II SA/Gl 623/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 17 marca 2025 r. nr SKO.4113.24.2024 w przedmiocie odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 6 listopada 2024 r., nr sprawy [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia 17 marca 2025 r. nr SKO.4113.24.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO), działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - dalej "k.p.a.") w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 i art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm. – dalej "ustawa o odpadach"), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - Prezydenta Miasta Z. z dnia 6 listopada 2024 r. nr [...] w części nakazującej A. S. (skarżący), jako domniemanemu posiadaczowi odpadów, usunięcie odpadów z działki oznaczonej geodezyjnie numerem ewidencyjnym [...] obręb [...] przy ul. [...] w Z. Organ I instancji w decyzji z dnia 6 listopada 2024 r. nakazującej usunięcie odpadów określił jednocześnie: - punkcie 1 decyzji – posiadaczy odpadów zobowiązanych do usunięcia opadów: A. S. jako domniemanego posiadacz odpadów, T. B. jako posiadacza odpadów; - w punkcie 2 decyzji - termin usunięcia odpadów; - w punkcie 3 decyzji - rodzaj odpadów w formie tabelarycznego wykazu zawierającego rodzaje odpadów do usunięcia; -w punkcie 4 decyzji – sposób usunięcia odpadów;4 Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawym. W dniu 16 maja 2022 r. do Urzędu Miejskiego w Z. wpłynęło pismo Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach (WIOS) z dnia 12 maja 2022 r. informujące o nielegalnym składowaniu odpadów wykazujących właściwości niebezpieczne w budynku położonym na przedmiotowej działce Pismem z dnia 25 maja 2022 r. organ I instancji zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów zgromadzonych w budynku zlokalizowanym na przedmiotowej działce. Ponadto w tym samym piśmie organ I instancji wyznaczył termin oględzin przedmiotowej nieruchomości na dzień 15 czerwca 2022 r. godz. 10.00. W odpowiedzi na wskazane zawiadomienie pełnomocnictwo do reprezentowania A. S. (skarżący) złożył adwokat P. P. W dniu 15 czerwca 2022 r. z udziałem skarżącego organ I instancji przeprowadził oględziny przedmiotowej nieruchomości, które potwierdziły składowanie odpadów w budynku. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego w odpady zmagazynował na nieruchomości jej najemca T. B. W dniu 1 lipca 2022 r. do Urzędu Miejskiego w Z. wpłynęło pismo Naczelnika Wydziału d/w z Przestępczością Gospodarczą Komendy Powiatowej w Z. z dnia 30 czerwca 2022 r. informujące o prowadzonym postępowaniu w sprawie składowania odpadów niebezpiecznych na przedmiotowej nieruchomości.. Do pisma załączono kopię opinii biegłego nr [...], sporządzonej na podstawie postanowienia Prokuratora Rejonowego w Z. w sprawie o czyn z art. 183 § 1 kk, sygn. akt [...]. Z przedłożonej opinii wynika, że odpady zmagazynowane w budynku przy ul. [...]- nie mniej niż 400 palet z pojemnikami typu mauzer o pojemności 1000 l oraz 4 beczki stalowe o pojemności 200 l - posiadają właściwości niebezpieczne. Biegły dokonał również klasyfikacji ww. odpadów, przypisując im kody odpadów zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r. poz. 10). Z opinii wynika również, że biegły nie jest w stanie określić źródła pochodzenia ujawnionych odpadów, w szczególności wskazać konkretnych zakładów produkcyjnych, z których mogą pochodzić. Komenda Powiatowa w Z. przekazała również organowi informację o miejscu zamieszkania T. B. Asesor Prokuratury Rejonowej w Z., po uprzednim poinformowaniu organu I instancji o prowadzonym przez Prokuraturę postępowaniu wyjaśniającym dotyczącym składowania odpadów niebezpiecznych na terenie magazynu przy ul. [...] w Z., pismem z dnia 16 sierpnia 2022 r. sygn. akt [...], na podstawie art. 183 § 1 k.p.a., zgłosił swój udział w prowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie nakazania usunięcia odpadów. W dniu 21 września 2022 r. do Urzędu Miejskiego w Z. wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, w którym jako posiadacza odpadów wskazał T. B. tj. najemcę nieruchomości, na której składowane są odpady. Ponadto Prokuratura Rejonowa w Z. pismem z dnia 31 października 2022 r. sygn. akt [...] poinformowała organ, że w toku prowadzonego postępowania zarejestrowanego pod nr [...] T. B. przedstawiono zarzut popełnienia czynu zabronionego z art. 183 § 1 kk polegającego na tym, że w bliżej nieustalonych dniach w okresie od 23 marca 2022 r. do 9 maja 2022 r. w Z., wbrew przepisom ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, składował ok 400 ton odpadów w takich warunkach i w taki sposób, że mogło to zagrozić życiu i zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi w rejonie ul. [...] w Z. W dniu 11 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył kserokopię umowy najmu z dnia 23 marca 2022 r. zawartej pomiędzy skarżącym jako wynajmującym część nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] tj. "plac zlokalizowany na tej nieruchomości" oraz T. B. jako biorącym w najem ww. część nieruchomości. Jednocześnie pełnomocnik strony przedstawił porozumienie z dnia 19 kwietnia 2022 r. o dokonanej cesji praw i obowiązków wynikających z ww. umowy z T. B. jako osoby fizycznej na T. B. jako przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] oraz aneks nr 1 do umowy z dnia 19 kwietnia 2022 r. dotyczący okresu trwania umowy najmu. W dniu 5 kwietnia 2023 r. do Urzędu Miejskiego w Z. wpłynęły wyjaśnienia skarżącego złożone przez jego pełnomocnika. Pełnomocnik skarżącego wskazał między innymi, że w dacie podpisania umowy cesji najmu w dniu 19 kwietnia 2022 r. T. B. był wpisany do CEDIG, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą [...]. W toku postępowania w dniu 10 sierpnia 2023 r. w trybie przeprowadzenia czynności dowodowej przewidzianego w art. 52 k.p.a. Burmistrz Miasta i Gminy K. przesłuchał w charakterze świadka A. O., czyniąc zadość wnioskowi dowodowemu pełnomocnika skarżącego. Wezwanie T. B. do złożenia wyjaśnień w trybie pomocy prawnej okazało się bezskuteczne - strona nie odebrała wezwania, pomimo dwukrotnego awiza. Pismem z dnia 22 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w Z. II Wydział [...] przesłał kserokopie zeznań świadka A. S. oraz wyjaśnień T. B. złożonych w sprawie [...]. W dniu 13 maja 2024 r. organ otrzymał z Sądu Okręgowego w S. kopię wyroku z dnia [...] w sprawie T. B. oskarżonego o czyn z art. 183 § 1 kk, sygn. akt [...]. Natomiast w dniu 15 maja 2024 r. do Urzędu Miejskiego wpłynął odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. w sprawie o sygn. akt [...]. Z treści wyroku wynika, że oskarżony T. B. został uznany za winnego zarzucanego mu czynu z art. 183 § 1 kk - tj. że w bliżej nieustalonych dniach w okresie od 23 marca 2022 r. do 9 maja 2022 r. w Z. przy ul.[...], wspólnie i w porozumieniu z inną nieustaloną osobą, wbrew przepisom ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, składował około 400 ton odpadów, w takich warunkach i w taki sposób, że mogło to zagrozić życiu i zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi oraz sprowadził bezpośrednie niebezpieczeństwo pożaru zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach. Z ustaleń organu wynika, że dla przedmiotowego terenu nie wydano decyzji zezwalającej na magazynowanie, czy też składowanie odpadów. Podmiotem ujawnionym w ewidencji gruntów i budynków jako władający gruntem jest skarżący. Zdaniem organu, władający powierzchnią ziemi nie wykazał, że w jakikolwiek sposób kontrolował wykonywanie zawartej umowy najmu. Następnie w dniu 6 listopada 2024 r. organ I instancji wydał decyzję od której odwołał się skarżący. Decyzja została wydana z zastosowaniem przepisów o współodpowiedzialności posiadaczy odpadów - art. 26 ust. 3a ustawy o odpadach. Określając w decyzji termin wykonania obowiązku na dzień 7 października 2025 r. organ I instancji uwzględnił konieczność jak najszybszego usunięcia odpadów z przedmiotowej nieruchomości. Zaleganie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych wiąże się bowiem z zagrożeniem dla zdrowia i życia ludzi oraz środowiska. W odwołaniu od decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił organowi naruszenie: 1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego niezbędnego dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, 2) art. 26 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji bezpodstawne nakazanie odwołującemu usunięcia odpadów pomimo, że nie jest on posiadaczem odpadów, 3) błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że odwołujący jest także obok T. B. posiadaczem odpadów znajdujących się na terenie działki oznaczonej geodezyjnie numerem ewidencyjnym [...] obręb [...] przy ul. [...] w Z. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości w zakresie w jakim odnosi się do skarżącego (pkt 1 lit. a sentencji zaskarżonej decyzji) i umorzenie w tym zakresie postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości w zakresie w jakim odnosi się do skarżącego pkt 1 lit. a sentencji zaskarżonej decyzji) i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu przedstawił argumentację dla przedstawionych zarzutów. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 17 marca 2025 r. nr SKO.4113.24.2024 SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W pierwszej części uzasadnienia SKO chronologicznie i szczegółowo zrelacjonowało dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie organ odwoławczy przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, a także przytoczył poglądy doktryny prawa dotyczące kwestii obowiązku usuwania odpadów. Podkreślił, iż stwierdzenie nielegalnego składowania odpadów powoduje, że wydanie nakazu usunięcia odpadów jest nie prawem, ale obowiązkiem organu ochrony środowiska, a decyzję nakazującą usunięcie odpadów wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za składowanie lub magazynowanie odpadów. SKO poczyniło ustalenia faktyczne w sprawie w sposób zbieżny z ustaleniami organu I instancji oraz podzieliło stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem SKO zasadnie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego za posiadacza odpadów uznano zarówno skarżącego, jak i T. B. Powyższe potwierdzają dowody zgromadzone w sprawie [...]. Zauważyło także, iż w ewidencji gruntów działka o numerze ewidencyjnym [...] (obr.[...]) przy ulicy [...] w Z. wskazano jako właściciela Gminę Z., zaś jako użytkownika wieczystego - skarżącego. Teren działki o nr [...] obręb [...] jest objęty planem zagospodarowania przestrzennego miasta Z. dla terenów: B., S., B., K., Z., W., W., L. - etap I, uchwalonego uchwałą Rady Miejskiej w Z. nr [...]z dnia [...] (Dz. Urz. Woj. Śl. z dnia [...] poz. [...] z późn. zm.). Przedmiotowa nieruchomość położona jest na obszarze oznaczonym na rysunku mpzp symbolem "11PU2" - tereny obiektów produkcyjnych, składów i magazynów oraz zabudowy usługowej. W § 49 ust. 1 pkt 3 ww. uchwały dla terenów obiektów produkcyjnych, składów i magazynów oraz zabudowy usługowej oznaczonych symbolami "1PU2-14PU2" ustala się zakaz zbierania, magazynowania, przetwarzania i odzysku odpadów obcych, które nie będą wykorzystywane w procesach technologicznych związanych z produkcją przemysłową realizowaną na tych terenach. Zatem działka nr [...] obręb [...] nie jest przeznaczona na składowanie lub magazynowanie odpadów w rozumieniu ustawy o odpadach. W ocenie SKO zasadnie decyzja organu I instancji została wydana z zastosowaniem przepisów o współodpowiedzialności posiadaczy odpadów. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania, w tym zarzutów odnoszących się do nienależytego sporządzenia uzasadnienia czy braków w postępowaniu dowodowym. Z rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący wnosząc, sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżący sformułował zarzuty naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa poprzez: a. nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący i dogłębny, w szczególności poprzez niedostateczne uwzględnienie znaczenia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] sygn. akt [...], skazującego T. B. za składowanie odpadów na przedmiotowej nieruchomości, b. dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, w szczególności poprzez uznanie, że brak zapłaty kaucji w wysokości ustalonej w umowie najmu przez najemcę T. B. (2.000 zł zamiast 11.000 zł) oraz rzekomy brak dochowania należytej staranności przy zawieraniu umowy najmu, mogą stanowić podstawę do nieuwzględnienia obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, c. dowolne przyjęcie, bez odpowiedniego oparcia w materiale dowodowym, że umowa najmu z dnia 23 marca 2022 r. wygasła z uwagi na niepełne wpłacenie kaucji, podczas gdy zachowanie stron świadczyło o kontynuacji stosunku prawnego, d. selektywny dobór i ocenę dowodów, skutkujące pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności potwierdzających, że skarżący nie był posiadaczem odpadów; naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji precyzyjnych argumentów prawnych pozwalających na równoczesne uznanie T. B. za faktycznego posiadacza odpadów i skarżącego za domniemanego posiadacza tych samych odpadów, co stanowi wewnętrznie sprzeczną konstrukcję prawną, b. zaniechanie odniesienia się do kluczowego dla sprawy orzecznictwa sądów administracyjnych, w szczególności wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 1904/22, jednoznacznie wskazującego na brak podstaw do nakładania obowiązku usunięcia odpadów zarówno na ich wytwórcę, jak i na władającego powierzchnią ziemi, który skutecznie obalił domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, c. brak odniesienia się do istotnej materii prawnej dotyczącej charakteru domniemania posiadania odpadów jako konstrukcji subsydiarnej, mającej zastosowanie wyłącznie w przypadku niemożności ustalenia faktycznego posiadacza odpadów, d. uzasadnienie rozstrzygnięcia argumentami pozaprawnymi, nieznajdującymi oparcia w przepisach prawa materialnego, w szczególności poprzez wprowadzenie i zastosowanie nieprzewidzianego w ustawie o odpadach kryterium "należytej staranności władającego nieruchomością", oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, a to naruszenie art. 26 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na: a. uznaniu, że domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może być stosowane równolegle z ustaleniem faktycznego posiadacza odpadów, podczas gdy domniemanie to ma charakter subsydiarny i jest możliwe do zastosowania wyłącznie w przypadku niemożności ustalenia faktycznego posiadacza odpadów, b. przyjęciu, że skuteczne obalenie domniemania prawnego posiadania odpadów poprzez wskazanie faktycznego i ustalonego posiadacza (T. B., uznanego za winnego składowania odpadów prawomocnym wyrokiem karnym) nie wyłącza możliwości uznania za posiadacza odpadów skarżącego jako władającego powierzchnią ziemi. c. zastosowaniu konstrukcji "domniemanego posiadacza odpadów" wobec skarżącego mimo prawnie skutecznego obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, co stanowi wewnętrznie sprzeczną i prawnie niedopuszczalną koncepcję; naruszenie art. 26 ust. 3a ustawy o odpadach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na: a. uznaniu, że przepis ten tworzy podstawę prawną do objęcia jedną decyzją nakazującą usunięcie odpadów zarówno podmiotu będącego faktycznym posiadaczem odpadów (T. B.), jak i podmiotu, który skutecznie obalił domniemanie posiadania odpadów (skarżącego), b. błędnym przyjęciu, że solidarna odpowiedzialność wynikająca z tego przepisu może obejmować podmiot, który w świetle prawidłowej wykładni art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach nie jest posiadaczem odpadów, c. nieprawidłowej interpretacji zwrotu "wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami" w sposób obejmujący podmioty, co do których obalono domniemanie posiadania odpadów; naruszenie art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.) oraz art. 86 Konstytucji RP w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z zasadą "zanieczyszczający płaci" (polluter pays principle), stanowiącą jeden z fundamentów prawa ochrony środowiska, i nałożenie obowiązku usunięcia odpadów na podmiot, który nie jest odpowiedzialny za ich wytworzenie lub składowanie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od SKO na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu zakwestionował twierdzenie organów, że skarżący pozostaje posiadaczem odpadów znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem skarżącego władający powierzchnią ziemi uwolnił się od odpowiedzialności, gdyż doszło do wzruszenia domniemania ustanowionego przez przepis art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. Błędne ustalenie posiadacza odpadów spowodowało nałożenie obowiązku zagospodarowania odpadów na niewłaściwy podmiot, czyli na skarżącego. W niniejszej sprawie SKO naruszyło przepisy prawa procesowego poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący i dogłębny, w szczególności poprzez niedostateczne uwzględnienie znaczenia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] , sygn. akt [...]. Ponadto dokonało selektywnego doboru i oceny dowodów, skutkujących pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności potwierdzających, że skarżący nie był posiadaczem odpadów. Skarżący wskazał, iż w niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia w sposób wyczerpujący i spójny logicznie, dlaczego pomimo ustalenia faktycznego posiadacza odpadów, obowiązek ich usunięcia został nałożony również na skarżącego. Zdaniem skarżącego decyzja SKO narusza zasadę "zanieczyszczający płaci". Podkreślił, że skarżący nie tylko nie przyczynił się do powstania tego zagrożenia, ale podjął działania zmierzające do jego usunięcia, w tym zawiadomił odpowiednie organy o nielegalnym składowaniu odpadów. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Pismem z dnia 2 sierpnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci aktu oskarżenia z kwietnia 2025 r. skierowanego przez Prokuraturę Regionalną w K. do Sądu Okręgowego w C. w sprawie, która toczy się obecnie przed tym Sądem pod sygnaturą akt [...] – na okoliczność tego, ze skarżący będący jednocześnie pokrzywdzonym i oskarżycielem posiłkowym w tej sprawie[...]) nie jest domniemanym posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Pełnomocnik skarżącego wskazał jednocześnie, że skarżący o prowadzeniu wskazanej sprawy [...] dowiedział się już po skierowaniu skargi do sądu administracyjnego z treści powiadomienia go jako pokrzywdzonego przez Sąd Okręgowy w C., natomiast akt oskarżenia otrzymał w dniu 17 lipca 2025 r. po uzyskaniu statusu oskarżyciela posiłkowego w tej sprawie. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i podkreślił, że w jego przekonaniu skarżący skutecznie obalił domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Stwierdził, że wyrok Sądu Rejonowego w Z. skazujący prawomocnie T. B. za przestępstwo z art. 183 § 1 kk potwierdza, że był on faktycznym posiadaczem odpadów. Zwrócił uwagę na fakt, ze wyroki sądów [...] wiążą organy administracji i sądy. Dodatkowo złożył do protokołu rozprawy pismo z dnia 7 sierpnia 2025 r. przedstawiając w nim swoje wnioski oraz oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie należy wskazać na regulację art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze z późn. zm. - dalej: "p.p.s.a.") stosownie do której sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Podkreślić należy również, że sąd rozpoznając skargę na decyzję, bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania tej decyzji. Sąd wskazuje ponadto, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie jest trafnie podnoszone, że sąd administracyjny może w toku uzupełniającego postępowania dowodowego dokonywać wyłącznie ustaleń, które mają wpływ na ocenę legalności aktu lub czynności. Nie mogą one natomiast prowadzić do nowego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej albo kontynuowania postępowania dowodowego prowadzonego przez organy, gdyż w takim przypadku sąd administracyjny powinien uchylić zaskarżony akt lub czynność (por. wyrok WSA w Krakowie z 25 listopada 2019 r., I SA/Kr 955/19). Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie pozwala, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (por. wyrok NSA z 6 października 2009 r., II FSK 615/08).Z tego względu Sąd oddalił wniosek dowodowy złożony przez skarżącego w dniu 2 sierpnia 2025 r, Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja SKO z dnia 17 marca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 6 listopada 2024 r. w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów zmagazynowanych, w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania (w części dotyczącej skarżącego). Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm. – dalej "ustawa" lub "ustawa o odpadach") w szczególności art. 26 tej ustawy, stosownie do którego posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust. 1). Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). Decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie (ust. 3a). W decyzji, o której mowa w ust. 2, określa się w szczególności: 1) termin usunięcia odpadów, 2) rodzaj odpadów, 3) sposób usunięcia odpadów (ust. 6). Posiadaczem odpadów, jak wynika z legalnej definicji tego pojęcia zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach jest ich wytwórca lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. Przepis ten ustanawia również domniemanie, wedle którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Wątpliwości nie budzi też definicja wytwórcy odpadów, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach jest nim każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania jest podmiot świadczący usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Bardziej skomplikowane wydaje się natomiast wykładnia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Zgodnie z treścią tego przepisu trzeba bowiem przyjąć, że posiadaczem odpadów jest osoba władająca powierzchnią ziemi, na której zgromadzone są odpady. Ustawa o odpadach nie definiuje wprawdzie pojęcia "władającego powierzchnią ziemi", jednakże pojęcie to definiuje ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Stosownie do art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi" rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający. Za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie ustawy o odpadach przemawia chociażby wykładnia systemowa i w ocenie sądu nie budzi szczególnej wątpliwości tak możliwość jak i celowość zastosowania wspomnianego przepisu do ustalenia posiadacza odpadów na użytej postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy ustawy o odpadach. Przyjęcie domniemania prawnego, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem znajdujących się na niej odpadów, a w konsekwencji podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia, służy uniknięciu sytuacji niemożności dotarcia do wytwórcy odpadów wymienionego na pierwszym miejscu jako posiadacz odpadów obciążony obowiązkiem ich usuwania z miejsc nieprzeznaczonych do składowania odpadów. Dodać należy, że rozwiązanie prawne polegające na wprowadzeniu domniemania, że posiadaczem odpadów, wobec braku innych podmiotów wymienionych w ustawie, jest władający powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami, nie jest rozwiązaniem nowym. Funkcjonowało ono także pod rządami poprzedniej ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001r. (art. 3 ust. 3 pkt 13 tej ustawy). Wypracowane przy stosowaniu poprzedniej ustawy orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wskazywało, że obalenie domniemania prawnego mogło nastąpić tylko w jeden sposób, mianowicie poprzez wskazanie, że odpadem władał faktycznie inny podmiot. Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o opadach może nastąpić tylko przez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, przy czym ciężar przeprowadzenia dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Przyjęta w ustawie o odpadach konstrukcja odpowiedzialności za składowanie odpadów zmierza do tego, aby władający powierzchnią ziemi miał świadomość obowiązku dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Skarżący wskazuje, że nie jest on potencjalnym posiadaczem przedmiotowych odpadów w rozumieniu ustawy o odpadach, gdyż wskazał w sposób konkretny i pewny innego posiadacza odpadów, a tym samym obalił domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Zdaniem skarżącego w związku z powyższym bezpodstawne jest kierowanie decyzji wydanej na podstawie art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy o odpadach do niego jako potencjalnego posiadacza odpadów. W toku postępowania wskazał wyraźnie na innego posiadacza bezpośrednio i faktycznie władającego odpadami. Co więcej posiadacz odpadów, został na mocy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. z II Wydział [...] z dnia [...] sygn. akt [...]uznany zarzucanego mu czynu z art. 183 § 1 kk - tj. że w bliżej nieustalonych dniach w okresie od dnia 23 marca 2022 r. do dnia 9 maja 2022 r. w Z. przy ul. [...], wspólnie i w porozumieniu z inną nieustaloną osobą, wbrew przepisom ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, składował około 400 ton odpadów, w takich warunkach i w taki sposób, że mogło to zagrozić życiu i zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi oraz sprowadził bezpośrednie niebezpieczeństwo pożaru zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach. Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Pod pojęciem "ustalenia prawomocnego wyroku" w rozumieniu art. 11 p.p.s.a. rozumieć należy ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego, dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, miejsca i czasu jego popełnienia oraz jego następstw (skutków). Sąd administracyjny pozbawiony jest możliwości dokonywania jakichkolwiek ustaleń odnoszących się do sfery faktów dowodowych istotnych dla stwierdzenia popełnienia przestępstwa. Ustalenia te są wiążące dla organu administracji publicznej i nie podlegają weryfikacji w odróżnieniu od innych faktów w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r. II GSK 58/07). Oceniając czy skarżącego należy uznać za potencjalnego posiadacza odpadów zwrócić należy uwagę na stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że odpady niebezpieczne znalazły się na tej nieruchomości wbrew jego wiedzy i woli. Zarówno aneks do umowy najmu z dnia 23 marca 2022 r., jak cesja umowy najmu zostały podpisane w dniu 19 kwietnia 2022 r., a w dacie ich podpisania T. B. był wpisany do CEDIG, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą [...]. Ponadto skarżący wskazał posiadacza odpadów. Wskazane okoliczności nie zostały w ocenie Sądu rzetelnie i prawidłowo ocenione przez organy administracji. Podnoszona przez organy okoliczność, że skarżący sprawował nienależyty nadzór nad wykonaniem umowy najmu i w konsekwencji nie utracił on statusu potencjalnego posiadacza odpadów nie jest przesłanka wynikającą z przepisów prawa. Zdaniem Sądu w realiach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy organy słusznie uznały, że przewiezienie 400 ton odpadów niebezpiecznych na działkę skarżącego było zadaniem trudnym logistycznie i sam T. B. (będący w istocie figurantem) działał, jak wynika z sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Z., wspólnie i w porozumieniu z inną nieustaloną osobą. Natomiast z sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] nie oznacza, że tą osobą jest skarżący. Jednocześnie organy nie oceniły tego, czy skarżący obalił domniemanie wynikające z art. 3 ust.1 pkt 19 ustawy o odpadach. Okoliczność ta nie została prawidłowo oceniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co skutkuje tym, że zarzuty skargi dotyczącego naruszenia art. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. są zasadne. Wobec powyższego analiza akt sprawy doprowadziła do wniosku, że przesłanki wydania decyzji, o której mowa w art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 ustawy o odpadach, nie zostały należycie ocenione. Przedwcześnie również organ ustalił solidarną odpowiedzialność za wykonanie tego obowiązku. W ramach przeprowadzonego postępowania w tym zakresie Sąd dopatrzył się uchybień stanowiących podstawę do uchylenia zaskarżonych decyzji. Z przywołanych przepisów wynika, że konieczne było ustalenie następujących okoliczności: istnienia odpadów, zalegania odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich gromadzenia lub magazynowania, podmiotu zobowiązanego do ich usunięcia – posiadacza odpadów. Obowiązkiem organów było zatem ustalenie w/w warunków. W odniesieniu do skarżącego organy tym warunkom nie sprostały. Po pierwsze organ prawidłowo ustalił istnienie odpadów na nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz określił jaki rodzaj odpadów zalegających na nieruchomości. Poczynione na podstawie wskazanego materiału dowodowego ustalenia nie pozostawiały wątpliwości co do tego, że zgromadzone przedmioty wskazane w decyzji stanowiły odpady w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach. Po drugie organ zasadnie poczynił ustalenia co do zalegania odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania. Przechodząc do trzeciego warunku, tj. ustalenia podmiotu zobowiązanego do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, ustawodawca określił, iż obowiązanym pozostaje "posiadacz odpadów", którym jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów, a także na podstawie domniemania władający powierzchnią ziemi, na której znajdują się opady. Organ dokonał niepełnych ustaleń w tym zakresie. Jak wynika bowiem z akt sprawy opisane w decyzji odpady zostały przywiezione na przedmiotową nieruchomość przez T. B. (posiadacza odpadów), co nie było kwestionowane przez skarżącego w toku prowadzonego postępowania, ani też na etapie złożonej skargi. Organy słusznie stwierdziły, że posiadacz odpadów nie działał sam. Powyższe potwierdza prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]. W ocenie Sądu nie bez znaczenie w niniejszej sprawie pozostaje również akt oskarżenia z kwietnia 2025 r. skierowany przez Prokuraturę Regionalną w K. do Sądu Okręgowego w C. w sprawie, która toczy się obecnie przed tym Sądem pod sygnaturą akt [...] i wskazane w nim okoliczności. Zdaniem Sądu ponownie rozpatrując sprawę organy powinny odnieść się do faktu, że skarżący został uznany we wskazanej sprawie jako osoba pokrzywdzona i oskarżyciel posiłkowy. Obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Wprowadzenie domniemania prawnego nie zwalnia jednak organów z podejmowania wszelkich czynności zmierzających do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. II OSK 663/19). Kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, w tym w tym przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach . a w konsekwencji przedwczesne zastosowanie art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 ustawy o odpadach, z przyczyn podanych powyżej. Sąd podkreśla w tym miejscu, że organ administracji publicznej zobowiązany jest do ustalenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), co oznacza, że wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, organ podejmuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek stron - niezależnie od etapu, na jakim sprawa się znajduje (art. 15 k.p.a.). Zważywszy zaś na fakt, że przepisy procedury administracyjnej nie przewidują tzw. prekluzji dowodowej, a wręcz przeciwnie umożliwiają organowi odwoławczemu przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 § 1 k.p.a.), organ odwoławczy nie tylko nie jest zwolniony od oceny jakiejkolwiek części dowodów, ale ma ustawowy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz ocenienia go w sposób swobodny (art. 80 k.p.a.). Tym podstawowym wymogom procesowym organ odwoławczy nie podołał w kontrolowanym postępowaniu. Naruszenia te niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zważywszy zaś na fakt, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia, co oznacza, że sprawa niniejsza wymagać będzie ponownej gruntownej i całościowej analizy, sąd uznał za konieczne uchylenie również decyzji organu I instancji. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, orzekając w tym przedmiocie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. w związku. z art. 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w pkt 2 wyroku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uzupełni materiał dowodowy. W niniejszej sprawie niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący i dogłębny oraz dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego, która w sposób niebudzący wątpliwości rozstrzygnie wszystkie istotne okoliczności, niezbędne do prawidłowego ustalenia kwestii obalenia przez skarżącego domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, a następnie wydania decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.