II SA/Gl 590/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz Miasta W. decyzją z dnia [...] r., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., po rozpatrzeniu wniosku obecnie skarżącej E. Ż., postanowił nie przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką E. B. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca opiekuje się matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 20 marca 2018 r. Nadto ustalono, iż skarżąca jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która została jej przyznana do dnia 30 kwietnia 2021 r. Następnie, cytując przepis art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. organ stwierdził, iż skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność matki powstała po 25 roku życia, a nadto skarżąca jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co również wyklucza przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na mocy którego uznano za niekonstytucyjną powyższą normę prawną w zakresie w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Nadto zarzucono błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z uwagi na przyjęcie, że pobieranie przez skarżącą renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności wskazano, iż organ I instancji naruszył przepisy prawa materialnego z uwagi na pominięcie zmiany normatywnej wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Nie jest bowiem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na kryterium momentu powstania niepełnosprawności, gdyż utraciło ono przymiot konstytucyjności z uwagi na wspomniane powyżej orzeczenie. Odnosząc się z kolei do kwestii pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Kolegium odwołało się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019, sygn. akt SK 2/17, wskazując, że orzeczenie to nie obejmuje podmiotów, które nie zostały objęte jego zakresem, a są objęte hipotezą art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. Wskazano, iż wspominany wyrok doprowadził jedynie do utraty mocy tej normy, która uniemożliwia ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjnie osobie mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem Kolegium skarżąca jest uprawniona do pobierania renty, której nie dotyczy powoływany wyrok i z tego powodu nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto zaakcentowano, iż matka skarżącej ma troje dzieci, a dwoje z nich pracuje zawodowo, dlatego realizacja obowiązku alimentacyjnego przez pozostałą dwójkę dzieci może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar sfinansowania osoby, która w miejsce osoby zobowiązanej do alimentacji będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W skardze na powyższą decyzję skarżąca uznała ją za krzywdzącą. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy z uwagi na przyjęcie, że pobieranie przez nią renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a nadto o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, iż organy poprzestały jedynie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez przyjęcie, iż skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej organy przy procedowaniu nad sprawą powinny odwołać się również do dyrektyw wykładni funkcjonalnej i systemowej. Odwołano się również do orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego wskazując, iż różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, jest niezgodne m.in. z konstytucyjną zasadą równości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie powielając obszerne wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota problemu prawnego w niniejszej sprawie sprowadza się do konieczności wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Powołany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wypada w tym miejscu wskazać, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał orzekł, iż ww. przepis we wskazanym zakresie, traci moc obowiązującą po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad osobą niepełnosprawną. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w niniejszym przypadku odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż otrzymuje ona rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przy czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji przytacza powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, jednakże nie wiadomo z jakiego powodu przesądza, iż "odwołująca jest uprawniona do pobierania renty, której nie dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego - i z tego tytułu odwołująca nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego". Wbrew jednak twierdzeniom organu odwoławczego wspomniany wyrok powinien w niniejszej sprawie znaleźć zastosowanie. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak jest bowiem podstaw do zróżnicowania sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej polegającej na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tego opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi bowiem prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa - art. 32 ust.1 Konstytucji RP, ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 3425/18). Wypada również w tym miejscu wskazać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty (por. wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2020 r, sygn. I OSK 487/20). Powyższy wybór można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do treści art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. W takim wypadku, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Przy czym konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej, zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią przepisów prawa, możliwości wyboru świadczenia. Nie poinformowano o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwano też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem. Powyższe skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W ten sposób doszło, w ocenie Sądu, zarówno do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., jak i prawa procesowego, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na zgodny wniosek stron postępowania. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl