II SA/Gl 55/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2022r. sprawy ze skargi S.M. (M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. znak: [...] w sprawie odmowy przyznania S. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. oraz przyznało mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną: J. M. od dnia 1 listopada 2021 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie. Decyzja podlegająca kontroli Sądu zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. J. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. (nr [...]), na mocy którego została zaliczona do stopnia niepełnosprawności znacznego. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od [...] r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. Orzeczenie zostało wydane do 31 marca 2022 r. ze wskazaniem, że J. M. jest niezdolna do pracy i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - do 31 marca 2022 r. W dniu 7 września 2019 r. S. M. (mąż, strona) złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na żonę Organ I instancji odmawiając przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną uznał, że świadczenie takie nie przysługuje gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia. Ponadto wskazał, że kolejna przeszkoda do przyznania świadczenia jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach nie podzieliło jego stanowiska co do przyczyn odmowy, uznając że spełnia wymogi konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i w ślad za tym uchyliło decyzję odmowną jednocześnie przyznając świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia 1 listopada 2021 r. do 31 marca 2022 r. Jak wyjaśnia Kolegium, strona miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na żonę J. M. na okres od 1 lutego 2021 r. do 31 października 2021, stąd działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b zobligowane było orzec o odmowie przyznania prawa do świadczenia rodzinnego w terminie od 1 sierpnia 2021 r. (miesiąc złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) do dnia 31 października 2021 r. (data końcowa pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z decyzją Wójta Gminy G. z dnia [...] r. znak [...].) Strona nie wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, decyzja o przyznaniu takiego zasiłku wobec strony nie została wydana, zatem zasadne było przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym żoną od dnia 1 listopada 2021 r. do 31 marca 2022 r. W skardze z pełnomocnik podnosi zarzut:  1/ naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, 2/ naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w okresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 sierpnia 2021 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wnosi o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych Zdaniem pełnomocnika, nie sposób zgodzić się z zapatrywaniami organu II instancji co do ustalenia okresu za jaki skarżącemu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. We wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący wniósł o uchylnie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stąd nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Zgodnie z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił przy tym okoliczność, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo iż skarżący mógł dokonać wyboru i wyraźnie oświadczył, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez wnioskodawcę wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przedstawiając stan normatywny odwołać należy się również do postanowień art. 27 ust. 5 powyższej ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Obok przywołanych przepisów w polu widzenia należy mieć także postanowienia zamieszczone w art. 24 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Jak wynika z akt sprawy, skarżący pozostaje w związku małżeńskim i opiekuje się żoną, która legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i jego stan zdrowia nie budzi najmniejszych wątpliwości, a zatem osoba sprawująca opiekę nad nią może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W rozpoznawanej sprawie istota sporu między skarżącym, a organem odwoławczym sprowadza się do tego, że organ odwoławczy przyznał skarżącemu przedmiotowe świadczenie począwszy od 1 listopada 2021 r., natomiast skarżący w skardze akcentuje, że oczekuje przyznania tego świadczenia od daty złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia i deklarowania rezygnacji z otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy wydając swoją decyzję przyznał skarżącemu świadczenie od pierwszego miesiąca po ustaniu pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei skarżący domaga się przyznania tego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku. Analiza postanowień art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala dostrzec, że w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie normuje sytuacji dotyczącej momentu, od którego takie świadczenie przysługuje. Odmiennie niż ma to miejsce w odniesieniu do świadczeń wymienionych w art. 24 ust. 1 tej ustawy. Zatem oznacza to, że w tym zakresie świadczenie przysługuje od dnia wydania decyzji pozytywnej dla strony, przy czym w polu widzenia należy mieć postanowienia art. 24 ust. 2a tej ustawy, albowiem one wprowadzają w tym zakresie określone odstępstwa, przy czym co jest istotne one w tej sprawie nie mogą być wykorzystane. Dodatkowo należy mieć na uwadze to, że skarżący w okresie ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uprawniony był i otrzymywał inne świadczenie przewidziane tą ustawą, a mianowicie specjalny zasiłek opiekuńczy. W świetle powyższego rozważyć należy dwie kwestie, po pierwsze należy wyjaśnić jak trzeba rozumieć treść art. 27 ust. 5 przywoływanej ustawy w tym zakresie, w którym mówi on o tym, że "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną". O osobie uprawnionej do świadczenia można mówić dopiero wówczas, gdy uprawniony do tego organ w prawem przewidzianej formie stwierdzi, że osoba dana spełnia wymogi do otrzymania takiego świadczenia. Oznacza to, że ustawodawca przewidział w tym zakresie wydanie stosownej decyzji lub też dokonanie przez wypowiadający się w sprawie organ takiego ustalenia, że wnioskodawca spełnia wymogi do otrzymania świadczenia, o przyznanie którego występuje do organów administracji. W rozpoznawanej sprawie jak już było sygnalizowane organ odwoławczy swoją decyzję wydał i przyznał skarżącej świadczenie z mocą wsteczną od 1 listopada 2021 r. i jak zaznaczył kierował się tym, że skarżący ostatni specjalny zasiłek okresowy pobrał za październik 2021 r., a wynikło to z tego, że w tym miesiącu skończył on pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przedstawionym stanie faktycznym oraz mając na uwadze stan prawny przyjdzie opowiedzieć się za stanowiskiem, że organ odwoławczy nie dopuścił się naruszenia prawa. W szczególności działanie organu odwoławczego nie naruszyło wskazanych w skardze postanowień art. 17 ust. 5 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ przyznanie kolejnego świadczenia musi wiązać się z wygaśnięciem prawa do tego świadczenia, które przysługiwało w okresie wcześniejszym. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.