II SA/Gl 630/07

Dnia 10 stycznia 2008 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Ewa Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2008 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. O. i F. O. na decyzję Wojewody S. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a : 1) zwolnić skarżącą A. O. z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej [...] zł (słownie: [...]); 2) oddalić wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia [...] roku A. O. i F. O. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Wojewody S., o której mowa w sentencji niniejszego postanowienia, mocą której utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] roku, nr [...] zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą uczestnikom postępowania E. i G. H. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce położonej w Z. przy ulicy [...]. Zarządzeniem z dnia 7 sierpnia 2007 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł – stosownie do treści § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W wyznaczonym przez Sąd terminie, skarżąca A. O. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą pełnoletnią, nie pracującą, uczącą bez żadnego dochodu. W utrzymaniu pomagają jej rodzice, których łączny dochód wynosi około [...] zł miesięcznie. Dodatkowo skarżąca podała, że wraz z ojcem oraz Skarbem Państwa jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2. Na skutek dodatkowego wezwania referendarza sądowego ustalono, że A. O. zamieszkuje wraz z matką w lokalu mieszkalnym o pow. [...] m2 położonym w Z. przy ulicy [...], natomiast ojciec F. O. zamieszkuje pod adresem Z., ulica [...]. Wynagrodzenie rodziców skarżącej to łącznie kwota [...] zł netto miesięcznie. Postanowieniem z dnia 26 września 2007 roku – sygn. akt II SA/Gl 630/07 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, po rozpoznawaniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, zwolnił skarżącą z wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej [...] zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazano, iż z uwagi na fakt, że skarżąca jest osobą pozostającą na utrzymaniu rodziców, miarodajne dla oceny złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy są ustalenia dotyczące właśnie ich stanu majątkowego. I tak, referendarz sądowy uznał, że łączny dochód trzyosobowej rodziny w wysokości [...] zł netto miesięcznie pozwala na poniesienie wpisu sądowego w kwocie [...] zł, nie stanowiąc przy tym podstawy do przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw, domagając się jego uchylenia w całości. W pierwszej kolejności skarżąca podniosła, iż w kwestionowanym postanowieniu referendarza sądowego nie została podana konkretna kwota pieniężna, a jedynie użyto określenia "w kwocie przekraczającej [...] złotych". Nadto, w.w postanowieniu zarzucono błędne przyjęcie wynagrodzenia rodziców skarżącej w kwocie [...] zł miesięcznie, podczas gdy - jak podano – ojciec skarżącej F. O. pobiera wynagrodzenie w systemie godzinowym, nie ryczałtowym, a 35 % wynagrodzenia to premie uznaniowe. Co więcej, w miesiącu wrześniu 2007 roku był hospitalizowany i tym samym jego wynagrodzenie uległo odpowiedniemu zmniejszeniu. Na zakończenie skarżąca zaznaczyła, iż w chwili obecnej całość dochodu rodziców jest przeznaczana na bieżące potrzeby oraz finansowanie jej edukacji. Na skutek wezwania Sądu o uzupełnienie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy dodatkowo ustalono, iż skarżąca A. O. ma [...] lat, uczy się w systemie dziennym, bezpłatnym, nie uzyskując stypendium naukowego, ani socjalnego, zaś rodzice skarżącej nie korzystają z jakichkolwiek świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej. Ojciec F. O. jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ulicy [...]; rodzice skarżącej nie są rozwiedzeni, ani nie żyją w separacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Tym samym skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego i rozpoznanie sprawy na nowo przez sąd. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko do wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Wobec regulacji art. 245 § 4 p.p.s.a. dopuszczalne jest częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków polegające na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (ten wariant rozstrzygnięcia został zastosowany przez referendarza sądowego). Wskazać jeszcze należy, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wobec osoby fizycznej jedynie wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może mieć charakter wyjątkowy i być stosowane jedynie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, pozbawionych całkowicie środków do życia. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa przy tym na wnioskodawcy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.), a jeśli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, bądź budzi ono wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia stosownych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała zresztą miejsce na gruncie rozpatrywanej sprawy. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej A. O. o przyznanie prawa pomocy w pierwszym rzędzie należy zaznaczyć, iż skarżąca jest osobą pozostającą na utrzymaniu rodziców, a zatem, na co już wskazał referendarz sądowy, miarodajne dla oceny złożonego wniosku będą ustalenia dotyczące właśnie ich sytuacji majątkowej. W myśl bowiem przepisu art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Z informacji podanych przez skarżącą A. O. we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wynikało, iż rodzice skarżącej uzyskują dochód w kwocie około [...] zł miesięcznie (ojciec) i około [...] zł miesięcznie (matka). W istocie z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawczynię wynikało, iż wynagrodzenie ojca w miesiącu lipcu 2006 roku wyniosło [...] zł netto (zatrudniony w Przedsiębiorstwie [...] Sp. z o.o. w G.), natomiast dochód matki od 1 marca 2007 roku to kwota do wypłaty [...] zł miesięcznie (rencistka). Skarżąca wraz z ojcem F. O. oraz Skarbem Państwa jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni [...] m2. Nadto, F. O. posiada mieszkanie własnościowe położone w Z. przy ulicy [...] o powierzchni [...] m2. W świetle tych ustaleń Sąd uznał, iż w stosunku do skarżącej nie zachodzi sytuacja objęta dyspozycją przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jak już bowiem wyżej wskazano, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to osoba taka jest pozbawiona środków do życia, nie posiadając żadnych składników majątkowych. Z tego typu sytuacją nie mamy do czynienia na gruncie rozpoznawanej sprawy. Wprawdzie przepisy ustawy nie precyzują granicy kwotowej, ponad którą ubieganie się o przyznanie w postępowaniu sądowym prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wyłączone, pozostawiając to uznaniu Sądu, tym niemniej kwota ponad [...] zł dochodu miesięcznie nie może być oceniona jako rażąco niska. W ocenie Sądu, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Zdaniem Sądu, w sytuacji, kiedy rodzice skarżącej nie żyją w rozłączeniu, a ojciec F. O. odziedziczył mieszkanie własnościowe położone w Z., przeto uzasadnione byłoby poczynienie odpowiednich kroków, które pozwoliłyby na osiągnięcie z tego tytułu pewnego dochodu. Nie ulega przecież wątpliwości, iż posiadanie (zajmowanie) dwóch lokali mieszkalnych z natury rzeczy wiązać się musi z koniecznością poniesienia pewnych wydatków związanych z ich utrzymaniem. Dodatkowo podnieść przyjdzie, iż skarżąca A. O. wprawdzie nie pracuje, jest uczennicą [...], niemniej jednak jak osoba pełnoletnia może podjąć niektóre prace dorywcze, podobnie zresztą jak wiele osób w jej wieku, pozyskując w ten sposób środki niezbędne na zakup chociażby pomocy naukowych, podręczników, na co zresztą sama wskazywała w treści sprzeciwu. Odnosząc się jeszcze do zarzutów stawianych w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, zaznaczyć w pierwszym rzędzie potrzeba, iż określenie "w kwocie przekraczającej [...] zł" stanowi jeden z możliwych i jak najbardziej dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć (art. art. 245 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, iż strona obowiązana jest uiścić wpis od skargi w kwocie [...] zł, będąc równocześnie zwolniona z obowiązku jego uiszczenia w pełnej wymaganej wysokości (w omawianym przypadku [...] zł). Ten wariant rozstrzygnięcia został zresztą zastosowany przez Sąd w niniejszym postanowieniu. Innymi słowy, Sąd uznał, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie uzasadniała przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wszelakich kosztów postępowania oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Oceny tej nie podważyły również okoliczności przytoczone w sprzeciwie, a mianowicie, iż ojciec skarżącej F. O. otrzymuje wynagrodzenie w systemie godzinowym, a nie ryczałtowym, a także, iż w miesiącu wrześniu 2007 roku na skutek hospitalizacji jego wynagrodzenie uległo odpowiedniemu zmniejszeniu, na co zresztą skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji w oparciu o przepisy art. 245 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 254 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a.