II SA/Gl 622/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 28 lutego 2025 r. nr SKO.4106.46.2025 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 19 grudnia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 8 kwietnia 2025 r. M. R. (dalej jako: "strona" lub "skarżący"), reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej jako: "organ odwoławczy" lub "Kolegium"), opisaną w rubrum nn. wyroku. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia 19 grudnia 2024 r. [...], Prezydent Miasta C. (dalej jako: "organ I instancji" lub "Prezydent"), działając na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2d oraz art. 64 pkt 7 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.p.s.", ustalił skarżącemu wysokość opłaty za pobyt jego matki – U. R., w domu pomocy społecznej w wysokości: 866,67 zł za okres od 5 do 30 kwietnia 2024 r. oraz 1000 zł miesięcznie od 1 maja 2024 r. oraz odmówił całkowitego zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono dochody strony i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym od marca 2024 r. i stwierdzono, że przedstawiają się one następująco: – w marcu 2024 r. 7.772,53 zł; – w kwietniu 2024 r. 6.842,29 zł – w maju 2024 r. 8.295,95 zł – w czerwcu 2024 r. 7.386,29 zł – w lipcu 2024 r. 7.124,85 zł – w sierpniu 2024 r. 7.148,32 zł – we wrześniu 2024 r. 7.223,22 zł Organ wskazał, że strona jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej oraz, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w okresie od 1 marca 2024 r. do 30 września 2024 r., wynosił odpowiednio: 3.886,27 zł, 3.421,15 zł, 4.147,98 zł, 3.693,15 zł, 3.562,43 zł, zł, 3.611,61 zł, a więc przekraczał 300 % kryterium dochodowego, tj. kwotę 1.800,00 zł. W dniu 23 października 2024 r. przekazano stronie umowę o ustalenie wysokości i zasad ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Powyższa umowa nie została podpisana przez stronę, co skutkowało wydaniem przedmiotowej decyzji. W związku ze złożonym przez stronę wnioskiem o całkowite zwolnienie z ponoszonej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania uznał, że nie zachodzą podstawy do całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia tej odpłatności. Jedynym dokumentem, który strona przedłożyła w celu uzasadnienia wniosku o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej jest oświadczenie ojca strony – P. R., opisujące relacje strony z matką oraz zeznanie złożone w charakterze świadka. Po przeanalizowaniu powyższych dokumentów organ I instancji uznał, że strona nie przekazała dokumentów, które w sposób jednoznaczny potwierdzałyby rażące naruszenie obowiązków rodzicielskich przez matkę strony. Podniósł przy tym, że zwolnienie z opłaty za pobyt mieszkańca oparte jest na uznaniu administracyjnym oraz że winno być rozpatrywane w kontekście art. 2 i art. 3 u.p.s. Wobec powyższego organ I instancji uznał, że nie zachodzą podstawy do całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez całkowite lub częściowe zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jego mamy w DPS bądź, w przypadku stwierdzenia rażącego naruszenia przepisów prawa - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Strona zarzuciła organowi nieprawidłowe i nierzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego, zarówno co do jego sytuacji materialnej, pozyskiwanych dochodów, sytuacji materialnej osoby umieszczonej w DPS oraz przesłanek zwolnienia całkowitego i częściowego z obowiązku ponoszenia opłaty. W jej ocenie rozpoznając wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty Prezydent nie rozpoznał do końca istoty sprawy. Podkreśliła, że w składanych pismach wnosił o to, aby organ zwolnił go z tej opłaty w całości, bądź w stosownej części (podając przy tym, że mógłby ponosić odpłatność w wysokości 150 zł miesięcznie). Złożył zatem w tym zakresie wniosek ewentualny, organ I instancji natomiast wydał rozstrzygnięcie wyłącznie w zakresie wniosku o zwolnienie całkowite, pomijając wskazane żądanie ewentualne. Dalej strona wskazała, że wnioskowała o przeprowadzenie przez organ szeregu dowodów, związanych ze stanem zdrowia jego matki i pozyskania dokumentacji medycznej z jej leczenia, co stanowi jego zdaniem fundamentalny dowód i powód na zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłaty. Jej wniosek dowodowy został jednak całkowicie pominięty i nierozpoznany przez organ I instancji. Nadto, według strony Prezydent całkowicie pominął istotne dla rozstrzygnięcia dowody w sprawie tj. zeznania ojca strony szczegółowo opisujące zaniedbania ze strony jego matki w zakresie wykonywania obowiązków rodzicielskich, co miało znaczenie w kontekście art. 64 pkt 7 u.p.s. Strona zarzuciła również, że organ dokonał błędnych ustaleń dotyczących dochodów uzyskiwanych przez jej partnerkę, co rzutowało na wadliwe ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, a także dokonał błędnej, sprzecznej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego oceny pozostałych dokumentów i informacji odnośnie sytuacji materialnej skarżącego pod kątem jego możliwości finansowych. Błędnie zakwestionował m. in. wydatki ponoszone na zakup odzieży, usługi fryzjerskie/ barberskie, abonament za serwisy streamingowe, zakup paliwa do samochodu itp. (uznawszy je za jednorazowe lub zbędne, tj. niezwiązane z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych) - podczas gdy są to wydatki stałe, ponoszone co miesiąc lub co dwa miesiące i ponadto dotyczą podstawowych czynności życia codziennego, związanych z dbaniem o higienę osobistą (usługi fryzjerskie), dojazdami do pracy (paliwo do samochodu) tudzież dbaniem o potrzeby kulturalne (wyjścia do kina ze znajomymi itp.), leczenie dermatologiczne, dentystyczne czy psychologiczne podczas gdy są to wydatki konieczne związane ze stanem zdrowia. Dodatkowo strona zauważyła, że organ nie uwzględnił w ogóle faktu, iż co miesiąc przekazuje on matce pieniądze na leki oraz żywność, co jest dla niego kolejnym stałym, comiesięcznym wydatkiem. Organ pominął dodatkowo, zdaniem skarżącego, że jego matka ma możliwość opuszczania DPS, często na weekendy, gdzie przebywa wtedy w domu. Ponadto podejmuje się ona prac dorywczych, często tymczasowych, dzięki którym otrzymuje wynagrodzenie. W opinii strony jego matka jest jedną z najbardziej samodzielnych osób, które zamieszkują DPS w C., a w dni, w których nie przebywa w DPS, odliczane są jej od kwoty, którą musi ona uiszczać za pobyt w DPS. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy w całości. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji ustalając w zaskarżonej decyzji odpłatność strony za pobyt matki w domu pomocy społecznej wziął pod uwagę wysokość jej dochodów w rodzinie oraz jej możliwości i bezsprzecznie ustalił, że dochód strony jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że ciężar dowodowy w zakresie przesłanki, o której mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. jest przerzucony na osobę wnioskującą o zwolnienie z opłaty. Organ administracji publicznej sprawę rozstrzygający jest zobowiązany do oceny zasadności dokonania zwolnienia z opłaty wyłącznie w oparciu o wykazane (a nie jedynie deklarowane) rażące naruszenia obowiązków rodzinnych. Wyłącznie wnioskodawca może przedstawić dowody, które wykazywać będą zaistnienie okoliczności stanowiących podstawę do fakultatywnego zwolnienia na mocy art. 64 pkt 7 u.p.s. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za dom pomocy społecznej, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione. Konieczne jest przedstawienie dowodów w postaci dokumentów (np. decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na skutek bezskuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego) lub innych, w tym zeznań świadków. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że w uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizacyjnej z dnia 17 listopada 2021 r. wskazano, że użyte w ustawie określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży". Wskazano, że wprowadzona zmiana w zakresie przesłanki z pkt 7 art. 64 u.p.s. zrodziła się z dostrzeżonej przez Rzecznika Praw Obywatelskich potrzeby wprowadzenia wyraźnej regulacji prawnej, umożliwiającej organowi odstąpienie od obciążania odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy zobowiązanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty musi mieć charakter drastycznego, ewidentnego i jaskrawego naruszenia obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci. W orzecznictwie sądów administracyjnych za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych wskazuje się podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających, które doprowadziły do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty. W ocenie Kolegium sam fakt rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych, nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w takich sytuacjach (kiedy mowa o rażącym naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych) ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy. Dokonując powyższej oceny nie można pominąć okoliczności, że matka strony jest osobą przewlekle psychicznie chorą i jej zachowanie nie wynikało ze złej woli. Odnosząc się do zarzutu błędnej, sprzecznej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, oceny pozostałych dokumentów odnośnie sytuacji materialnej strony pod kątem możliwości finansowych w zakresie ponoszenia odpłatności Kolegium wyjaśniło, że wysokość opłaty ustalona została przez organ I instancji w drodze decyzji wydanej po odmowie zawarcia umowy, ale po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Opłata ta została ustalona z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Powyższe oznacza, że organ I instancji wziął pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony, ale też jej możliwości, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Uwzględnił zatem faktyczne możliwości ponoszenia odpłatności przez stronę i nie zobowiązał do ponoszenia odpłatności w maksymalnej możliwej wysokości. Dalej Kolegium wskazało, że deklarowana przez stronę pomoc finansowa na rzecz matki jest całkowicie dobrowolna. Matka strony posiada własne źródła dochodu i dysponuje 30% dochodów, które może przeznaczać na swoje indywidualne potrzeby, w tym na zakup żywności i lekarstw. Ponadto matka strony przebywa w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych, w którym praca jest formą rehabilitacji, a wynagrodzenie z tej pracy jest wliczane do jej dochodu i z tego tytułu jest ustalana jej odpłatność. W skardze sądowej na powyższe rozstrzygnięcie skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, zarzucił organom naruszenie: - prawa materialnego, a to art. 64 pkt 2 i pkt 7 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż wniosek skarżącego o zwolnienie z odpłatności za pobyt jego matki w DPS obejmował tylko żądanie całkowitego zwolnienia i wyłącznie w tym zakresie organy administracji publicznej obowiązane były wydać rozstrzygnięcie - podczas gdy skarżący już na etapie postępowania administracyjnego domagał się alternatywnie całkowitego bądź częściowego zwolnienia z tej opłaty, co skutkowało nierozpoznaniem przez organy obu instancji istoty sprawy; - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2, art. 78 § 1, art. 8 oraz art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", polegające na błędnym przyjęciu przez organ odwoławczy, iż w przedmiotowej sprawie podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym czynności niezbędne do zebrania i oceny pełnego materiału dowodowego - podczas gdy organy obu instancji całkowicie zignorowały (nie rozpoznały ich w ogóle) wnioski dowodowe skarżącego o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez zwrócenie się do placówek, w których leczyła się matka skarżącego z żądaniem udostępnienia dokumentacji medycznej z jej leczenia, mimo, iż dokumenty te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, co w ocenie skarżącego świadczy o naruszeniu przez organy obu instancji zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz zasady wnikliwości postępowania, jak również o naruszeniu przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia dowodów; - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., polegające na dokonaniu przez organy obu instancji błędnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie, przejawiającej się w błędnym przyjęciu przez organ odwoławczy, iż organ I instancji właściwie ocenił zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w szczególności zaś dokonał szczegółowej oraz wnikliwej analizy sytuacji materialnej skarżącego i słusznie ustalił, że ma on możliwość partycypowania w kosztach pobytu jego matki w DPS w kwocie 1000 zł miesięcznie - podczas gdy prawidłowa analiza dowodów zgromadzonych w sprawie (pokazujących zarówno dochody, jak i rodzaj oraz wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z prowadzeniem przez niego gospodarstwa domowego oraz zaspokajaniem jego usprawiedliwionych, bieżących potrzeb życia codziennego) prowadzi do wniosku, że skarżący nie jest w stanie partycypować w kosztach pobytu swojej matki w DPS w kwocie ustalonej przez organy bez uszczerbku koniecznego utrzymania, a tym samym spełnia on przesłanki do zwolnienia go z odpłatności za pobyt matki w DPS jeśli nie w całości, to przynajmniej w kwocie niższej, niż ustalone przez organ I instancji 1.000,00 zł miesięcznie; - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., polegające przyjęciu przez organ odwoławczy, że zachowania matki skarżącego, polegające na naruszaniu przez nią obowiązków rodzicielskich względem skarżącego nie wynikały ze złej woli, ponieważ leczyła się psychiatrycznie - podczas gdy ustalenie to jest całkowicie dowolne oraz niepoparte żadnymi dowodami; - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., polegające na pominięciu okoliczność przekazywania przez skarżącego swojej matce drobnych sum pieniężnych na zakup leków i żywności i uznaniu, że nie ma to żadnego wpływu na rozstrzygnięcie, bo w/w pomoc finansowa ma charakter dobrowolny, podczas gdy w/w pomoc ma charakter de facto alimentacyjny, zaś dochody własne matki skarżącego są zbyt niskie, aby mogła ona sama sfinansować wszystkie swoje potrzeby; - przepisów prawa materialnego, a to art. 64 pkt. 7 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że nawet sam fakt rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych przez osobę przebywającą w DPS względem strony zobowiązanej do ponoszenia opłat, nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających zwolnienie strony obowiązanej z ponoszenia kosztów związanych z tym pobytem, ponieważ istotne są jeszcze przyczyny oraz okoliczności takiego stanu rzeczy - podczas gdy taka przesłanka (tj. zakładająca konieczność badania przyczyn owego naruszania obowiązków rodzinnych) nie wynika z omawianego przepisu. W oparciu o tak zakreślone zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w części co do pkt 3 oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodatkowo pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie przez Sąd dowodów z dokumentów załączonych do skargi w postaci dokumentacji medycznej z leczenia psychiatrycznego matki skarżącego, jak również o wystąpienie przez Sąd do szeregu placówek medycznych, w których leczyła się matka skarżącego, z żądaniem nadesłania pełnej dokumentacji medycznej, dotyczącej jej leczenia. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego przywołał twierdzenia i wnioski na poparcie sformułowanych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów niż wyartykułowane w jej treści. Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej p.p.s.a. sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W tym kontekście uznano, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego należało ją wyeliminować z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia odmowy zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Skarżący twierdzi, że jego zdaniem zwolnienie z takiej odpłatności jest zasadne, jak również podnosi, że występują okoliczności uzasadniające podjęcie satysfakcjonującej ją decyzji z uwagi na naruszaniu przez matkę obowiązków rodzicielskich względem skarżącego. Z kolei organy administracji publicznej stoją na odmiennym stanowisku i uznają, że skarżący jest obowiązany do uiszczania takiej odpłatności. Na wstępie rozważań zauważyć trzeba, że postępowanie w sprawie zwolnienia z ponoszenia odpłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej prowadzone jest wówczas, gdy wystąpią ku temu przesłanki. Postępowanie takie może być prowadzone wówczas, gdy osoba zobowiązana do ponoszenia takiej odpłatności mocą odrębnej decyzji ustalającej taką odpłatność, uzna że występują u niej przesłanki uzasadniające zwolnienie z ponoszenia takiej odpłatności. Zaznaczyć należy, że w tych sprawach, w których strona postępowania administracyjnego zmierzającego do ustalenia wysokości odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej wyrazi zgodę na wywiad środowiskowy, to wówczas organ prowadzący postępowanie w sprawie ustalenia wysokości tej odpłatności ma w polu widzenia okoliczności wpływające na wysokość ustalonej opłaty. W takich sytuacjach prowadzenie przywołanego powyżej postępowania jest zbędne, względnie będzie ono zasadne po pewnym okresie czasu, gdy sytuacja osoby zobowiązanej do ponoszenia takiej odpłatności ulegnie zmianie (vide wyrok tut. Sądu z dnia 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1393/24). W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej wypowiadające się w formie decyzji administracyjnej, prowadziły de facto dwa postępowania administracyjne. Pierwsze z nich zmierzające do ustalenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i rozstrzygnięcie w tym zakresie jest przedmiotem odrębnego rozpoznania, natomiast w ramach tego postępowania wskazane organy prowadziły postępowanie zmierzające do rozpoznania żądania skarżącego, aby zwolnić go z tej odpłatności. Kwestia ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zagadnienie zwolnienia osoby zobowiązanej do obowiązku jej ponoszenia zostały uregulowane przez ustawodawcę w dwóch odrębnych przepisach u.p.s. Przepisy te stanowią bowiem podstawy prawne dwóch odrębnych instytucji. Rozstrzyganie w ich przedmiocie następuje zaś w odrębnych postępowaniach, gdyż inne są przesłanki wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 60 i art. 61 u.p.s. a inne - na podstawie art. 64 u.p.s. W pierwszym przypadku organ ustala podmiot zobowiązany do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej osoby skierowanej do takiej placówki oraz wysokość tych kosztów, a zatem konkretyzuje tym samym powyższy obowiązek, orzekając ściśle w ramach przepisów bezwzględnie obowiązujących. W drugim zaś przypadku - na podstawie stosownego wniosku podmiotu (już) uprawnionego - organ, w ramach tzw. uznania administracyjnego, wydaje decyzję o zwolnieniu bądź odmowie zwolnienia z obowiązku ponoszenia przedmiotowych opłat. Zgodnie bowiem z treścią art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Przedstawiona wyżej odrębność tych dwóch postępowań, jak i sama treść art. 64 u.p.s. prowadzą do wniosku, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć tylko sytuacji, w której najpierw (w sposób wiążący) została już określona opłata ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Aby kogoś bowiem zwolnić z określonego obowiązku, taki obowiązek musi oczywiście najpierw zaistnieć Przyjęcie takiego założenia wynika z zasad logiki a ponadto sugeruje je również posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "osoba wnosząca opłatę" bo oznacza to osobę realizującą już nałożony na nią wcześniej stosowną decyzją obowiązek uiszczania tej opłaty. Również samo potencjalne "obowiązanie" do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wynikające z przepisów ustawy, musi zostać w pierwszej kolejności skonkretyzowane stosowną decyzją, zarówno co do osoby jak i co do wysokości, tak aby wnioskodawca był w stanie stwierdzić, czy podoła nałożonemu nań obowiązkowi uiszczania opłaty, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie go z niej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym określeniu wysokości tej opłaty. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest bowiem możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s. O zasadności żądania organ powinien więc wypowiedzieć się w odrębnym postępowaniu. Odrębność ta polega zaś na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (vide wyroki NSA: z dnia 6 czerwca 2017 r., I OSK 649/16; z dnia 26 września 2018 r., I OSK 1602/18 dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2025 r. sygn. akt I OSK 1685/23. Stanowisko to skład orzekający w sprawie przyjmuje jako własne. W świetle powyższego, zdaniem Sądu wyczerpana została przesłanka naruszenia art. 64 i art. 64a w związku z art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s., ponieważ wydanie decyzji w oparciu o przywołane przepisy na obecnym etapie jest przedwczesne. Powyższa okoliczność wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a mianowicie naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ administracji w pierwszej kolejności będzie zobowiązany do ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności i ustalenia takiej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Po uzyskaniu przez decyzję o ustaleniu odpłatności za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej przymiotu ostateczności, organ w ramach odrębnego postępowania może rozpoznać wniosek skarżącego o zwolnienie go z tej odpłatności. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a.