II SA/Gl 560/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński,, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 stycznia 2023 r. nr SKO.V/428/359/2022 w przedmiocie nałożenia grzywny za nieokazanie pozostałości drzewa oddala skargę. Zawiadomieniem z dnia 12 października 2022 r. Wójt Gminy J., w związku z toczącym się postępowaniem w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zgłoszenia, poinformował obecnie skarżącego R. P. o wyznaczeniu terminu oględzin drzew na dzień 7 listopada 2022 r., godz. 11:00, na nieruchomości położonej przy ul. [...] w J. (działka nr [...] oraz [...]), której skarżący jest współwłaścicielem. Jednocześnie pouczył skarżącego o treści art. 88 § 1 k.p.a. Zawiadomienie to nie zostało odebrane przez skarżącego, a korespondencja je zawierająca została zwrócona do organu I instancji z zaznaczeniem, że termin pierwszej awizacji nastąpił w dniu 18 października 2022 r. Skarżący nie odpowiedział w żaden sposób na to wezwanie ani nie zawiadomił organu o swojej nieobecności w powyższym terminie. Zawiadomienie to jednak odebrał w dniu 20 października 2022 r. drugi ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, tj. V.P. .. W dniu 7 listopada 2022 r. pracownicy organu I instancji stawili się w miejscu oględzin, na dowód czego sporządzono protokół, z którego wynika, że nie zostali wpuszczeni na teren powyżej wskazanej nieruchomości. Wykonano dokumentację fotograficzną. W konsekwencji powyższego, organ I instancji postanowieniem z dnia 18 listopada 2022 r., działając na podstawie art. 88 § 1 k.p.a., nałożył na skarżącego grzywnę w wysokości 50,00 zł za nieokazanie w dniu oględzin znajdujących się na powyżej wskazanej nieruchomości pozostałości drzewa gatunku brzoza. W uzasadnieniu wskazano, że art. 88 § 1 k.p.a. znajduje zastosowanie także w odniesieniu do bezzasadnego nieokazania przez stronę przedmiotu oględzin. Organ I instancji zaznaczył też, że skarżący nie wykazał w jaki sposób teren był i jest użytkowany. Skarżący pismem z dnia 12 grudnia 2022 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie i zarzucił naruszenie art. 88 § 1, art. 7, art. 7a k.p.a. oraz art. 83f ust. 1 w zw. z ust. 3b ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 1336), zwanej dalej u.o.p. Skarżący wywiódł, że usunięcie przedmiotowego drzewa nie wymagało zezwolenia w związku z wyjątkiem określonym w art. 83f ust. 1 w zw. z ust. 3b u.o.p. Skarżący wskazał również, że jego nieruchomość jest gospodarstwem rolnym. Dodatkowo w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania tzw. fikcja doręczenia. Zaznaczył, że wobec tego nie został skutecznie powiadomiony o terminie i miejscu przeprowadzenia oględzin. Nadto stwierdził, że wypowiedział się już co do kwestii usunięcia drzewa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że bezspornym jest, iż skarżący został zawiadomiony o celu przeprowadzenia oględzin oraz o miejscu i dacie (w tym godzinie) tych oględzin. Kolegium podkreśliło przy tym, że pomimo, iż w świetle przepisów k.p.a. przeprowadzenie oględzin nie jest obligatoryjne, to w przypadku dopuszczenia przez organ takiego dowodu, na osobach posiadających ów przedmiot (po ich skutecznym powiadomieniu o terminie oględzin) spoczywa obowiązek jego okazania w celu umożliwienia przeprowadzenia tego dowodu, a obowiązek ten może być wyłączony jedynie w sytuacji, gdyby wydanie przedmiotu oględzin wiązało się z niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzi, groziło niepowetowaną szkodą bądź też było, z obiektywnie uzasadnionych powodów, niemożliwe do zrealizowania. Ma to przeciwdziałać sytuacjom, kiedy działanie albo zaniechanie strony uniemożliwia koncentrację materiału dowodowego i jego rozpatrzenie, a w konsekwencji rozpatrzenie merytorycznej decyzji. Organ odwoławczy podał również, że organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać, czy drzewo zostało wycięte w celu wskazanym w art. 83f ust. 3b u.o.p., tj. w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Stąd też zdaniem Kolegium wymierzenie skarżącemu grzywny okazało się zasadne, tym bardziej, że nie wskazał on przyczyny uniemożliwiającej dokonanie oględzin terenu i pozostałości drzewa. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. poprzez niedokonanie wszechstronnej i obiektywnej analizy stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy oraz dokonanie ustaleń niemających potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w tym w szczególności poprzez błędne przyjęcie, że organ jest uprawniony do weryfikacji nieruchomości poprzez dokonanie oględzin w sytuacji, gdy wycinka drzewa następuje w celu przywrócenia gruntu do użytku rolnego, jak i wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem reguł wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu I instancji, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób. Skarżący wskazał także na naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 3a u.o.p. poprzez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania w sytuacji, gdy było to konieczne z uwagi na bezprzedmiotowość tego postępowania. Wobec tego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w całości. W uzasadnieniu skarżący powołał się na stanowisko już przez siebie uprzednio zaprezentowane, iż postępowanie w sprawie usunięcia drzewa powinno było zostać umorzone, w związku z brzmieniem art. 83f ust. 3b u.o.p. Podał, że w takiej sytuacji nie została przewidziana możliwość przeprowadzenia oględzin. Wskazał przy tym, że jego nieruchomość jest gospodarstwem rolnym. Ponownie podniósł, że zawiadomienie o terminie oględzin nie zostało mu skutecznie doręczone. Skarżący obszernie powołał się przy tym na regulacje ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2409). W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że przed tut. Sądem oddalona została już wcześniejsza skarga skarżącego na postanowienie SKO wydane w niemalże tożsamej sprawie, tj. w kwestii grzywny w wysokości 200 zł za nieokazanie przedmiotu oględzin - pozostałości drzewa. Stąd też Sąd orzekający w niniejszej sprawie przyjmuje jako własne rozważenia poczynione w powyższej sprawie zakończonej wyrokiem tut. Sądu z dnia 24 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 414/22. Rozpoznając obecnie skargę wskazać należy, że przedmiotem postępowania administracyjnego, w ramach którego na skarżącego została nałożona grzywna, jest usunięcie drzewa gatunku brzoza bez wymaganego zgłoszenia. Postępowanie zostało wszczęte w wyniku uzyskania anonimowej informacji przez organ administracji. Kluczową kwestią było zatem ustalenie, czy do takiego zdarzenia doszło. Mogło to zostać wykazane (bądź sfalsyfikowane) tylko w jeden sposób, tj. poprzez przeprowadzenie oględzin miejsca, gdzie mają się znajdować pozostałości przedmiotowego drzewa. Stwierdzenie faktu usunięcia drzewa otwierało przed wójtem możliwość dokonania dalszych ustaleń w przedmiocie tego, czy owo usunięcie było legalne (nie wymagało dokonania zgłoszenia), czy też nie. W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ I instancji wyznaczył termin i miejsce przeprowadzenia oględzin. Zawiadomienie informujące skarżącego o tym fakcie nie spotkało się z jego jakimkolwiek odzewem. Skarżący, w świetle przedstawionych przez siebie argumentów zażalenia i skargi uznał, że dokonanie oględzin jest zbędne ze względu na rolny charakter terenu, z którego miało zostać usunięte to drzewo. Nie można jednak z takim stanowiskiem się zgodzić. Jak wyżej wspomniano, aby ustalić czy usunięcie drzewa miało charakter legalny, czy nie, wymagało stwierdzenia kwestii zasadniczej, że drzewo zostało usunięte. To jednak zostało uniemożliwione przez skarżącego. W konsekwencji należy uznać, że w sprawie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 88 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, kto będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Zatem wobec okoliczności, że skarżący nie stawił się na wyznaczony termin oględzin, grzywna została wymierzona prawidłowo. Zaznaczyć także przyjdzie, że powyższa sankcja nie jest obligatoryjna. Wydaje się jednak, że istnieją sytuacje, kiedy organ administracji publicznej bezwzględnie powinien nałożyć karę grzywny, mimo że zgodnie z treścią art. 88 k.p.a. jest ona fakultatywna. Organ administracji publicznej powinien ukarać stronę, której nieuzasadnione niestawiennictwo znacznie przedłużyło lub utrudniło postępowanie (Komentarz do art. 88 k.p.a., red. Hauser 2023, wyd. 8/Elżanowski). Stwierdzić wobec powyższego trzeba, że skarżący został w sposób prawidłowy zawiadomiony o terminie oględzin i nie stawił się w wyznaczonym miejscu. W żaden sposób nie uzasadnił także swojego niestawiennictwa, a odniósł się jedynie do wadliwego wszczęcia postępowania w przedmiocie nałożenia na niego kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego prawem zgłoszenia. Skarżący został także prawidłowo powiadomiony o skutkach prawnych z art. 88 § 1 k.p.a., a grzywna została wymierzona w przewidzianej tym przepisem wysokości. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1359/19, stwierdził, że grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Organem właściwym do orzekania o jej zastosowaniu jest organ przeprowadzający dowód. Do podmiotów, które mogą w tym trybie zostać ukarane karą grzywny należą świadkowie, biegli, osoby trzecie, a także strony postępowania. Podstawą do wydania postanowienia nakładającego na stronę postępowania omawianego środka przymusu jest stwierdzenie przez organ administracji, że podmiot występujący w charakterze strony w sposób nieuzasadniony uchylił się od okazania przedmiotu oględzin, co uniemożliwiło organowi przeprowadzenie dowodu z oględzin, o którym mowa w art. 85 § 1 k.p.a. Wobec powyższego stwierdzić przyjdzie, że podnoszona w skardze argumentacja, iż przeprowadzenie oględzin było zbędne, nie zasługuje na uwzględnienie. To organ administracyjny decyduje o zasadności wykorzystania w postępowaniu wyjaśniającym określonych środków dowodowych. Organy administracji publicznej nie naruszyły zatem przepisów postępowania w stopniu potwierdzającym konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzeczono jak w sentencji. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl