II SA/Gl 547/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi N. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...]. Wnioskiem, który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w dniu 27 lutego 2020 r. N. W. (dalej skarżący) wystąpił o przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - syna T. W.. W toku prowadzonego postępowania organ postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił to postępowanie, zgodnie z wnioskiem skarżącego w związku z toczącym się postępowaniem w sądzie powszechnym, po zakończeniu którego organ postanowieniem z dnia [...] r. podjął zawieszone postępowanie, a następnie informacją nr [...] z dnia [...] r. postanowił o przyznaniu na T. W. świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r, a decyzją nr [...] z dnia [...] r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 lutego 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. W podstawie prawnej decyzji, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G. - Specjalista koordynujący zadania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. przywołał art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 8, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13a i art. 18 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) oraz rozporządzenia wykonawcze. W uzasadnieniu organ odwołując się do przepisów ustawy wskazał komu przysługuje świadczenie wychowawcze. Następnie stwierdził, że świadczenie to nie przysługuje m.in. jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. W niniejszej sprawie ustalono, że w dniu 17 grudnia 2020 r. przedłożono postanowienie Sądu sygn. akt [...] z dnia [...] r. rozwiązujące rodzinę zastępczą dla T. W., które uprawomocniło się w dniu [...] listopada 2020 r. Uwzględniając powyższe w okresie od 1 lutego do 31 października 2020 r. postanowiono odmówić wnioskowanego świadczenia, ponieważ dziecko przebywało w rodzinie zastępczej, która rozwiązana została dopiero od listopada 2020 r. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Podkreślił, że syn przebywał pod jego opieką od listopada 2019 r., co potwierdza zaświadczenie z Ośrodka Pieczy Zastępczej i Wspierania Rodziny. Dodał, że nie powinien być "odpowiedzialny" za długie oczekiwanie na rozprawę, spowodowane wprowadzeniem stanu zagrożenia epidemiologicznego. Stwierdził, że wnioskowane świadczenie należy się jego synowi, tym bardziej, że według oświadczenia matki zastępczej zrezygnowała ona z pobierania świadczenia, gdy syn u niej nie przebywał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu złożonego odwołania utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło przebieg postępowania przyznając, iż skarżący złożył wniosek o ustalenie uprawnienia do świadczenia wychowawczego w dniu 27 lutego 2020 r., a następnie skarżący wystąpił o zawieszenie postępowania w związku z toczącym się postępowaniem w sądzie o rozwiązanie rodziny zastępczej. Kolegium odwołując się do treści art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stwierdziło, że świadczenie nie przysługuje m.in. gdy dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] została rozwiązana rodzina zastępcza ustanowiona postanowieniem Sądu z dnia [...] r., a uprawomocnienie tego postanowienia nastąpiło w dniu [...] listopada 2020 r. To przesądza o tym, że zachodzą okoliczności wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy, czyli zaistniały okoliczności do odmowy świadczenia w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. Zaskarżając decyzję Kolegium, utrzymującą odmowną decyzję organu pierwszej instancji, zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 lutego do 31 października 2020 r. w sytuacji, gdy w tym czasie małoletni T. przebywał pod pieczą ojca oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym pominięciu faktu, iż małoletni syn skarżącego przebywał pod pieczą ojca już od dnia [...] listopada 2019 r., to jest jeszcze przed formalnym rozwiązaniem rodziny zastępczej. Wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu podniósł, że z zaświadczenia Centrum Pieczy Zastępczej i Wspierania Rodzin w G. z dnia [...] r. wynika, że małoletni T. znajdował się pod jego pieczą (pieczą ojca) od [...] listopada 2019 r. . Wprawdzie w okresie od lutego do października 2020 r. rodzina zastępcza nie została jeszcze rozwiązana, ale w rzeczywistości dziecko w tej rodzinie już nie przebywało. Nie jest możliwe natychmiastowe uzyskanie orzeczenia Sądu w przedmiocie rozwiązania pieczy zastępczej. Wymaga to przeprowadzenia postępowania sądowego, które z reguły trwa kilka miesięcy. Świadczenie wychowawcze przysługuje jednak rodzicowi lub innej osobie faktycznie sprawującej pieczę nad dzieckiem. W tym przypadku nie można zaprzeczyć, że małoletni przebywał u ojca, który zaspokajał w tym czasie wszystkie potrzeby dziecka. Skarżący podkreślił, że przepis na który powołuje się Kolegium nie może mieć zastosowania w sytuacji, kiedy w rzeczywistości dziecko nie pozostaje w pieczy zastępczej, a fakt wyłącznie formalnego istnienia rodziny zastępczej nie może powodować pozbawienia rodzica prawa do świadczenia wychowawczego, którego celem, jak wynika z ustawy, jest częściowe pokrycie wydatków związanych wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Z art 4 ust. 2 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje pod opieką matki albo ojca, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Nadto wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn.Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 cytowanej), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.). Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna w okresie od dnia 1 lutego do 31 października 2020 r. Podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 8 ust. 1 pkt 2, w myśl którego świadczenie to nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Istotną zatem przesłanką, służącą ustaleniu prawa do tego świadczenia, jest wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu rodziców. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. W realiach rozpoznawanej sprawy T. W.(syn skarżącego), po śmierci matki, postanowieniem Sądu Rejonowego w G. dnia [...] r. sygn. akt [...] umieszczony został w rodzinie zastępczej A. R. Nie jest jednak sporny fakt, że pomimo formalnego istnienia rodziny zastępczej od dnia [...] listopada 2019 r. małoletni pozostawał pod opieką swego ojca - obecnie skarżącego i od tego momentu wspólnie z nim zamieszkuje w G. przy ulicy [...]. Fakt ten potwierdza tak sam skarżący (oświadczenie z dnia [...] r.), jak również Centrum Pieczy Zastępczej i Wspierania Rodziny w G. (zaświadczenia z dnia [...] r., a także zaświadczenie z dnia [...] r.). Dopiero jednak postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] rozwiązano rodzinę zastępczą w osobie A. R., które prawomocne stało się z dniem [...] listopada 2020 r. Organy obu instancji skoncentrowały się wyłącznie na treści ostatnio wymienionego postanowienia Sądu, wywodząc z niej negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Uwzględniając to postanowienie organ pierwszej instancji informacją nr [...] z dnia [...] r. przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze w okresie w okresie od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r. oraz odrębną decyzją-nr [...] z dnia [...] r. utrzymaną w mocy zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmówił skarżącemu przyznania tego świadczenia w okresie od 1 lutego 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. W ocenie Sądu, stanowiska takiego w realiach rozpoznawanej sprawy nie można zostać zaakceptować. Braku orzeczenia Sądu o rozwiązaniu rodziny zastępczej nie można traktować jako argumentu przesądzającego o zasadności odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia w okresie od dnia 1 lutego do 31 października 2021 r. Zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy należało wziąć pod uwagę szczególne okoliczności sprawy oraz ocenić je w świetle celu, jaki przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu w życie przepisy będące podstawą rozstrzygnięcia. Z treści art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika cel wprowadzenia przez ustawodawcę świadczenia wychowawczego, którym jest "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". W projekcie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) wskazano, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Rodziny wychowujące potomstwo będą mogły otrzymać nowe świadczenie wychowawcze. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18 roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci." Ponadto w projekcie wskazano, że "istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3123/14 treść art. 4 ust. 1 ustawy jest jasna i nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych. Natomiast ustawodawca używając w tym przepisie takich pojęć jak: "wydatki", "opieka", "zaspokojenie potrzeb", które charakteryzują faktyczne działania, odwołuje się do ich rzeczywistego ponoszenia lub realizowania przez podmiot uprawniony do świadczenia (matkę, ojca, opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego). Zdaniem Sądu przedstawiony powyżej cel ustawy bez wątpienia nie zostanie zrealizowany w sytuacji, w której ojciec dziecka, które formalnie, zgodnie z orzeczeniem Sądu, pozostaje jeszcze w pieczy zastępczej, ale faktycznie przebywa razem z ojcem, który ponosi wszelkie koszty związane z jego utrzymaniem, pozbawiony zostanie przedmiotowego świadczenia. Orzekające w sprawie organy zupełnie pominęły fakt przebywania syna wraz z ojcem, odwołując się jedynie do treści wydanego w sprawie postanowienia Sądu. Nie wyjaśniły podkreślanej przez skarżącego kwestii wspólnego zamieszkiwania, jak również w żaden sposób nie ustaliły, czy świadczenie wychowawcze pobierała dotychczasowa opiekunka syna skarżącego – tj. pełniąca obowiązki rodziny zastępczej A. R. Wprawdzie w odwołaniu skarżący wskazał, że "matka zastępcza... zrezygnowała z pobierania 500+ na T. ponieważ już tam nie przebywał", ale organ odwoławczy nie wypowiedział się w tym zakresie i samodzielnych ustaleń nie poczynił. W przypadku, gdy potwierdziłoby się twierdzenie skarżącego, doszłoby do sytuacji gdy świadczenie wychowawcze nie przysługiwałoby żadnemu z opiekunów dziecka, co byłoby nie do pogodzenia z celem ustawy i niewątpliwie doszłoby do pokrzywdzenia dziecka, na potrzeby którego to świadczenie jest przyznawane. Okoliczności tej w niniejszej sprawie organy nie dostrzegły. Zdaniem Sądu nietrafne było odwołanie się Kolegium tylko do treści postanowienia Sądu z dnia [...] r. sygn. akt [...] w kwestii trwania rodziny zastępczej i w związku z tym uznanie braku podstaw do przyznania świadczenia wychowawczego skarżącemu, w świetle jego twierdzeń, że syn zamieszkiwał z nim i to on sprawował nad małoletnim faktyczną opiekę. Jak zasadnie stwierdził sam skarżący w skardze nie jest możliwe natychmiastowe orzeczenie Sądu w przedmiocie rozwiązania pieczy zastępczej, z reguły trwa to co najmniej kilka miesięcy. Nie można zaś w sytuacji, gdy w okresie tym dziecko przebywa pod opieką swego ojca i to on zaspokaja wszystkie jego potrzeby, pomimo formalnego trwania rodziny zastępczej, powodować pobawienia rodzica prawa do świadczenia wychowawczego – na częściowe pokrycie wydatków zwiaznych z wychowywaniem dziecka i zaspokajaniem jego potrzeb. Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7., art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady praworządności (art. 6), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8) oraz zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80) oraz obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt. 1., art. 4 ust. 2 pkt. 2., a także art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Organ przyjmie, że w sytuacji, w której skarżący faktycznie zamieszkując wraz z synem i sprawując nad nim władzę rodzicielską, możliwe jest przyznanie mu wnioskowanego świadczenia na okres, w którym syn wraz z nim zamieszkiwał i pozostawał na jego utrzymaniu, także przed wydaniem i uprawomocnieniem się postanowienia sądu powszechnego rozwiązującego rodzinę zastępczą, jednak dopiero po jednoznacznym ustaleniu, że świadczenia wychowawczego w tym okresie nie pobierała na syna skarżącego- A. R., pełniąca obowiązki rodzinny zastępczej. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak sentencji.