II SA/Gl 662/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2024 r. sprawy ze skargi J. F. (F.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/832/2024/5693 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr SKO.PPŚ/41.5/832/2024/5693, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania J. F. (dalej – skarżący, wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję nr [...] Burmistrza Gminy i Miasta C. z dnia 4 marca 2024 r. odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wójt Gminy decyzją z dnia 4 marca 2024 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego złożonego w dniu 14 lutego 2024 r., odmówił przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką L. F.. W jej uzasadnieniu wskazano, że nie spełniono warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. - dalej u.ś.r.). Mianowicie podniesiono, że niepełnosprawność matki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej nie później niż do 25 roku życia. Skarżący nie zgodził się z decyzją organu I instancji i wniósł od niej odwołanie. Nie przyniosło ono jednak oczekiwanego przez skarżącego skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej części wyjaśniono, że skoro wniosek skarżącego został złożony w dniu 7 lutego 2024 r., to zastosowanie znajduje art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Mając na uwadze jego treść Kolegium zajęło stanowisko, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że jest ono ustawowo zastrzeżone dla tych opiekunów, którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które nie ukończyły 18 roku życia. Tymczasem skarżący domaga się świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnioskodawca zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium, zarzucając jej mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 pkt 1, art. 8, art. 77, art. 79a, art. 80 oraz art. 81 k.p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17, art. 24 ust. 2a u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.). W motywach skargi wskazał, że art. 24 ust. 2a u.ś.r. pozwala na wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Termin ten zaś został przez skarżącego dochowany. Zatem – w opinii skarżącego – prawo do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności powstało przed zmianą przepisów jaka nastąpiła od dnia 1 stycznia 2024 r. W konsekwencji stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. jego wniosek winien być rozpatrzony na zasadach obowiązujących do końca grudnia 2023 r. Skarżący zauważył jednocześnie, że w tym zakresie prawidłowe stanowisko zajął organ I instancji, wskazując, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe tj. "w starym brzmieniu", choć zarazem organ I instancji wadliwie przyjął, że na przeszkodzie do przyznania wnioskowanego świadczenia stanęła data powstania niepełnosprawności matki skarżącego. Ta ostatnia zaś okoliczność została przemilczana przez Kolegium. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór dotyczy wykładni art. 63 ust. 1 u.ś.w., tj. przepisu intertemporalnego regulującego jakie brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie do określonego stanu faktycznego. Zagadnienie to ma kluczowe znaczenie dla sprawy, ponieważ aktualnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18 roku życia. Tymczasem żądanie skarżącego związane jest z opieką nad matką, która przekroczyła wskazaną przez ustawodawcę granicę wieku. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w. (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, Lex nr 3708448). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, Lex nr 3696430, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24, Lex nr 3754419). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24, Lex nr 3755258). Zgadzając się z powyższym stanowiskiem podkreślić zatem należy, że stosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. uzależnione jest nie tylko od spełnienia wymagań warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjne w tamtym okresie, ale również warunkowane jest złożeniem wniosku przed zmianą przepisów, a więc przed 1 stycznia 2024 r. Skoro wniosek skarżącego pochodzi z dnia 14 lutego 2024 r., to nie mógł być on rozpatrzony przy uwzględnieniu zasad obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. (Kolegium nieprawidłowo podało datę złożenia wniosku wskazując 7 lutego 2024 r., jednak to błędne wskazanie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy zakończonej kontrolowaną obecnie decyzją Kolegium). Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w skardze zaakcentować należy, że art. 24 ust. 2a u.ś.r. reguluje wyłącznie materię dotyczącą okresu za jaki należne jest świadczenie, jeżeli wniosek o jego przyznanie wpłynie w terminie do 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Nie zmienia to jednak faktu, że dla jego przyznania koniecznym jest wystąpienie przez uprawnionego z wnioskiem, gdyż to on przesądza o powstaniu prawa do tego świadczenia. Oznacza to, że skoro wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony po 31 grudnia 2023 r., to przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie może być rozumiany w ten sposób, że na jego podstawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Czym innym jest bowiem data powstania prawa do świadczenia (która zależy od daty złożenia wniosku o jego przyznanie), a czym innym okres za który świadczenie jest przyznawane. Uwzględniając dotychczasowe rozważania, w wyniku kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do wniosku, że przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a ponadto zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, w tym nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów procesowych i materialnych. Ponadto w świetle obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wniosek nie mógł być uwzględniony z przyczyn zasygnalizowanych wcześniej. Otóż obecnie świadczenie należne jest osobie sprawującej opiekę nad osoba niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 lat. Natomiast skarżący ubiegał się o świadczenie związane z opieką nad matką, której wiek przekracza wskazaną granicę. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, to na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) skargę należało oddalić. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).