II SA/Gl 548/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi D. D., R. D., W. D., K. D., S. D., J. D. i G. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Wnioskiem z dnia 31 grudnia 2009 r. D. D., R. D., W. D., K. D., S. D., J. D. i G. D. wystąpili do Prezydenta Miasta T. o zwrot nieruchomości lub ich części wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa, trzema orzeczeniami Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. tj. z dnia [...] r., [...] r. oraz [...] r Pismami z dnia 16 sierpnia 2012 r. i z dnia 14 września 2014 r. działający w imieniu wymienionych powyżej wnioskodawców pełnomocnik wystąpił o przyspieszenie wydania decyzji o zwrocie nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...], wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jako właściwego do rozpatrzenia złożonego wniosku. Pismem z dnia 21 lutego 2013 r. działający przez pełnomocnika wnioskodawcy zwrócili się do Starosty [...] z wnioskiem o rozdzielnie spraw według numerów działek ewidencyjnych i przydzielenie odrębnych sygnatur. Pismem z dnia 6 listopada 2013 r. Starosta [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 2637 m², położonej w T. przy ulicy [...], a postanowieniem z dnia [...] r. wydzielił do odrębnego postępowania wnioskowane do zwrotu działki, w tym również działkę zabudowaną przedszkolem. Po rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawców złożonego na powyższe postanowienie, Wojewoda stwierdził niedopuszczalność wniesienia zażalenia, wskazując, iż nie istnieje przepis prawa, który przewidywałby możliwość wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Następnie po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] r. Starosta [...], przywołując w podstawie prawnej art. 136 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 782 ze zm.) i art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w T. przy ulicy [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 2637 m², stanowiącej własność Gminy T. w zarządzie Przedszkola nr [...], zapisaną w KW nr [...]. W uzasadnieniu, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania stwierdzono, że przesłanki zwrotu nieruchomości określa art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że nieruchomość staje się zbędna na cel wywłaszczenia gdy mimo upływu siedmiu lat od dnia w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo mimo upływu dziesięciu lat, od tego dnia - cel ten nie został zrealizowany. Co do zasady więc konieczne w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie celu na jaki została ona wywłaszczona, a następnie zbadanie przesłanek realizacji celu wywłaszczenia wskazanych w wymienionym art. 137 ustawy. Badając przesłanki wywłaszczenia przedmiotowej działki nr [...] ustalono, że stanowi ona część pierwotnej działki nr [...] objętej orzeczeniem o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] r.. Mocą tego orzeczenia wywłaszczeniu na rzecz państwa- Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. ulegała nieruchomość rolna P. D. o powierzchni 8,4356 ha oznaczona jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...]. Zgodnie z treścią tego orzeczenia celem wywłaszczenia była realizacja narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z art. 216 ust. 2 cytowanej ustawy przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości stosuje się także do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie m.in. art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. W niniejszej sprawie - celem objętym narodowym planem gospodarczym była rozbudowa miasta T. Wśród zgromadzonych dokumentów znajduje się odpis Zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] r., którym ustalono wstępną lokalizację osiedla "B" i "C" w N., W treści tego Zaświadczenia organ przywołał ustalenia lokalizacji ogólnej Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w W. z dnia [...] r. znak [...] o budowie miasta N. Uzasadniono w nim wywłaszczenie gruntów rolnych położonych w obszarze miasta T. o obszarze 26,4300ha. Organ uznał, że celem wywłaszczenia była rozbudowa miasta T. Przeprowadzone w dniu 23 listopada 2014 r. oględziny działki nr [...] wykazały, iż nieruchomość ta pozostaje w zarządzie i użytkowaniu przedszkola publicznego nr [...]. Na nieruchomości usytuowany jest budynek przedszkola, plac zabaw, teren zielony i ogrodzenie. Obecne zagospodarowanie tego terenu wskazuje na zrealizowanie celu wywłaszczenia, jakim była rozbudowa miasta. Pełnione funkcje oświatowo - wychowawcze przedszkola stanowią cel publiczny, którego realizacja uzasadniała wywłaszczenie. W świetle poczynionych ustaleń organ stwierdził, iż cel wywłaszczenia w postaci realizacji narodowych planów gospodarczych, rozumiany jako budowa miasta T., został na przedmiotowej działce zrealizowany, a tym samym wywłaszczona nieruchomość nie stała się zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli, reprezentowani przez pełnomocnika, wnioskodawcy. Zaskarżając w całości decyzję Starosty [...] zarzucili decyzji naruszenie: art. 107 § 1 i § 2 w związku z art. 6 i w związku z art. 11 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie zaskarżonej decyzji, w której rozstrzygnięcie pozostaje w całkowitej sprzeczności z treścią uzasadnienia (odmowa zwrotu działki nr [...], a w uzasadnieniu odniesienie do działki nr [...]); art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez bezzasadną odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy cel wywłaszczenie nie został zrealizowany a organ w żadnym zakresie nie zbadał przesłanek wskazanych w tym przepisie; art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 cytowanej ustawy poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany pomimo upływu wskazanych tam terminów, a z całą pewnością nie został zrealizowany na całej nieruchomości; art. 7 w związku z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomości , a w szczególności pominięcie, że cześć działki nr [...] nie została w żaden sposób zagospodarowana. Uwzględniając powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie decyzji Starosty [...] i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie o uchylenie tej decyzji i orzeczenie o zwrocie nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położoną w T. przy ulicy [...], ewentualnie na podstawie art. 132 § 1 Kodeksu wnieśli o wydanie przez Starostę [...] nowej decyzji i orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu wskazali na całkowitą sprzeczność sentencji przedmiotowej decyzji z jej uzasadnieniem, podczas, gdy w sentencji wymieniona jest działka nr [...], to z treści jej uzasadnienia wynika, że postępowanie dotyczy działki nr [...]. Naruszenie art. 107 § 1 i § 3 w związku z art. 6 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego skutkuje zatem wadliwością uzasadniającą uchylenie decyzji z tego powodu, że nie poddaje się kontroli i ocena jej legalności nie jest możliwa. Niezależnie od powyższego pełnomocnik wskazał, że organ nie wyjaśnił motywów dla których cały przedmiotowy teren miałby rzekomo zostać zagospodarowany na cel "typowo mieszkalny", a nadto w rzeczywistości tylko na części przedmiotowej działki jest budynek przedszkola i boisko. W pozostałej części obszar ten nie został zagospodarowany trwałymi elementami, a wyłącznie stanowi tereny zielone porośnięte trawą, krzewami i drzewami. Nie znajduje się na nich żadna infrastruktura techniczna, która mogłaby wskazywać, iż na tym terenie został zrealizowany cel wywłaszczenia. W ocenie strony teren ten poza częścią na której znajduje się budynek i boisko, nie jest wcale zagospodarowany. Na wywłaszczonym terenie zamiast budynków mieszkalnych znajdują się tereny zielone. Trudno bowiem za realizację celu wywłaszczenia uznać samo ogrodzenie tego terenu, czy też plac zabaw. Stąd też przynajmniej część tej nieruchomości, która nie została wykorzystana winna być zwrócona, gdyż jako niezabudowana nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania, Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu przyznał, że Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego zezwoleniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 4 i art. 6 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zezwoliła Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T., jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na nabycie pod budowę osiedla mieszkalnego nieruchomości położnych w T. przy ulicy [...] o łącznej powierzchni ok. 26,43ha. Wśród tych nieruchomości znajdowała się także nieruchomość należąca do P. D. (oznaczona jako pgr nr [...] o powierzchni 3,3750ha). Następnie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzeczeniem z dnia [...] r., na podstawie art. 1, art. 10, art. 21 i art. 33 wymienionego powyżej dekretu, orzekło o wywłaszczeniu, za odszkodowaniem, na rzecz Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T., nieruchomości położnej w T. oznaczonych jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...], stanowiących własność P. D. Nieruchomości te ulegały w toku realizacji zadań dalszemu podziałowi. Obecna działka nr [...] o powierzchni 0.2637ha - będąca przedmiotem niniejszego postępowania- powstała w wyniku podziału dawnej parceli gruntowej nr [...] o powierzchni 3,3750ha. Z odpisu księgi wieczystej wynika, ze stanowi ona obecnie własność Gminy Miasta T., a jej zarządcą, na podstawie decyzji Prezydenta Miasta T. nr [...] z dnia [...] r., jest Przedszkole nr [...] w T. Następnie odwołując się do treści przepisów – a w szczególności art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ podkreślił, że w orzeczeniu wywłaszczeniowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] r. cel wywłaszczenia nie został wyraźnie sprecyzowany - nieruchomość została przeznaczona pod realizację narodowych planów gospodarczych. Cel wywłaszczenia ustalony został na podstawie dalszych okoliczności sprawy. Konkretniejsze przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości wynika z oznaczenia podmiotu na wniosek którego doszło do wywłaszczenia - tj. Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. Celem wywłaszczenia była więc budowa osiedla, co nie ogranicza się jedynie do stawiania budynków mieszkalnych, ale obejmuje tworzenie całej infrastruktury miejskiej niezbędnej dla zaspokojenia różnorakich potrzeb mieszkańców. Do niej niewątpliwie można zaliczyć budowę przedszkola. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz całą infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom, w tym zieleń, parkingi, komunikację pieszą, place zabaw dla dzieci, a także rożnego rodzaju budynki usługowe. W ocenie organu nadzoru stan faktyczny i obecne zagospodarowanie działki nr [...] o powierzchni 0,2637ha potwierdza wykonanie celu wywłaszczenia w rozumieniu "realizacji narodowych planów gospodarczych" w związku z budową osiedla mieszkaniowego. Wywłaszczona działka nie stanowi nieużytku, jest zabudowa budynkiem przedszkola, a w pozostałej części zagospodarowana jest placem zabaw i terenem zielonym. W ocenie organu nie jest więc zbędna na cel jej wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ustawy, gdyż cel ten został na niej osiągnięty. Organ odwoławczy wyjaśnił też, że w decyzji pierwszej instancji zaistniał błąd pisarki dotyczący numeru tej działki, który został sprostowany postanowieniem Starosty [...] z dnia [...] r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] r. Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] złożyli, reprezentowani przez pełnomocnika, D. D., R. D., W. D., K. D., S. D., J. D. i G. D. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] a także poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili: naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie i dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, a w szczególności; - zaniechanie precyzyjnego ustalenie, jaki był cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości (organ sam przyznał, że nie został on w orzeczeniu wywłaszczeniowym wyraźnie sprecyzowany); - niedopuszczalne domniemanie rzeczywistego celu wywłaszczenia na podstawie aktu prawnego stanowiącego podstawę wywłaszczenia; - bezpodstawne przyjęcie, że wystarczającym doprecyzowaniem celu wywłaszczenia jest ustalenie, że na nieruchomości zrealizowany został "narodowy plan gospodarczy" - nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego w celu ustalenia rzeczywistego celu wywłaszczenia, - całkowite pominięcie faktu, że Starosta [...] nie uzupełnił materiału dowodowego o dokumenty geodezyjne, w szczególności oryginały map potwierdzających granice nieruchomości objętej postępowaniem podczas gdy: - obowiązkiem organu administracji w sprawie o zwrot nieruchomości jest dokładne ustalenie, jaki był cel wywłaszczenia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości; - dopiero ustalenie rzeczywistego celu wywłaszczenia, w oparciu o wszystkie dostępne dowody pozwala na ocenę, czy cel ten został zrealizowany, a więc ocenę spełnienia podstawowej przesłanki odmowy zwrotu; - oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym skutkuje wadliwością oceny wyrażonej w decyzji; - określenie przedmiotu postępowania, w tym granic nieruchomości stanowi podstawowy obowiązek organu administracji i powinien być skorygowany w postępowaniu odwoławczym; - postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy, a organ odwoławczy nie może pominąć istotnych błędów i zaniechań w zbieraniu dowodów przez organ pierwszej instancji. W konsekwencji doprowadziło to do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Starosty [...] podczas gdy, wobec istotnych braków postępowania wyjaśniającego organ drugiej instancji winien był albo uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia (art. 138 § 2) ewentualnie uchylić tę decyzję i orzec co do istotny sprawy (art. 138 § 1 pkt 2). Doprowadziło to do naruszenia art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez bezpodstawną odmowę zwrotu na rzecz skarżących wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, podczas gdy: - odmowa zwrotu może nastąpić dopiero po ustaleniu, jaki był rzeczywisty cel wywłaszczenia i ustaleniu, że cel ten został zrealizowany; - odmowa zwrotu nieruchomości bez wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego sprawy jest przedwczesna i dowolna; - jeżeli na nieruchomości zrealizowana została inna inwestycja niż ta, która miała być celem wywłaszczenia, to nie może ona stanowić podstawy do odmowy zwrotu nieruchomości, gdyż jedyną podstawą odmowy jest realizacja celu wywłaszczenia; - nawet w przypadku przeprowadzenia wyczerpującego postępowania i uznania, że konkretny cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, w każdym przypadku zwrotowi podlega niezagospodarowana zgodnie z tym celem pozostała jej część. Uzasadniając skargę rozwinięto postawione zarzuty podkreślając, że organy nie ustaliły w sposób wyraźny celu wywłaszczenia, a stąd nie mogło zapaść w takich okolicznościach rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy. Wskazany w orzeczeniu wywłaszczeniowym cel - "realizacja narodowych planów gospodarczych" nie jest precyzyjny, stąd organ w prowadzonym postępowaniu winien w pierwszej kolejności ustalić dokładnie, na czym ów cel wywłaszczenia miał polegać. Dopiero bowiem po jego precyzyjnym ustaleniu organ mógł ocenić, czy cel ten został czy też nie został zrealizowany. W ocenie skarżących organy obu instancji nie wywiązały się z podstawowego obowiązku i nie ustaliły jaki był rzeczywisty cel wywłaszczenia. Nie można bowiem tego celu ustalać np. poprzez odwołanie się do tytułu dekretu będącego podstawą wydanych orzeczeń wywłaszczeniowych, nie można go też domniemywać. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że nie można zgodzić się z twierdzeniem skargi, iż cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego w ramach realizacji narodowych planów gospodarczych, został ustalony poprzez jego domniemanie. Cel wywłaszczenia, nie określony precyzyjnie w samym orzeczeniu z dnia [...] r., ustalony został na podstawie wszystkich dostępnych dowodów. Wyjaśniono też, że budowa osiedla mieszkaniowego nie ogranicza się jedynie do realizacji budynków mieszkalnych, ale obejmuje także tworzenie całej infrastruktury miejskiej niezbędnej do zaspokojenia różnorakich potrzeb mieszkańców, w tym także przedszkola. Cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości wynika m.in. z oznaczenia podmiotu , na wniosek którego doszło do wywłaszczenia - Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w T., jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, której Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego zezwoliła (zezwoleniem z dnia [...] r. nr [...]) na nabycie, pod budowę osiedla mieszkaniowego nieruchomości położonych w T. przy ulicy [...] o łącznej powierzchni 26.43ha, oznaczonych na załączonym do zezwolenia planie sytuacyjnym, wśród których znajdowała się także nieruchomość należąca do P. D., oznaczona jako pgr [...] o powierzchni 3.3750ha, z której wydzielona została przedmiotowa działka nr [...]. Na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2016 r. pełnomocnik skarżących podtrzymała skargę i zawartą w niej argumentację. Pełnomocnik uczestnika postępowania – Miasta T. wnosząc o oddalenie skargi, przychylił się do argumentacji przedstawionej przez orzekające w sprawie organy. Podzielił argumentację co do zrealizowania celu wywłaszczenia. Wskazał, że realizacja takich obiektów jak przedszkole wraz z otaczającą infrastrukturą, czy też szkoły z boiskiem jest nierozerwalnie związana z realizacją osiedla mieszkaniowego. W jego ocenie nie jest prawidłowe rozdzielanie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości odrębnie do każdej z działek, bowiem decyzja wywłaszczeniowa dotyczy większego obszaru, na którym realizację celu wywłaszczenia należy ocenić całościowo i kompleksowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Zgodnie bowiem z zapisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Kontrolują zatem czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718). Przy czym, po myśli art. 134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli rozpatrują sprawę w jej całokształcie. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w aspekcie zarzutów podniesionych w skardze oraz wziętych pod rozwagę przez Sąd z urzędu w zakreślonych powyżej ramach wykazała, iż odpowiada ona prawu, nie narusza bowiem ani przepisów materialnoprawnych, ani przepisów procedury. Stosownie do art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 782 ze zm.) nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Na mocy ust. 3 tego przepisu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli w myśl art. 137 ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powyższe przepisy mają w sprawie zastosowanie na mocy art. 216 ust. 2 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy, w tym też m.in. art. 136 i 137 stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu albo gminy na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31). W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. nieruchomości stanowiącej własność P. D., oznaczonej jako parcele gruntowe nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 8.4356ha. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że wymieniona nieruchomość niezbędna jest dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Już wcześniej zezwoleniem nr [...] z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 4 i art. 5 wymienionego powyżej dekretu z 1949 r., Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego zezwoliła Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T., jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na nabycie, pod budowę osiedla mieszkalnego nieruchomości położonych w T. przy ulicy [...] o łącznej powierzchni 26.43ha, w granicach oznaczonych na załączonym do zezwolenia planie sytuacyjnym. Wśród tych nieruchomości była także nieruchomość należąca do P. D., oznaczona jako pgr [...] o powierzchni 3.3750ha. Z nieruchomości tej wydzielona została następnie nieruchomość, która stanowi przedmiot niniejszego postępowania tj. działka nr [...]. D. D., R. D., W. D., K. D., S. D., J. D. i G. D. wystąpili z wnioskiem o zwrot szczegółowo wymienionych działek powstałych z wywłaszczonej nieruchomości, w tym m.in. działki nr [...]. Do załatwienia złożonego wniosku Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] r. wyznaczył Starostę [...], który po przeprowadzeniu przewidzianego przepisami prawa postępowania decyzją z dnia [...] r. postanowił odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 2637m² położonej w T. przy ulicy [...]. W trakcie postępowania organ ten ustalił bezspornie, że nieruchomości wywłaszczone na mocy wyżej wymienionego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. wywłaszczone zostały w celu realizacji narodowych planów gospodarczych, co w tym konkretnym przypadku oznaczało budowę osiedla mieszkalnego - nowe T. Wbrew zarzutom skargi cel ten nie został dorozumiany czy domniemany, ale ustalony został na podstawie wszystkich dostępnych materiałów dowodowych, a zatem nie tylko wspomnianego orzeczenia wywłaszczeniowego, gdzie, co przyznały organy i stanowisko to podziela także skład orzekający, cel wywłaszczenia nie został określony w sposób precyzyjny. Tym niemniej nie można ograniczyć się w tym zakresie tylko do tego orzeczenia wywłaszczeniowego. Z pozostałych dostępnych w sprawie dokumentów wynika bowiem w sposób bezsporny, iż wywłaszczony grunt przeznaczony został pod budowę osiedla mieszkalnego - tak m.in. z zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] r., wydanego dal Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w T. na nabycie określonego w załączniku gruntu pod budowę osiedla mieszkalnego, zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z dnia [...] r. wyrażającego zgodę na lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego na osiedlu "B" i "C" w N. wraz z załącznikami w postaci map. Zgodnie z uzasadnieniem zaświadczenia lokalizacyjnego planowane wywłaszczenie ma na celu "realizację wyprzedzającą" infrastruktury i uzbrojenia terenu w postaci budowy dróg, wodociągów, kanalizacji, co pozwoliłoby na kompleksowe oddanie bloków mieszkalnych do użytku. Teren objęty wywłaszczeniem miał służyć powstaniu osiedla "C2" oraz części osiedla "C3" i "E1", które zgodnie z planem ogólnym miały być dzielnicami typowo mieszkalnymi z pełnym programem socjalnym w postaci szkół, przedszkoli, przychodni i sklepów. Uwzględniając zatem powyższe, zasadnie organy obu instancji uznały że, cel wywłaszczenia został zrealizowany. W wyniku oględzin terenu i analizy zgromadzonych w sprawie materiałów ustalono, że wywłaszczone działki podlegały licznym podziałom, a przedmiotowa działka nr [...] zabudowana jest budynkiem przedszkola nr [...] w T. Na podstawie dostępnych materiałów ustalono, że przedszkole to wybudowane zostało w 1960 r. na podstawie projektu budowlanego zatwierdzonego w dniu [...] r. Przeprowadzone oględziny wykazały, że przedmiotowa działka pozostaje w zarządzie i użytkowaniu przedszkola publicznego nr [...] w T. ( na mocy decyzji Prezydenta Miasta T. nr [...] z dnia [...] r. o ustanowieniu trwałego zarządu na nieruchomości z zasobu gminy). Teren nieruchomości jest zadbany, ogrodzony, znajduje się na nim budynek przedszkola, usytuowany jest tam plac zabaw oraz tereny zielone. Obecne zagospodarowanie działki wskazuje zatem na jej wykorzystanie zgodnie z celem wywłaszczenia. Podkreślić przy tym trzeba, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych budynków (bloków mieszkalnych), ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, przedszkola, boiska sportowe, garaże, zieleń ogrodowa i parki czy ciągi piesze - chodniki. Podkreśla się także, że ocena, czy tak pojmowany cel wywłaszczenia został zrealizowany odnosić się musi do całości wywłaszczonej nieruchomości, a nie do jej część (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2755/13 , Lex nr 1591013). Podobna teza wyrażona została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2014r., sygn. akt I OSK 846/12, Lex nr 1658642, gdzie wskazano, że inwestycja w postaci budowy osiedla mieszkaniowego ma charakter złożony i wieloetapowy, a jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy okres czasu. Teren zajęty przez osiedla mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. W szczególności mogą występować na nim również tzw. obszary zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne. Odnosząc powyższe poglądy do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, w sposób wyczerpujący i konkretny określając cel, na jaki wywłaszczone zostały nieruchomości będące własnością P. D., a następnie, po ustaleniu, wykorzystania przedmiotowej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, zasadnie odmówiły jej zwrotu. Skoro celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa osiedla mieszkalnego, to zadanie, jak wykazano w przeprowadzonym postępowaniu nie ogranicza się jedynie do stawiania budynków mieszkalnych, ale obejmuje też tworzenie całej infrastruktury miejskiej, niezbędnej dla zaspokajania różnorakich potrzeb mieszkańców, do których niewątpliwie można również zaliczyć przedszkole. Zarówno stan faktyczny sprawy jak i obecne zagospodarowanie przedmiotowej działki nr [...] potwierdza zrealizowanie na niej celu wywłaszczenia "realizacji narodowych planów gospodarczych" rozumianych jako budowa osiedla mieszkalnego w N. Nie można też podzielić twierdzeń strony skarżącej, że przedmiotowa działka, choć w części powinna podlegać zwrotowi, wobec niewykorzystania całej działki na potrzeby przedszkola. Zdaniem skarżących aktualne zagospodarowanie działki świadczy, że jej część jest zbędna. W ocenie składu orzekającego takiego stanowiska nie można podzielić. Przedmiotowa działka nie stanowi nieużytku. Cała działka jest ogrodzona, i choć faktycznie tylko w części zabudowana jest budynkiem przedszkola, to w pozostałej części znajdują się na niej plac zabaw dla dzieci oraz tereny zielone. Zatem w całości wykorzystywana jest przez uczęszczające do przedszkola dzieci, które nie muszą czuć się ograniczone i mogą korzystać swobodnie z dostępnych terenów zielonych. Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez orzekające w sprawie organy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.