I OSK 487/20
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-08-10
Skład orzekający: Monika Nowicka, Iwona Bogucka, Małgorzata Borowiec
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie posiadającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli renta ta jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby posiadającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, gdy renta ta jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego, jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Sąd uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów administracyjnych, uznając, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być prokonstytucyjna i uwzględniać cel świadczenia pielęgnacyjnego.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, która ma ustalone prawo do renty. Skarżąca argumentowała, że jej renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest znacznie niższa od świadczenia pielęgnacyjnego i że takie wyłączenie narusza zasady konstytucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T., zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz D. H. zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 września 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 554/19 w sprawie ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz D. H. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 10 września 2019 r., II SA/Bd 554/19, oddalił skargę D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym przyjętym przez Sąd I instancji:
Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Prezydent Miasta T. (dalej jako: "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku D. H. (dalej jako: "skarżąca") z 22 marca 2019 r., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ I instancji podał, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 26 lipca 2015 r. Orzeczenie wydano do 31 sierpnia 2020 r. Skarżąca oświadczyła, że ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej jako: ".u.ś.r.") umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest uprawniona do otrzymywania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W odwołaniu skarżąca wskazała, że jest na rencie chorobowej, samotnie wychowuje syna wymagającego całodobowej opieki, a jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna.
Decyzją z [...] maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyrażoną w art. 17 ust. 5 lit. 1a u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty (...), przy czym zgodnie z art. 3 pkt 5 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o emeryturach i rentach – oznacza to emerytury i renty inwalidzkie oraz renty z tytułu niezdolności do pracy (...). Z uwagi na okoliczność, że skarżąca uprawniona jest do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ustalonej decyzją ZUS, nie spełnia warunków koniecznych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bydgoszczy na powyższą decyzję skarżąca wskazała, że przepisy kodeksu rodzinnego oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. są nieadekwatne do obecnie trudnej sytuacji. Powstały bowiem wcześniej niż zwiększono kwotę świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca powołała się na długo trwający proces legislacyjny nad zmianami przepisów w tej materii. W jej ocenie dochodzi do dyskryminacji osób chorych oraz do naruszenia art. 32 oraz art. 69 Konstytucji RP. Skarżąca oświadczyła, że w jej przypadku renta jest dwukrotnie niższa niż świadczenie pielęgnacyjne. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 1583 zł, pomniejszonego o wysokość renty netto w kwocie 695,41zł na zasadzie "złotówka za złotówkę".
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Sąd I instancji podał, że skarżąca nie pracuje, ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (oświadczenie z [...] marca 2019 r. oraz decyzja ZUS z [...] marca 2019 r. znak: [...] o waloryzacji) i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, u którego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. okoliczność ta uniemożliwia przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek części. Analizowany przepis jest sformułowany w sposób bezwzględny i nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Z tego powodu trudna sytuacja życiowa skarżącej związana z opieką nad niepełnosprawnym synem nie może przemawiać za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także w części stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością renty a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji wskazał również, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje wymienionym w tym przepisie podmiotom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pod pojęciem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawodawca objął wsparciem osoby, które z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie mogą wykonywać pracy i muszą zrezygnować z zatrudnienia. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy u.ś.r. mają otrzymać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów na skutek sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca.
Zdaniem Sądu I instancji samo zróżnicowanie wysokości pobieranej renty i świadczenia pielęgnacyjnego nie oznacza naruszenia konstytucyjnej zasady równości. Zasada równości oznacza obowiązek takiego samego traktowania sytuacji podobnych, a różnego – niewykazujących takiego podobieństwa. W ocenie Sądu I instancji nie można uznać, że sytuacja skarżącej jest podobna do warunków osób, które podejmując opiekę nie posiadają żadnych dochodów. Tak więc okoliczność, że świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe aniżeli renta nie oznacza, że zostały naruszone normy konstytucyjne. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP. Sąd I instancji nie dostrzegł również sprzeczności tego przepisu z art. 69 Konstytucji RP, który stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.
W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc na podstawie art. 188 p.p.s.a. o jego uchylenie, rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 1 i 2, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię wymienionych przepisów, polegającą na uznaniu, że osobie z ustalonym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w ogóle lub choćby w części stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą uzyskiwanej renty, pomimo iż taka interpretacja:
a) prowadzi w istocie do naruszenia konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej oraz postulatów udzielania przez państwo zabezpieczenia społecznego dla osób niepełnosprawnych oraz kierowania się dobrem rodziny;
b) różnicuje sytuację takiej osoby względem innych opiekunów osób niepełnosprawnych – zarówno tych, którzy nie uzyskują żadnych dochodów, jak i tych, którzy uzyskują dochody niepowodujące wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – w sposób prowadzący do pokrzywdzenia takiej osoby;
c) pozbawia faktycznego beneficjenta świadczenia, tj. osobę niepełnosprawną, świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczności niezależne od tej osoby;
d) nie uwzględnia charakteru renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i ratio legis ograniczeń przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego opisanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.;
e) pomija paradygmat racjonalnego ustawodawcy i prowadzi do wykładni ad absurdum.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji błędnie opowiedział się za koncepcją przyznającą walor wyłącznie wynikom wykładni literalnej. Takie podejście pomija także istotny fakt istnienia dwóch projektów ustaw o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw: rządowego z 13 marca 2015 r. i poselskiego z 4 listopada 2016 r. W obu tych projektach proponowano zmianę art. 17 polegającą na tym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwać miało w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą pobieranych świadczeń wymienionych obecnie w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), pomniejszonych o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Co do zasady zatem konieczność korekty obowiązujących przepisów, uwzględniającej postulat skarżącej i najnowsze poglądy judykatury funkcjonuje w świadomości władz publicznych i podmiotów, którym przysługuje inicjatywa ustawodawcza. Bezczynność w procedowaniu tych projektów należy tłumaczyć, przy uwzględnieniu racjonalności ustawodawcy, tym, że w ocenie władz publicznych możliwe jest korygowanie dotychczasowego stanu prawnego w drodze stosowania wykładni systemowej i funkcjonalnej przez organy administracji i sądy administracyjne.
Pismem z 21 lutego 2020 r. skarżąca kasacyjnie cofnęła oświadczenie o żądaniu przeprowadzenia rozprawy i zrzekła się jej przeprowadzenia. W piśmie tym wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 podając, że usunął on wątpliwości związane z konstytucyjnością normy z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu. Za trafny należy uznać zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie dotyczącym sytuacji prawnej osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w tej kwestii w wyroku NSA z 14 lutego 2020 r., sygn. I OSK 3425/18.
W powołanym przez stronę skarżącą wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu w szczególności podano, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Ma ono charakter kompensacyjny względem osoby sprawującej opiekę, związane jest dodatkowo ze świadczeniami majątkowymi o charakterze niepieniężnym w postaci objęcia osoby pobierającej to świadczenie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz zdrowotnym, finansowanym ze środków publicznych. Oprócz uprawnionego, beneficjentami świadczenia jest cała rodzina, a w szczególności osoba niepełnosprawna (por. wyrok TK z 18 listopada 2014 r., sygn. SK 7/11, OTK ZU nr 10/A/2014, poz. 112). Świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem realizowania obowiązku wyznaczonego w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Ograniczenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale jednocześnie nie podejmuje pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, stanowi przejaw niewłaściwej realizacji tego obowiązku.
Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.) wyróżnia dwa rodzaje niezdolności do pracy: całkowitą i częściową. Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3 ustawy emerytalno-rentowej). Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc faktycznie pracować, nie istnieją również prawne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnoprawną.
W świetle tych okoliczności wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna – rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zwłaszcza jeżeli tego świadczenia nie pobierają. Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie brak jest podstawy uzasadniającej zróżnicowanie sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej polegającej na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tego opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.) w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Problemy te były już analizowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazywał na konieczność korygowania skutków wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej (wyroki NSA z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19 i z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20 oraz powołane w nich orzecznictwo). Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w chwili wejścia w życie u.ś.r. było uzasadnione, gdy ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od przyznanej renty. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i renty musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do tej renty. Przyjęcie w przedmiotowej sprawie odmiennego poglądu skutkowałoby naruszeniem konstytucyjnej zasady równości. Obowiązkiem organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Prowadząc ponownie postępowanie w sprawie, w przypadku braku regulacji ustawowej regulującej powstałe zagadnienie, organy umożliwią wnioskodawczyni dokonanie wyboru preferowanego świadczenia i pouczą o możliwości wystąpienia do organu rentowego z wnioskiem o uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania renty w trybie art. 155 k.p.a.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok. Stwierdził, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło