II SA/Gl 575/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K., U. K. i A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie w kwestii wniosku skarżącego G. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania skarżącemu G. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednym z załączników do skargi z dnia 12 lutego 2012 r. złożonej przez G. K., U. K. i A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. był wniosek podpisany przez wszystkich skarżących o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej, który został uzasadniony czasem trwania postępowania i poniesioną w konsekwencji szkodą w wysokości 7 tys. złotych. W związku z powyższym na podstawie art. 252 § 2 oraz art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) skarżący zostali wezwani do wypełnienia i nadesłania do tutejszego Sądu wniosków o przyznanie prawa pomocy sporządzonych na urzędowych formularzach PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi jedynie skarżący G. K. nadesłał formularz z dnia 3 kwietnia 2013 r., co spowodowało, że na podstawie zarządzeń Referendarza sądowego z dnia 8 maja 2013 r. pozostawiono wnioski U. K. i A. K. bez rozpoznania. Natomiast w nadesłanym przez G. K. formularzu oświadczył on, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2 500 zł (dwa tysiące pięćset złotych). Ponadto podał on, że w skład jego majątku wchodzą: dom o powierzchni 90 m2, mieszkanie o tej samej powierzchni, nieruchomość rolna o powierzchni 2,5 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi, przy czym wskazano, że nieruchomość ta została przejęta przez skarżącego od rodziców w roku 2011 i od tej pory ponosi on koszty związane z jej utrzymaniem i remontami. Dalej skarżący podał, że stan jego zadłużenia wynosi około 15 tys. złotych, nie posiada on natomiast żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3 000 EUR (trzy tysiące euro). Na podstawie 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 255 p.p.s.a. G. K. został wezwany do udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego wynagrodzenia za pracę oraz istnienie zadłużenia na podaną we wniosku kwotę. W odpowiedzi z dnia 26 kwietnia 2013 r. skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, natomiast w piśmie tym przedstawił listę stałych wydatków związanych z utrzymaniem się, wskazując przy tym wysokość jedynie niektórych z nich. Ponadto oświadczył, że w 2011 r. poniósł koszty przejęcia gospodarstwa w wysokości 2 tys. zł oraz remontu budynku mieszkalnego, natomiast w 2012 r. wybrukował plac i cokół tego budynku, a także przeprowadził remont ciągnika, którego koszt wyniósł ponad 2,5 tys. zł. Dalej wyjaśniono, że pożyczka, na którą skarżący powołuje się we wniosku, została udzielona przez rodzinę oraz przez zakład pracy, przy czym na dzień dzisiejszy do spłaty pozostała kwota 6 tys. zł. Następnie opisał on sytuację związaną z chorobą matki i zaleceniami co do dalszego jej leczenia dołączając zaświadczenie wystawione na nazwisko U. K. o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 maja 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podnosząc, że zgromadzony materiał dowodowy wyklucza możliwość obiektywnej oceny wniosku i stwierdzenia o trudnym położeniu materialnym strony. Skarżący nie nadesłał bowiem dokumentów potwierdzających dane wskazane we wniosku, a jego wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia 26 kwietnia 2013 r. są ogólne i nieprecyzyjne. Podkreślono również, że skarżący nie podał, że zamieszkują wraz z nim jego rodzice, a także jakie uzyskują oni dochody. W piśmie procesowym nadanym w terminie do wniesienia środka zaskarżenia G. K. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że jako jedyny właściciel nieruchomości ponosi koszty związane z jej utrzymaniem do czasu zakończenia leczenia matki, co zostało ustalone w momencie przekazywania gospodarstwa w roku 2011. Powołując się na wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia 26 kwietnia 2013 r. ponownie podał, że poniósł koszty związane z remontem i przejęciem gospodarstwa, czego nie mógłby uczynić bez wsparcia rodziny, a poniesiona szkoda związana z prowadzonym postępowaniem została oszacowana przez biegłego na kwotę 7 tys. zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 22 maja 2013 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 maja 2013 r., który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia wydanego przez Referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego G. K. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie będącej przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście oraz obiektywnie niemożliwe. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, w jakiej sytuacji materialnej się znajduje, a rozstrzygnięcie sądu będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2011 r., II OZ 356/11, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a., gdy oświadczenia strony zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, to na wezwanie sądu wnioskodawca obowiązany jest złożyć w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Brak odpowiedzi na wezwanie bądź podanie informacji niewystarczających do takiej oceny może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Analizując informacje podane przez G. K. Sąd doszedł do przekonania, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu podkreślić należy, że G. K. ani w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego ani w momencie składania sprzeciwu nie nadesłał żądanych dokumentów dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a także potwierdzających wysokość otrzymywanego wynagrodzenia za pracę. Co prawda w piśmie z dnia 26 kwietnia 2013 r. oraz w sprzeciwie zobowiązuje się on do przesłania na wezwanie Sądu rachunków związanych z przeprowadzonymi remontami, jednak nie są to dokumenty, na podstawie których Sąd ocenia możliwości płatnicze wnioskodawcy, mogą być one brane pod uwagę jedynie pomocniczo, tym bardziej w sytuacji, kiedy wydatki te zostały poniesione przez wnioskodawcę w przeszłości (skarżący podaje tutaj rok 2011 i 2012). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy chodzi bowiem o ustalenie czy kwota, jaką strona dysponuje mając na względzie dochody osiągane przez wszystkich członków rodziny i miesięczne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego zamieszkiwanego przez te osoby, jest wystarczająca na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Bez znaczenia dla tej oceny są porozumienia zawarte pomiędzy członkami rodziny dotyczące sposobu pokrywania kosztów danego gospodarstwa domowego, na co dwukrotnie wskazuje skarżący. Z opisu G. K. zawartego w piśmie z dnia 26 kwietnia 2013 r. oraz w sprzeciwie wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, co stoi w sprzeczności z oświadczeniem zawartym w formularzu z dnia 3 kwietnia 2013 r. Co prawda skarżący powołał się na ustalenia dotyczące ponoszenia kosztów związanych z przekazaną mu nieruchomością, co pośrednio tłumaczy niezgodne informacje dotyczące stanu osobowego jego rodziny, jednak uchylił się on od podania wysokości dochodu uzyskiwanego przez ojca. Nie potwierdził również wysokości osiąganego przez siebie wynagrodzenia za pracę ani wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Pewne wątpliwości budzą również podane przez niego informacje na temat wydatków związanych z remontem ciągnika, podczas, gdy we wniosku nie wykazano żadnego majątku ruchomego, którego wartość przekraczałby 3 000 EUR (trzy tysiące euro). Pomijając tę okoliczność oceniając wniosek skarżącego nie można również nie uwzględnić faktu, że wnioskodawca jest w posiadaniu znacznego majątku składającego się z domu, mieszkania oraz nieruchomości rolnej wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Nie dysponując zatem - pomimo wezwania strony - wiarygodnymi danymi odnośnie dochodów uzyskiwanych przez wszystkich członków rodziny i wysokości niezbędnych wydatków, nie można dokonać oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Przedstawienie dokumentów źródłowych służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o położeniu strony, a konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 180/09, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Sąd zauważa, że strona powinna podejmować takie czynności, które w przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, pozwalałyby je wyjaśnić. Podsumowując Sąd stwierdza, że niejasność złożonych przez G. K. wyjaśnień i niekompletność przedłożonych dokumentów powoduje, że nie można uznać, że wykazał on niemożność poniesienia przez niego kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.