zauważa, że strona powinna podejmować takie czynności, które w przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, pozwalałyby je wyjaśnić. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane uniemożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego wnioskującego o prawo pomocy, a nadanie indywidualnego charakteru takiej ocenie, czego domaga się skarżący, jest możliwe tylko po przedstawieniu informacji dotyczących konkretnego gospodarstwa domowego. Zupełnie nie mają znaczenia dla oceny tego stanu rozważania dotyczące różnicy pomiędzy pojęciami "stan majątkowy", "majątek" czy "sytuacja majątkowa", co L. T. podnosi w sprzeciwie. Bowiem ustawowa przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym opiera się na wykazaniu przez stronę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uznał, że nie jest możliwe ustalenie tego faktu w sytuacji, gdy dochód gospodarstwa domowego wynosi miesięcznie [...] złotych, natomiast brak jest danych dotyczących wydatków ponoszonych przez skarżącego na utrzymanie siebie i dwójki małoletnich dzieci. Nawet przyjęcie, że wydatki te kształtują się na przeciętnym poziomie, właściwym dla trzyosobowej rodziny, nie pozwala uznać, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym etapie do kwoty 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wcześniej wpisu od skargi oraz 100 (sto) złotych od wniesionego zażalenia, przy czym podkreślenia wymaga fakt, że obowiązek zapłaty tych kwot rozciąga się na przestrzeni kilku miesięcy. Zestawienie zatem osiąganego dochodu półrocznego (od dnia wniesienia skargi do czasu wniesienia zażalenia) w wysokości [...] złotych z kosztami postępowania w wysokości 200 (dwieście) złotych spowodowało, że Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że uiszczenie kosztów postępowania nastąpi w tym przypadku z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania rodziny. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.