II SA/Gl 541/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Asesor WSA Tomasz Dziuk, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j: Dz. U. z 2018r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. D. w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 30 listopada 2020 r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 24 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – M. D. na okres 2019/2021. W toku prowadzonego postępowa ustalono, że zgodnie z wyrokiem rozwodowym Sądu Okręgowego w G. (sygn. akt. [...]) z dnia [...] r. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką zostało powierzone matce, tj. K.D. W dniu 31 sierpnia 2020 r. organ zawiadomił skarżącego, iż zostanie wydana decyzja odmawiająca prawo do świadczenia wychowawczego. Następnie w dniu 22 września 2020 r. skarżący złożył wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie rozstrzygnięcia prawa do świadczenia wychowawczego do czasu wydania postanowienia zmieniającego zarządzenia opiekuńcze względem dziecka. Wobec powyższego postanowieniem z dnia [...] r. zawieszono postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Do organu wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r., sygn. akt [...] , mocą którego zmieniony został punkt 3 ww. wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią M.D. zostało powierzone ojcu. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem [...]r. Organ I instancji zauważył, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U . 2019 r., poz. 2407 ze zm. –dalej "u.p.d.") zasadą jest, iż świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Organ I instancji wskazał, że ustawodawca na potrzeby postępowania administracyjnego, prowadzonego w oparciu o u.p.d. nie przewidział definicji miejsca zamieszkania, stąd przyjęło się korzystać z definicji tego pojęcia, zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, a konkretnie art. 26 § 1. Zwrócił uwagę, miejsce zamieszkania małoletniej zostało określone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] r., co najmniej od prawomocności tego wyroku, do czasu uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...]r. W tym okresie to matka małoletniej była uprawniona do wystąpienia o przyznanie świadczenia wychowawczego. Okoliczność ta uległa zmianie wraz z uprawomocnieniem się ww. postanowienia Sądu Rejonowego w R. . Od tego momentu bowiem, legitymację do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego uzyskał wnioskodawca. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że z uwagi na fakt, iż świadczenie wychowawcze na dziecko: M. D. za sierpień 2020 r. zostało już zrealizowane, a postanowienie zmieniające wyrok rozwodowy stało się prawomocne w dniu [...]r. to należało odmówić wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 30 listopada 2020 r. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji, domagając się zmiany przedmiotowej decyzji i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Podkreślił, że córka zamieszkała z nim w lipcu 2020 r., a w dniu 24 sierpnia 2020 r. została zameldowana na pobyt stały i od tego czasu pozostawała pod jego wyłączną opieką, na co zgodę wyraziła jej matka. O powyższym został powiadomiony MOPS w R. , w związku z czym organ I instancji wstrzymał wypłatę świadczenia matce. Zdaniem odwołującego od dnia 1 września 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. był on wyłącznie uprawnionym do złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, w sierpniu świadczenie zostało bowiem zrealizowane na rzecz matki dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (zwanej dalej Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Organ odwoławczy uznał, że strona nie spełnia wymogów formalno-prawnych do przyznania świadczenia w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 30 listopada 2020 r. w świetle art. 4 ust. 2 pkt. 1 u.p.d., bowiem świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej. Podkreślono, iż zamieszkania nie można mylić z zameldowaniem. Nadto zgodnie z art. 26 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władza rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo z tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wyrok stal się prawomocny w zakresie zmiany władzy rodzicielskiej w dniu 1 grudnia 2020 r. w związku z tym, jeżeli dziecko przebywało u ojca od lipca 2020 r., to wymagało zmiany zarządzeń opiekuńczych. Podkreślono, iż postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. jest zaskarżalne w trybie art. 579 Kodeksu postępowania cywilnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO skarżący wniósł o uchylenie i zmianę wydanych decyzji na korzyść skarżącego, podnosząc zarzuty zawarte w odwołaniu. Dodatkowo wskazał, że decyzją nr [...] Prezydent Miasta w R. uchylił od 1 września 2020 r. prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego byłej żonie na rzecz córki, uzasadniając, że córka od dnia 11 sierpnia 2021 r. jest pod wyłączną opieką ojca, który obecnie sprawuje bezpośrednią opiekę nad córką. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że w związku z wnioskiem organu i wobec braku sprzeciwu skarżącego, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na córkę w okresie od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. Podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.d., świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (dotyczącego sprawowania opieki naprzemiennej przez obojga rodziców). Istotną zatem przesłanką, służącą ustaleniu prawa do tego świadczenia, jest wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu jednego z rodziców. W realiach rozpoznawanej sprawy okoliczność wspólnego zamieszkiwania skarżącego z córką ma charakter złożony. Według zapewnień skarżącego począwszy od lipca 2020 r. jego córka nie zamieszkuje z matką, lecz ze skarżącym. Tymczasem zgodnie z wyrokiem rozwodowym, który zapadł przed Sądem Okręgowym w G. (sygn. akt. [...]) z dnia [...] r. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką zostało powierzone matce, tj. K. D. . Dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r., sygn. akt [...], orzeczono o zmianie zawartego w wyroku rozwodowym rozstrzygnięcia w zakresie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią M. D. zostało powierzone ojcu. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem [...] r. Organy obu instancji skoncentrowały się wyłącznie na powyższej treści wyroku rozwodowego, wywodząc z niej negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia w okresie od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. Według organów obu instancji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądu powszechnego, zmieniającego treść wyroku rozwodowego w zakresie dotyczącym miejsca zamieszkania córki skarżącego organy władzy publicznej zobligowane są respektować dotychczasowe brzmienie tego wyroku, do czasu uprawomocnienia się postanowienia zmieniającego wskazany wyrok. W ocenie Sądu, takie stanowisko Kolegium, choć co do zasady jest słuszne, to jednak w realiach rozpoznawanej sprawy nie może zostać zaakceptowane jako argument przesądzający o zasadności odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia w okresie od dnia 1 września 2020 do dnia 30 listopada 2020 r. Zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy należało wziąć pod uwagę okoliczność złożenia przez skarżącego do Sądu Rejonowego w R. wniosku o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej, na skutego którego Sąd ten prowadził postępowanie o sygn. akt [...] (odpis wniosku znajduje się w aktach administracyjnych sprawy (k. 17 akt. adm.). Ponadto organy nie wyjaśniły jednoznacznie, czy twierdzenia skarżącego, że córka mieszka z nim od lipca 2020 r. znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym, a także, czy matka małoletniej pobierała na córkę świadczenie wychowawcze. Jak wynika jedynie z oświadczenia skarżącego, w sierpniu 2020 r. świadczenie zostało wypłacone matce K. D. , następnie decyzją nr [...] Prezydent Miasta w R. uchylił od 1 września 2020 r. prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego byłej żonie na rzecz córki. W ocenie Sądu za koniecznością uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności (po ich uprzednim, dokładnym wyjaśnieniu) przemawia wynikający z art. 4 ust. 1 u.p.d. cel wprowadzenia przez ustawodawcę świadczenia wychowawczego, którym jest ‘częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". W projekcie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) wskazano, że ‘celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Rodziny wychowujące potomstwo będą mogły otrzymać nowe świadczenie wychowawcze. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18 roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci." Ponadto w projekcie wskazano, że "istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3123/14, treść art. 4 ust. 1 ustawy jest jasna i nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych. Natomiast ustawodawca używając w tym przepisie takich pojęć jak: "wydatki", "opieka", "zaspokojenie potrzeb", które charakteryzują faktyczne działania, odwołuje się do ich rzeczywistego ponoszenia lub realizowania przez podmiot uprawniony do świadczenia (matkę, ojca, opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie powyższy cel ustawy bez wątpienia nie zostanie zrealizowany w sytuacji, w której: - jedno z rodziców dziecka, któremu w wyroku rozwodowym powierzono władze rodzicielską, przestało zamieszkiwać z dzieckiem i w konsekwencji tego decyzją administracyjną uchylono wcześniejszej przyznane mu świadczenie wychowawcze, - jednocześnie drugie z rodziców zamieszkuje z dzieckiem i wystąpiło o zmianę wyroku rozwodowego poprzez powierzenie mu władzy rodzicielskiej, lecz rozstrzygnięcie w tym zakresie jeszcze nie zapadło (lub jest nieprawomocne) i z tego powodu wniosek tego rodzica o przyznanie świadczenia nie został uwzględniony. W powyższej sytuacji świadczenie wychowawcze nie przysługiwałoby żadnemu z rodziców, co byłoby nie do pogodzenia z celem ustawy. Okoliczności tej w niniejszej sprawie organy nie dostrzegły. Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady praworządności (art. 6), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8) oraz zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80) oraz obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 u.p.d., art. 4 ust. 2 pkt. 1 u.p.d. i art. 4 ust. 2 pkt. 2 u.p.d. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Organ przyjmie, że w sytuacji, w której skarżący wystąpił o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie dotyczącym władzy rodzicielskiej możliwe jest przyznanie mu wnioskowanego świadczenia także w okresie, w którym córka zamieszkiwała wraz ze skarżącym i pozostawała na jego utrzymaniu przed wydaniem i uprawomocnieniem się postanowienia, zmieniającego wyrok rozwodowy, a także czy świadczenie wychowawcze w tym okresie przysługiwało matce. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak sentencji.