II SA/Gl 569/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 marca 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2075/2024/20461 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2023 r. obecnie skarżąca M. Z. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – U. M. Decyzją z dnia 22 września 2023 r. Prezydent Miasta R. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji decyzją z dnia 4 stycznia 2024 r., ponownie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że kryterium wiekowe ustalone w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., nie zostało wykluczone ze stosowania wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w związku z czym przepis ten należy stosować w dotychczasowym brzmieniu. Ponadto, zdaniem organu I instancji, wykonywane względem matki skarżącej zabiegi opiekuńcze nie wymagają stałej obecności ani nieustannego zaangażowania i mogą być realizowane w warunkach zatrudnienia, choćby na część etatu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W wyniku rozpoznania tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył podstawy prawne wydanej decyzji oraz przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie wyjaśnił, że przedmiotowy wniosek podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Wyjaśnił również, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z konstytucją, dlatego też wiek osoby wymagającej opieki, w którym powstała niepełnosprawność, nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ zaakcentował, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu II instancji oznacza to, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy podzielił przy tym stanowisko organu I instancji co do oceny zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą uznając, że zakres ten oraz poszczególne wykonywane przez skarżącą czynności nie są na tyle angażujące, aby nie mogła ona podjąć zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Tymczasem, czynności wykonywane przez skarżącą, a związane z opieką nad matką, należą do czynność związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, które miało miejsce już dawno w przypadku skarżącej. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przedstawione zostały argumenty na poparcie podniesionego zarzutu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazał też, że skarga nie została podpisana, oraz że skarżąca wniosła m.in. o ustanowienie z urzędu adwokata lub radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić przyjdzie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie znajdą przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., a to z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - Dz. U. z 2023 r., poz. 1429. Dokonując zatem oceny zaskarżonej decyzji, przypomnieć przyjdzie, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w tamtejszym brzmieniu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż zakres opieki jakiej wymaga jej matka nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałby podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad jej osobą. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie wskazuje, że matka skarżącej jest osobą schorowaną, lecz funkcjonującą dość samodzielnie. Skarżąca wykonuje szereg czynności związanych z opieką nad matką, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego, sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, zakup lekarstw, zamawianie wizyt lekarskich oraz załatwianie spraw urzędowych. Wypada w tym miejscu wskazać, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje bowiem, iż w powyższym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nadto opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (vide: Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 196/22). Dodać też wypadnie, iż nie zawsze orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba taka wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1333/21). Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, organ wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo-skutkowy w przypadku skarżącej i jej matki nie zachodzi, a sprawowana opieka pozbawiona jest takich znamion, które uniemożliwiałyby zatrudnienie skarżącej choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Ustalenia wywiadu środowiskowego potwierdzają, że nie zachodzi konieczność rezygnacji skarżącej z zatrudnienia (vide: część "D" formularza wywiadu środowiskowego z dnia 29 sierpnia 2023 r. – k. 35 akt administracyjnych organu I instancji). Ponadto, jak oświadczyła sama skarżąca, opieka nad mamą zajmuje jej ok. 5 – 6 godzin, mama jest objęta opieką pielęgniarki środowiskowej, która pozostaje z nią w kontakcie i przychodzi w razie potrzeby (vide: oświadczenie skarżącej z dnia 29 sierpnia 2023 r. – k. 32 akt administracyjnych organu I instancji). Materiał dowodowy wskazuje, iż mama skarżącej wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego. Takie czynności jak robienie zakupów i przygotowywanie posiłków nie mogą być uznane za czynności, które wymagają pełnej dyspozycyjności skarżącej. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić podopiecznej ciągłą obecność czy też nieustający nadzór ze strony opiekuna. Wymienione powyżej czynności mogą być bowiem wykonywane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie usprawiedliwiają niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem podać należy, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia w połączeniu ze sprawowaniem opieki, nawet nad osobą względem której posiada się obowiązek alimentacyjny, stanowi przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne, niekwestionowane przez skarżącą, wskazują na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką, co jak już wskazano powyżej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego należy uznać za chybiony zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd nie dopatrzył się również uchybień proceduralnych. Jak bowiem wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału, faktyczny zakres opieki skarżącej nad matką został wyjaśniony w sposób pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 powołanej ustawy - na zgodny wniosek stron. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl Niezależnie od powyższego, w ramach sprawowanej kontroli, Sąd zwraca uwagę organowi odwoławczemu, że wbrew zawartym w odpowiedzi na skargę twierdzeniom, skarżąca nie wnosiła o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru, który podpisał skargę. Z kolei za omyłkę należy uznać powołanie się przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz okoliczności faktyczne dotyczące innej osoby, aniżeli tej, której dotyczy niniejsza sprawa (str. 6, akapit 2 zaskarżonej decyzji). Uchybienia te nie miały jednak istotnego wpływu na wynik sprawy.