II SA/Gl 614/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/638/2024/4324 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 14 marca 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/63 8/2024/4324 , które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej "organ lub "organ I instancji") z dnia 1 lutego 2024 r., nr [...] dotyczącą odmowy przyznania K. S. (dalej "strona" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką E. D.. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2023 r. strona wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji odmówił stronie decyzją z dnia 1 lutego 2024 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że z orzeczenia Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 7 grudnia 2023 r. nr [...] z dnia 7 grudnia 2023 r., wynika, że matka strony została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a niepełnosprawność matki strony istnieje od 52-go roku życia. W ocenie organu I instancji z uwagi na tą okoliczność nie został spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – dalej "u.ś.r.", do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto jak ustalił organ I instancji, w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego opieka strony nad matką sprawowana jest przez nią trzy razy w tygodniu po kilka godzin. W jego ocenie sprawowana przez stronę opieka nie posiada znamion opieki stałej, na tyle absorbującej, aby strona nie mogła podjąć jakiejkolwiek pracy, nawet na część etatu w te dni tygodnia, kiedy nie sprawuje opieki nad matką. Organ ustalił także w oparciu o informacje z systemu CEIDG, że od 1 stycznia 2001 r. strona prowadzi działalność gospodarczą. Tym samym, zdaniem organu, w przypadku strony nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia/rezygnacją z zatrudnienia, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Przyznało, że w świetle wyroku TK z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 data powstania niepełnosprawności nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uznało jednak, że zakres sprawowania przez stronę opieki nad matką, oraz czas jej wykonywania są niewystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium po przenalizowaniu materiału dowodowego sprawy podzieliło stanowisko organu I instancji, że sprawowana przez stronę opieka nad matką nie posiada znamion opieki stałej na tyle absorbującej, aby strona nie mogła podjąć jakiejkolwiek pracy na cześć etatu w te dni tygodnia, kiedy nie sprawuje opieki nad matką. Zdaniem Kolegium przemawia za tym fakt, że osoba niepełnosprawna zamieszkuje sama, a strona przyjeżdża do niej trzy razy w tygodniu i pomaga jej w codziennych czynnościach domowych. Sprawowana przez stronę opieka spełnia przesłanki stałej, bezpośredniej i całodobowej opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto matka strony w zakresie czynności higienicznych i załatwiania potrzeb fizjologicznych jest samodzielna, i wymaga jedynie doraźnego wsparcia w czynnościach domowych oraz przy załatwianiu spraw lekarskich i urzędowych. Z tej przyczyny zdaniem Kolegium świadczenie to nie przysługuje, a zaskarżona decyzja może się ostać w obrocie prawnym. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła osobiście skarżąca i zarzuciła jej: 1. naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572) – dalej "k.p.a.", poprzez zaniedbanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego koniecznego do załatwienia sprawy zgodnie z prawem i ze słusznym interesem strony w szczególności: a) całkowite pominięcie ustaleń dotyczących zakresu opieki jakiej wymaga niepełnosprawna matka skarżącej, prowadzące w konsekwencji do niezasadnego wniosku Kolegium, że wymaga ona ..."jedynie doraźnego wsparcia w czynnościach domowych" ... b) całkowite pominięcie ustaleń w zakresie faktycznych czynności związanych z opieką nad niepełnosprawną matką wykonywanych przez skarżącą, ich częstotliwości, czasochłonności i związanych z tym kosztów ponoszonych przez skarżącą, 2. naruszenie art 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez, sprzeczne z tym przepisem, przyjęcie, iż ..." zakres opieki jakiej wymaga obecnie matka skarżącej nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał zatrudnienie (skarżącej) chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy" ... 3. naruszenie art. 76 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez poczynienie ustaleń sprzecznych z treścią urzędowego dokumentu jakim jest orzeczenie o niepełnosprawności matki skarżącej, przy jednoczesnym pominięciu jakiegokolwiek uzasadnienia odmowy uznania ustawowo przyjętej wiarygodności tego dokumentu. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentu na poparcie podniesionych zarzutów. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: "p.p.s.a." sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie składu orzekającego decyzja Kolegium jest zgodna z prawem. Organ ustalił przede wszystkim zakres sprawowanej przez stronę nad matką opieki. Jak wynika z akt administracyjnych opieka strony nad matką dotyczy pomocy w przygotowaniu posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, pielęgnacyjnych, zakupach, wizytach u lekarza. Skarżąca nie mieszka z matką i do niej dojeżdża. Początkowo skarżąca pomagała matce 3 razy w tygodniu, co wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 23 stycznia 2024 r., a następnie, jak podniosła skarżąca w odwołaniu, odbywa się to 5 razy w tygodniu. Z materiału dowodowego sprawy wynika wiec bezpośrednio, że niepełnosprawna pozostaje bez opieki córki po jej w wyjściu wieczorem i przynajmniej przez okres 2 do 4 dni, kiedy skarżąca do niej nie przyjeżdża. Powyższe wskazuje, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie odbiega od pomocy sprawowanej powszechnie przez dzieci nad starszymi, częściowo zniedołężniałymi rodzicami. Trudno przyjąć, że tego typu opieka ma być gratyfikowane przez państwo. Niezależnie od tego, w trakcie postępowania administracyjnego nie wykazano, że skarżąca nie może w związku z powyższym podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykazany przez skarżącą na dzień orzekania przez organ odwoławczy zakres i czas opieki nad chorą matką oznacza, że skarżąca posiada możliwość podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu. Z tych względów Sąd zgodził się z argumentacją organu odwoławczego zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.