II SA/Gl 590/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/655/2024/4454 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 25 stycznia 2024 r. C. P. złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką T. W.. Do wniosku załączono orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. nr [...] z dnia [...] r., z którego wynika, że T.W. została zaliczona do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność powstała po 25-tym roku życia. Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności złożono w dniu 11 września 2024 r., a orzeczenie zostało wydane w dniu [...] r. Na podstawie treści ww. orzeczenia stwierdzono również, że niepełnosprawność T. W. istnieje od [...] (60 lat), a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. (72 lata). Z materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 lutego 2024 r. wynika, że T. W. choruje neurologicznie, ortopedycznie, kardiologicznie, ma cukrzycę insulinozależną, jest po operacji kolan i bioder, z powodu przepukliny nie może nic podnosić, ma problemy z chodzeniem, [...]. Chora posiada do własnej dyspozycji jeden pokój i nie opuszcza samodzielnie mieszkania, potrafi natomiast samodzielnie ubrać się i zjeść przygotowany posiłek. Nie wykonuje żadnych prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, we wszystkich czynnościach pomaga jej córka tj. C. P. Wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia aby opiekować się dziećmi, później nie pracowała, obecnie również nie pracuje, nie dorabia dorywczo, nie ma prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, nie szuka pracy, a w przypadku pojawienia się propozycji pracy nie podjęłaby jej, ponieważ teraz opiekuje się niepełnosprawną matką, która jest rozwiedziona. Opieka nad niepełnosprawną matką polega na pomocy podczas toalety porannej i wieczornej, przygotowywanie posiłków, podawanie [...] i innych lekarstw, pomoc podczas chodzenia, transport w nagłych przypadkach do lekarza, na rehabilitację. Po rozpatrzeniu wniosku, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych działając z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta C., na podstawie art.17, art. 20 w związku z art. 3 pkt 11, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – zwanej dalej u.ś.r.), decyzją z dnia 7 lutego 2024 r., nr [...] odmówił przyznania C. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką T. W. Uzasadniając swoje stanowisko, organ przytoczył obowiązujące przepisy i wyjaśnił powody swojego rozstrzygnięcia. Organ I instancji stwierdził powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Od powyższej decyzji C. P. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzemieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r.) poprzez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby, która potrzebuje osobistej opieki, podczas gdy powyższy przepis, różnicujący prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z ostrożności zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa w związku z art. 77, art. 80 oraz art. 81 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu [pic]wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a w tym celu wybiórczego zgromadzenia i dowolnego rozpatrzenia materiału dowodowego, naruszającego zasady logiki i doświadczenia życiowego, które doprowadziły do błędnych ustaleń, że matka wnioskodawczyni nie potrzebuje stałej lub długotrwałej opieki, a niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie ma związku z opieką nad niepełnosprawną matką, co w ostateczności skutkowało odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na względzie powyższe naruszenia, odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, co winno nastąpić poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. W., od dnia złożenia wniosku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, w przypadku uznania, iż nie zostały wyjaśnione dostatecznie okoliczności sprawy mające wpływ na jej rozstrzygnięcie. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 28 marca 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/655/2024/4454 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy u.ś.r., stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Kolegium uznało, że odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie, stwierdzając, że brak jest podstaw do przyznania C. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką ze względu na wiek osoby niepełnosprawnej powyżej 18. roku życia. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym dotyczące ochrony praw nabytych. Wniosek C. P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką został złożony w styczniu 2024 r. oraz prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. – T. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie przez organ zaskarżonej decyzji na podstawie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wydanie nowej decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowanie, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 i kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu i instancji, mimo że istniały podstawy do jej uchylenia w całości i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy, względnie do jej uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji, - art. 8 kpa statuującego zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej w związku z art. 9 kpa statuującego zasadę informowania, art. 10 statuującego zasadę zapewnienia czynnego udziału stron w każdym stadium postępowania, poprzez zaniechanie przez organy wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, - przepisu art. 7 kpa w związku z art. 77, 79a, art. 80 oraz art. 81 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz wskazanie stronie przesłanek zależnych od niej, które nie zostały spełnione, a które byłyby istotne do rozpoznania sprawy, a w tym celu wybiórczego zgromadzenia i dowolnego ocenienia materiału dowodowego, naruszającego zasadę logiki i doświadczenia życiowego, braku informowania strony, które doprowadziły do błędnych ustaleń, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz z daleko posuniętej ostrożności, że niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie ma związku z opieką nad niepełnosprawną matką, co w ostateczności skutkowało odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 63 ust. 1 o świadczeniu wspierającym w związku z art. 24 ust. 2a o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niezastosowanie i nieodpowiednie zastosowanie skutkujące przyjęciem, że w niniejszej sprawie zastosowanie maja przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024r., podczas gdy w sprawie winna mieć zastosowanie ustawa o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 b, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r., - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skutkujące uznaniem, że nie nastąpiły przesłanki do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i niezasadnym uznaniem, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania żądanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. W swojej istocie argumentacja skargi sprowadza się do zarzutu, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują, na podstawie przepisów intertemporalnych u.ś.w., dotychczasowe, tj. obowiązujące przed 1 stycznia 2024 r. regulacje u.ś.r., na podstawie których możliwe jest przyznanie tego świadczenia bez względu na wiek osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Sąd nie podzielił stanowiska zaprezentowanego w skardze, przy czym nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym – z uzasadnieniem, że w sprawie winna mieć zastosowanie ustawa o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 b w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecnie przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza nowego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby, w tym przepisie wymienione, jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg osób uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do tego świadczenia. Tym samym, opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia (tak jak to jest w niniejszej sprawie, w której matka strony ma 74 lata) zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, ustawodawca zawarł w u.ś.w. przepis art. 63 ust. 1 – powoływany tak przez SKO, jak i autora skargi – stanowiący, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu, ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego art. 63 ust. 1 u.ś.w., należy również uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (obejmujących również świadczenie pielęgnacyjne – art. 2 pkt 2 u.ś.r.) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W konsekwencji omawiany przepis intertemporalny należy rozumieć w ten sposób, że jedynie w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.) organy, rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r., zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. ( por. wyrok WSA w Gliwicach z 12.07.2024 r. o sygn. akt II SA/Gl 433/ 24 dostępny w CBOSA). W rezultacie kluczowe dla oceny legalności decyzji SKO było ustalenie prawnie relewantnej w kontekście powołanej regulacji daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką został złożony 25 stycznia 2024 r. oraz prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. – T. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Z wyszczególnionych wyżej przyczyn, przesądzających o niemożności zastosowania w niniejszej sprawie obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r. regulacji u.ś.r., nie mógł również odnieść skutku podniesiony w skardze zarzut nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 o sygn. akt K 38/13, w którym wskazano, że nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Orzeczenie to zostało bowiem wydane na gruncie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i z tego względu, wobec konieczności zastosowania do wniosku – z datą wpływu do organu 25 stycznia 2024r. –nowych regulacji, tj. u.ś.w. (nieobjętych analizą Trybunału) nie znajdowało odniesienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Tym samym kierując się treścią art. 63 ust. 1 u.ś.w. – nie sposób uznać, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed 1 stycznia 2024 r. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).