II SA/Gl 520/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga Gajewska (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 17 lutego 2025 r., nr SKO.4106.4.2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 18 grudnia 2024 r., nr [...]. Wnioskiem z dnia 9 lipca 2024 r., złożonym w dniu 15 lipca 2025 r. do [...] Centrum Świadczeń w C., M. G. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Prezydenta Miasta C. (dalej: "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – I. G. (ur. [...] r.). Decyzją z dnia 12 sierpnia 2024 r., nr [...], organ I instancji, na podstawie art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24 ust. 2a i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 323; dalej w skrócie: "u.ś.r.") w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: "u.ś.w.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a."), odmówił przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. W odwołaniu skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności syna, czyli od miesiąca grudnia 2022 r., na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 17 lutego 2025 r., nr SKO.4105.4.2025, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 18 grudnia 2024 r. W uzasadnieniu wskazało na brak zastosowania w sprawie art. 63 u.ś.w., ponieważ wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wpłynął do organu I instancji do dnia 31 grudnia 2023 r. a prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Zdaniem Kolegium, na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem art. 24 ust. 2a u.ś.r., spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., na dzień złożenia wniosku pod warunkiem, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. Przepis art. 63 u.ś.w., umożliwia bowiem przyznanie świadczenia tylko tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły rozpoznać go do dnia 31 grudnia 2023 r. Regulacja ta nie ma natomiast zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków. W osobistej skardze skarżąca zarzuciła powyższej decyzji naruszenie art. 7-8, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozpoznania sprawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób obiektywny, oraz nie zebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie decyzji, jak też brak zbadania przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach, to jest od daty wystąpienia z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności syna, czyli od dnia 15 grudnia 2022 r., w związku z tym naruszenie art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. w związku z art. 69 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi podała, że w dniu 15 grudnia 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności syna w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. (dalej "PZON"). Został on rozpatrzony dnia [...] r. i PZON wydał orzeczenie o niepełnosprawności, od którego skarżąca odwołała się do Wojewódzkiego Zespołu do Spaw Orzekania o Niepełnosprawności w C. (dalej "WZON"), który orzeczeniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy orzeczenie PZON. Od orzeczenia WZON skarżąca odwołała się do Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Rejonowego w C., który wyrokiem z dnia [...] r. sygn. [...] zmienił orzeczenie WZON i ustalił wobec małoletniego syna na okres konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 28 maja 2024 r. Z tego powodu wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., z uwagi na wniosek skarżącej zawarty w skardze, przy braku żądania organu, co do przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie reżimu prawnego w jakim organy powinny rozpatrzyć wniosek skarżącej złożony w dniu 15 lipca 2024 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecnie przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza nowego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. art. 43 pkt 4 u.ś.w.) prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby, w tym przepisie wymienione, jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg osób uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do tego świadczenia (por. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Począwszy od dnia 1 stycznia 2024 r., zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w., w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jak wynika z art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje na wniosek uprawnionego podmiotu. Dopiero złożenie wniosku inicjuje postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.), organy rozpatrując ten wniosek po dniu 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O momencie powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie przesądza wyłącznie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Wskazać należy, że art. 24 u.ś.r. określa zasady, na jakich ustala się okresy przysługiwania świadczeń rodzinnych. Przepis ten odnosi się zatem do jednego z elementów rozstrzygnięcia (decyzji) o prawie do świadczenia rodzinnego, a nie do samego ustalania uprawnienia do konkretnego świadczenia rodzinnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W myśl natomiast art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Regulacja art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi zatem wyjątek od zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, umożliwiając nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 197/18). Wobec powyższego należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane po dniu 31 grudnia 2023 r. na zasadach obowiązujących do tego dnia, i to zarówno od miesiąca złożenia wniosku (art. 24 ust. 2 u.ś.r.), jak i z datą wsteczną od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.), ale zarówno w jednym, jak i drugim przypadku jest to warunkowane spełnieniem materialnych przesłanek z art. 17 u.ś.r. sprzed nowelizacji. W obecnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18. roku życia. Skarżąca jest matką opiekującą się małoletnim synem, który jest osobą niepełnosprawną ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji na okres 3 lat oraz dochowała terminu wynikającego z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Wyrok Sądu Rejonowego w C. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. uprawomocnił się dnia 28 maja 2024 r. (asygnata Sekretarza Sądu). Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony dnia 15 lipca 2024 r. Oznacza to, że wniosek został złożony z zachowaniem terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Konsekwencją tego jest uprawnienie skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małoletnim synem za okres wsteczny, tj. od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie jego niepełnosprawności. W stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zmienił się cel regulacji art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r., gdyż brzmienie wskazanych przepisów nie uległo zmianie w wyniku nowelizacji dokonanej na podstawie u.ś.w. W świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że skarżąca jako opiekun małoletniego i niepełnosprawnego syna znajduje się w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.). Dlatego też organ I instancji winien w toku dalszego postępowania rozpoznać ponownie jej wniosek. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Powołane orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.