II SA/Gl 661/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wyrejestrowania pojazdu oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r., poz. 110 ze zm., zwanej też dalej ustawą lub p.r.d.), § 21 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczeń pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2355 z późn. zm.) oraz art. 104 Kpa Prezydent Miasta G. (dalej też jako Prezydent) odmówił wyrejestrowania na wniosek K. D. (dalej też jako skarżący) pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] nr VIN: [...], rok produkcji 2000 z powodu trwałej i zupełniej utraty posiadanego pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. W uzasadnieniu stwierdził, że do złożonego w dniu 9 października 2020 r. wniosku o wyrejestrowanie skarżący dołączył: 1. protokół w formie aktu notarialnego nr [...] z dnia [...] 2. swoje oświadczenie z dnia 8 października 2020 r. dotyczące tablic rejestracyjnych o wyróżniku [...] 3. potwierdzenie opłaty za wyrejestrowanie pojazdu z powodu trwałej i zupełnej utraty pojazdu w wysokości 1006 zł; 4. oryginał karty pojazdu serii [...] o nr [...] W w/w akcie notarialnym skarżący oświadczył, że na jego "wyraźne polecenie" zabrano pojazd w celu dokonania utylizacji. Właściciel pojazdu - jak twierdzi nie zawarł z podmiotem odbierającym pojazd umowy sprzedaży, nie dysponuje również żadnym dokumentem potwierdzającym fakt przekazania pojazdu, nie jest również w stanie wskazać danych identyfikujących firmę/podmiot dokonujący odbioru/utylizacji pojazdu. Tablice rejestracyjne zostały "utracone" wraz z pojazdem. Prezydent stwierdził, że od dnia 12 listopada 2013 r. w depozycie tutejszego urzędu znajduje się dowód rejestracyjny serii [...] o nr [...] przedmiotowego pojazdu, nadesłany przez Komendę Miejską Policji w G., zatrzymany z powodu nieaktualnych badań technicznych, który dotychczas nie został odebrany. Dalej organ podniósł, że z uwagi na fakt, iż strona nie dołączyła do wniosku żadnych dokumentów potwierdzających przekazanie pojazdu do stacji demontażu, oprócz oświadczenia w formie aktu notarialnego dnia [...] wezwano ją do uzupełnienia dokumentów potwierdzających trwałą i zupełną utratę pojazdu. W dniu 28 października 2020 r. wpłynęło do organu pismo pełnomocnika strony informujące, iż skarżący nie dysponuje żadnymi dokumentami potwierdzającymi fakt trwałej i zupełniej utraty pojazdu. W złożonym przez pełnomocnika strony wyjaśnieniu znajduje się również informacja, że właściciel pojazdu (skarżący) dwukrotnie zwracał się do organów policji o przyjęcie zawiadomienia o utracie pojazdu. Ten fakt również nie został w żaden udokumentowany. W dniu 3 listopada 2020 r. realizując żądanie wnioskodawcy wystąpiono z pismem do Komendy Miejskiej Policji w G. z zapytaniem, czy pojazd był przedmiotem jakiegokolwiek zgłoszenia. W dniu 30 listopada 2020 r. wpłynęła odpowiedź z tej Komendy, że udzielenie jednoznacznej i wyczerpującej odpowiedzi nie jest możliwe z uwagi na fakt, iż Policja nie prowadzi ewidencji, która pozwala na ustalenie czy wskazany pojazd był przedmiotem jakichkolwiek zgłoszeń. W wyniku sprawdzeń dokonanych przez Policję stwierdzono jedynie, że pojazd: 1. nie jest przedmiotem poszukiwań Policji jako utracony; 2. nie służył do popełnienia przestępstwa ani nie stanowi środka dowodowego; 3. nie jest zabezpieczony przez Policję jako pochodzący bezpośrednio z przestępstwa. Prezydent podniósł, że zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, pojazd podlega wyrejestrowaniu na wniosek jego właściciela w przypadku udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Jak wynika z powołanego przepisu warunkiem wyrejestrowania pojazdu jest udokumentowanie przez wnioskodawcę, że nastąpiła "trwała" i "zupełna", to jest całkowita utrata pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. W przedmiotowej sprawie zdaniem Prezydenta skarżący żadnych takich dokumentów nie przedstawił. "Udokumentowania", o jakim w powołanym przepisie ustawy mowa nie może bowiem stanowić sporządzone w formie aktu notarialnego oświadczenie skarżącego dołączone do wniosku. W tym względzie organ powołał się na treść wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt II SA/Wr 1064/13, zgodnie z którym "udokumentowanie" utraty posiadania pojazdu nie może być zastąpione "oświadczeniem" o takiej utracie. Oświadczenia, będące wypowiedzią zawierającą czyjeś przekonania lub oznajmującą coś, nie mieszczą się w polu znaczeniowym pojęcia "udokumentowanie" czegoś, a zatem nie mają znaczenia z punktu widzenia przesłanek wyrejestrowania pojazdu zawartych w art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy". W konsekwencji Prezydent uznał, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających opisany przez siebie stan faktyczny. Wobec braku wskazania przez niego jakichkolwiek danych uwiarygadniających fakty zawarte w oświadczeniu, organ ma ograniczone możliwości dowodowe w tym zakresie. Stwierdził też, że brak świadomości strony co do obowiązujących przepisów w zakresie legalnego złomowania / demontażu pojazdu / nie zwalnia z obowiązku ich stosowania. Przepisy dotyczące złomowania pojazdu wprowadzone zostały do porządku prawnego dnia 1 stycznia 1998 r. i obowiązują do nadal. Ponadto skarżący podczas rejestracji przedmiotowego pojazdu w 2008 r. zobowiązany był dostarczyć dokument potwierdzający uiszczenie opłaty z tytułu recyklingu pojazdu zgodnie z treścią art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2020 r., poz. 2056), co uczynił. Trudno więc uznać, iż jako właściciel pojazdu nie miał świadomości, że szeroko rozumiane złomowanie/utylizacja/demontaż pojazdu winien nastąpić w określony sposób. Przekazanie podmiotowi/firmie przez skarżącego przedmiotowego pojazdu spowodowało wyzbycie się władztwa nad rzeczą, ale jednocześnie wobec faktu braku wiedzy komu powierzył on "utylizację" pojazdu nie ma pewności, iż pojazd ten został zdemontowany i utracił on swoje pierwotne przeznaczenie. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik skarżącego, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, zarzuciła, że została ona wydana z naruszeniem art. 79 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym oraz art. 7, art. 7a i art. 75 Kpa. Uzasadniając te zarzuty podkreślono, że do utraty posiadania objętego postępowaniem pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności doszło jeszcze przed przekazaniem jego "wraku" w 2017 r. w okolicznościach opisanych w dołączonym do wniosku o wyrejestrowanie akcie notarialnym z [...] r., a to w sytuacji, gdy w następstwie "zdarzenia drogowego", w którym samochód ten uczestniczył w 2013 r. nie był on użytkowany, był parkowany na zewnątrz bez zabezpieczenia, co doprowadziło do jego zniszczenia i utraty właściwości jako środka transportu przeznaczonego do poruszania się po drodze. W konsekwencji "przekazanie złomu (tj. pozostałości po rzeczy, która wcześniej była pojazdem) nastąpiło już po spełnieniu przesłanki wskazanej w art. 79 ust. 1 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym". Zwrócono uwagę, że wobec odmowy wyrejestrowania pojazdu zachodzi w odniesieniu do niego stan "fikcji prawnej wyjątkowo dotkliwy dla wnioskodawcy", gdy pomimo "fizycznego niebytu" pojazdu będzie on ujęty w ewidencji pojazdów i skarżący będzie zobowiązany do jego ubezpieczania. Obowiązek ten przejdzie też ewentualnie na jego spadkobierców, w sytuacji gdy z przepisów nie wynika jakiekolwiek czasowe w tym zakresie ograniczenie. Rozwiązanie zaistniałej sytuacji leży też zatem w interesie społecznym, gdy nie występują jednocześnie okoliczności wskazujące na wystąpienie ryzyka naruszenia tego interesu. Podniesiono, że "udokumentowanie" o jakim mowa w art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy może nastąpić w związku z treścią art. 75 Kpa również w oparciu o dokument prywatny, którym jest także dołączony do wniosku akt notarialny. Za przyjęciem tego dokumentu jako dowodu ocenianego w powiązaniu z innymi jeszcze zgromadzonymi w sprawie dowodami, przemawiają przy tym, zdaniem pełnomocnika, "nadzwyczajne okoliczności, które wiążą się z utratą posiadania pojazdu". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej też jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniosło, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych udokumentowanie trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu w rozumieniu art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d. może nastąpić zarówno przy wykorzystaniu dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 76 Kpa, jak i dokumentów prywatnych (np. umowy). Również jednak zdaniem SKO powołane w toku postępowania przez skarżącego dowody nie pozwalają na przyjęcie, że udokumentował on okoliczności, o jakich mowa w art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy. Przesądzającego w tym względzie dokumentu nie stanowi w szczególności samo oświadczenie właściciela pojazdu, na które on się powołuje. Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2292/16, Kolegium stwierdziło, że z przepisu art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d. wynika, iż na jego podstawie wyrejestrowaniu podlega pojazd należący do osoby, w przypadku której nie doszło do żadnych zmian w zakresie prawa własności, mimo że całkowicie i w sposób trwały została ona pozbawiona posiadania pojazdu. Po wejściu w życie ustawy z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, właściciel takiego pojazdu zobowiązany jest przekazać taki pojazd wyłącznie przedsiębiorcy prowadzącemu stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącemu zbieranie pojazdów (art. 18 w/w ustawy o recyklingu). Przekazanie pojazdu przedsiębiorcy zajmującemu się skupem złomu, nie będącemu przedsiębiorcą, o jakim mowa w art. 18 tej ustawy, nie spełnia omawianego wymogu oraz nie mieści się w żadnym ze stanów faktycznych określonych w art. 79 ust. 1 p.r.d. Jednocześnie tylko w przypadku zaistnienia i udokumentowania którejkolwiek z taksatywnie wymienionych w p.r.d. przesłanek faktycznych i prawnych organ administracji na wniosek właściciela pojazdu zobowiązany jest zgłoszony pojazd wyrejestrować. W innych przypadkach wniosek taki nie może zostać uwzględniony. Ustawa nie przewiduje bowiem żadnych wyjątków od ustanowionych w niej zasad. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO reprezentowany przez pełnomocnika skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Jak wcześniej w odwołaniu zarzucił, że również decyzja SKO została wydana z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 7a i art. 75 Kpa, a także art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d. oraz § 21 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (zwanego dalej rozporządzeniem). W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że wbrew stanowisku organów orzekających, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do przyjęcia, że skarżący udokumentował zupełną utratę posiadania objętego postępowaniem pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. W tym względzie organy orzekające nie uwzględniły faktu, że w związku ze zdeponowaniem w 2013 r. dowodu rejestracyjnego pojazdu w organie rejestracyjnym nie był on od tego czasu dopuszczony do ruchu, pominęły też okoliczność, że dotychczas nikt nie zgłosił się do tego organu jako potencjalny nabywca samochodu, pojazd ten nie był też przedmiotem poszukiwań Policji jako utracony, nie służył do popełnienia przestępstwa ani nie stanowi środka dowodowego, nie jest też zabezpieczony przez Policję jako pochodzący bezpośrednio z przestępstwa, co uprawdopodabnia, że pojazd ten fizycznie nie istnieje. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując co do zasady stanowisko zawarte w decyzji zaskarżonej. Podkreśliło, że jako przesłanka wyrejestrowania pojazdu nie mogła być uznana okoliczność jego ewentualnego zezłomowania. Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew sformułowanym w niej zarzutom brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Niekwestionowaną przez skarżącego podstawę materialnoprawną orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji stanowił art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d., zgodnie z którym pojazd podlega wyrejestrowaniu w przypadku udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Dla ziszczenia się hipotezy tego przepisu konieczne jest udokumentowanie przez wnioskodawcę, że prawny posiadacz trwale i zupełnie go utracił bez zmiany w zakresie prawa własności. Nie jest zatem wystarczające jedynie wykazanie trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu, na czym skupiły się organy obu instancji i co akcentuje również skarżący, ale także jednocześnie wykazanie, iż do takiej utraty doszło bez zmiany prawa własności. Zdaniem Sądu w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów do zaistnienia tej drugiej przesłanki niewątpliwie nie doszło. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności utraty przez skarżącego posiadania jego pojazdu wynikające z jego twierdzeń, w tym spisane przez notariusza w przedstawionym przez skarżącego w dołączonym do wniosku akcie notarialnym z [...] należy dojść do wniosku, że w ich następstwie doszło do zmiany w zakresie prawa własności pojazdu. Gdyby bowiem przyjąć, jak to twierdzi skarżący, że nie dokonał on w opisanych w tym akcie okolicznościach sprzedaży samochodu na złom (w oświadczeniu brak bowiem stwierdzenia, czy skarżący za przekazany do utylizacji samochód otrzymał wynagrodzenie/cenę), to należałoby przyjąć, że darował on ten samochód jego odbiorcy. W następstwie zaś takiej czynności doszło do zmiany w zakresie prawa własności samochodu. Jak to zasadnie wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 6/08 (LEX nr 479040) "Udokumentowana trwała i zupełna utrata posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności (art. 71 ust. 1 pkt 5 ustawy) obejmuje przypadki przywłaszczenia pojazdu, ukrywania go przez określoną osobę, czyniąc niemożliwym korzystanie z niego przez właściciela. Chodzi zatem o przypadki popełnienia przestępstwa na szkodę właściciela pojazdu, inne niż jego kradzież, które nie powodują zmiany w zakresie prawa własności". Powyższa okoliczność przesądza, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d. Zasadnie zatem organy obu instancji, powołując się trafnie m.in. na wyrok NSA z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2292/16 (LEX nr 2316454) odmówiły wyrejestrowania na tej podstawie prawnej objętego postępowaniem samochodu. Niezależnie od tego Sąd nie znalazł wystarczających podstaw do zanegowania ustaleń organów orzekających, że skarżący nie udokumentował aby trwale i zupełnie utracił on posiadanie przedmiotowego samochodu. Jakkolwiek podzielić trzeba stanowisko skarżącego, że udokumentowanie tego faktu może w świetle art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy nastąpić różnymi środkami dowodowymi, w tym dokumentem prywatnym, to należy mieć na uwadze, że ocena dowodów przynależy zgodnie z treścią art. 80 Kpa organom orzekającym. Granic tej oceny organy orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły, w sytuacji gdy praktycznie gdy chodzi o okoliczność utraty posiadania samochodu skarżący powołał się jedynie na swoje oświadczenie, a więc dowód mający bardzo subiektywny charakter i tym samym niezbyt miarodajny. Oceny tej nie zmienia fakt, że oświadczenie to zostało spisane przez notariusza. Skarżący nie powołał innych dowodów (chociażby z zeznań świadków) m.in. na wykazanie, że faktycznie jego samochód nadawał się jedynie do złomowania, które ewentualnie uprawdopodobniałyby jego twierdzenie, gdy chodzi o okoliczności w jakich doszło do utraty posiadania samochodu. Sąd nie podziela też poglądu skarżącego, że jego samochód z uwagi na jego stan techniczny, w tym uszkodzenia, nie stanowił pojazdu w rozumieniu art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy i tym samym nie doszło do zmiany w zakresie własności pojazdu, o którym w tym przepisie mowa. W świetle bowiem art. 79 ust. 1 pkt 6 p.r.d. za pojazd objęty obowiązkiem wyrejestrowania uważa się także pojazd niekompletny, co przy przyjęciu twierdzeń skarżącego, miałoby miejsce w odniesieniu do przedmiotowego samochodu. Zgodnie z art. 6 Kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W konsekwencji bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji były podnoszone przez skarżącego okoliczności, wskazujące na niekorzystne dla niego następstwa wynikające z odmowy wyrejestrowania jego samochodu w oparciu o treść art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy, w tym związane z obowiązkiem jego ubezpieczenia, jako pozbawione w świetle tego przepisu znaczenia prawnego. Zgodzić się natomiast trzeba, że w państwie prawa powinna istnieć przewidziana przez prawodawcę możliwość rozwiązania problemu związanego z wyrejestrowaniem pojazdu nawet w sytuacji wskazywanej przez skarżącego, zwłaszcza gdy jednocześnie, zgodnie z art. 48 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji "kto wbrew przepisowi art. 18 nie przekazuje pojazdu wycofanego z eksploatacji do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącemu punkt zbierania pojazdów, podlega karze grzywny". Pozostaje to jednak poza zakresem niniejszej sprawy. W tym względzie można jedynie niezobowiązująco podnieść, że ewentualnego rozważenia wymagałaby możliwość rozwiązania tego problemu przy przyjęciu, że w okolicznościach wskazywanych przez skarżącego (gdyby uznać je za wiarygodne i udowodnione) doszło do zmiany właściciela pojazdu. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. mr