II SA/Gl 691/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach - Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. O. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego z urzędu postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W druku podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z ojcem oraz bratem, zamieszkując w należącym do brata lokalu mieszkalnym. Zarówno skarżący jak i pozostali członkowie jego rodziny nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmioŧów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Źródłem utrzymania się jego rodziny jest dochód wnioskodawcy w kwocie 1600 zł z tytułu umowy o pracę, dochód jego ojca – 200 z tytułu umowy zlecenia oraz dochody jego brata w wysokości 1.500 zł – wynagrodzenie za pracę. W druku formularza wnioskodawca podkreślił, że sprawa jest skomplikowana, wymagająca znajomości przepisów, a skarżący samodzielnie nie jest w stanie sprostać wymogom procedury. Dodatkowo zaznaczył, że koszty utrzymania wspomnianego lokalu mieszkalnego – tj. opłaty za czynsz oraz media kształtują się na poziomie 1200 zł, a opłaty za usługi telekomunikacyjne to wydatek rzędu 100 zł. Pismem z dnia 19 stycznia 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie aktualnej wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat czynszowych, opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw, ubezpieczenie itp., - udokumentowanie aktualnej i wysokości dochodów uzyskiwanych przez stronę z tytułu umowy o pracę (poprzez przedłożenia zaświadczenia o wysokości dochodów wystawionego przez pracodawcę) oraz aktualnych dochodów ojca i dochodów brata skarżącego, - przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość czesnego za studia. Na wezwanie to nie została udzielona odpowiedź. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje: Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie, sytuacja materialna wnioskodawcy była już przedmiotem analizy dokonywanej zarówno przez referendarza sądowego (w postanowieniu z dnia 15 września 2016 r.) jak i Sąd, który rozpoznawał sprzeciw od tego orzeczenia (vide postanowienie Sądu z dnia 24 października 2016 r.). W obu tych postanowieniach nie znaleziono podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, jakkolwiek w swoim orzeczeniu Sąd podkreślił, że na dzień rozpoznawania wniosku, sytuacja materialna strony uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy, z tym, że na przeszkodzie uwzględnienia wniosku leżały niejasności dotyczące miejsca zamieszkania skarżącego, co uznano za przejaw braku wiarygodności jego oświadczeń w tym zakresie. Rozpatrywany aktualnie wniosek jest tożsamy co do zakresu z poprzednio złożonym, jednakże jego treść wskazuje na to, iż sytuacja materialna trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącego uległa radykalnej poprawie. Trzeba bowiem podkreślić, że aktualnie dochody skarżącego, jego brata oraz ojca kształtują się na poziomie 3300 zł, podczas, gdy uprzednio było to około 1400 zł. Ta okoliczność, przy uwzględnieniu faktu, iż skarżący uchylił się od wykazania poziomu oraz struktury stałych, miesięcznych wydatków stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. W szczególności bowiem niezbędną byłaby weryfikacja informacji dotyczącej wysokości czynszu za zajmowany lokal mieszkalny oraz kosztów mediów. Mając na względzie realia uznać przyjdzie, że taka wysokość wydatków na mieszkanie i media nie jest wykluczona, nie mniej jednak stosunkowo znaczny ich rozmiar budzi wątpliwości. Potęguje je również fakt, iż wnioskodawca nie podał wielkości lokalu mieszkalnego zajmowanego wraz z pozostałymi członkami rodziny co umożliwiłoby chociażby w przybliżeniu oszacowanie kosztów utrzymania tej nieruchomości. Istotne jest również i to, że w odróżnieniu od złożonego poprzednio wniosku, skarżący nie wskazał, iż ponosi jakiekolwiek koszty związane z edukacją, co może oznaczać, że albo ją zakończył, albo korzysta ze wsparcia stypendialnego. W obu przypadkach wydatki z tego tytułu nie obciążają jego budżetu domowego. Przypomnieć raz jeszcze trzeba, że przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślenia wymaga, że dostęp do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie prawa do Sądu, jakim niewątpliwie mogą okazać się koszty sądowe podlega złagodzeniu właśnie poprzez instytucję prawa pomocy. Jednakże, tak jak zostało to już wyżej powiedziane, jest to wyjątek od ogólnej reguły, a wobec tego koniecznym jest zachowanie daleko idącej skrupulatności, przy badaniu przesłanek do ewentualnego przyznania prawa pomocy. Arbitralne rozstrzyganie w tym zakresie prowadziłoby bowiem do naruszenia innej, konstytucyjnej zasady, a mianowicie zasady równości, polegającej na równym traktowaniu przez władcze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też orzekanie w zakresie prawa pomocy oznacza jak najdokładniejszą analizę sytuacji rodzinnej, materialnej i osobistej strony ubiegającej się o ten przywilej, a wobec tego to wnioskodawca zobligowany jest do wykazania okoliczności, świadczących jego zdaniem o zasadności złożonego wniosku (por. tytułem przykładu postanowienie NSA z 28.01.2015 r., sygn. II OZ 43/15; postanowienie NSA z 13.01.2015 r., sygn. II OZ 1394/14 oraz postanowienie z 5.09.2014 r., sygn. II OZ 874/14 – wszystkie dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem www.nsa.gov.pl). Skoro zatem z uzyskanych informacji wynika, że łączny dochód trzech osób wynosi około 3300 zł miesięcznie, a po odjęciu niezbędnych wydatków (deklarowane 1300 zł z tytułu czynszu i opłat za media oraz usług telekomunikacyjnych) pozostaje 2000 zł, to nie można przyjąć, że skarżący znajduje się w wyjątkowo ciężkim położeniu materialnym, wykluczającym zdobycie jakichkolwiek środków na opłacenie kosztów sądowych oraz usług fachowego pełnomocnika. Znając z urzędu sytuację osób ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, orzekający w niniejszej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia, że w przypadku skarżącego odbiega ona in minus od przeciętnej, co mogłoby stanowić przesłankę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.